Brahmā
तथांतरिक्षचारश्च ध्रुवमाहात्म्यमेव च ॥ भवनानि सुरेंद्राणां त्रिपुरोद्योतनं तथा
पितृप्रवरमाहात्म्यं मन्वंतरविनिर्णयः ॥ चतुर्युगस्य संभूतिर्युगधर्मनिरूपणम्
वज्रांगस्य तु संभूति स्तारकोत्पत्तिरेव च ॥ तारकासुरमाहात्म्यं ब्रह्मदेवानुकीर्तनम्
पार्वतीसंभवस्तद्वत्तथा शिवतपोवनम् ॥ अनंगदेहदाहश्च रतिशोकस्तथैव च
गौरीतपोवनं तद्वच्छिवेनाथ प्रसादनम् ॥ पार्वतीऋषिसंवादस्तथैरोद्वाहमंगलम्
कुमारसंभवस्तद्वत्कुमारविजयस्तथा ॥ तारकस्य वधो घोरो नरसिंहोपवर्णनम्
पद्मोद्भवविसर्गस्तु तथैवांधकघातनम् ॥ वाराणस्यास्तु माहात्म्यं नर्मदायास्तथैव च
प्रवरानुक्रमस्तद्वत्पितृगाथानुकीर्तनम् ॥ तथोभयमुखीदानं दानं कृष्णाजिनस्य च
ततः सावित्र्युपाख्यानं राजधर्मास्तथैव च ॥ विविधोत्पातकथनं ग्रहणांतस्तथैव च
यात्रानिमित्तकथनं स्वप्नमंगलकीर्तने ॥ वामनस्य तु माहात्म्यं वाराहस्य ततः परम्
समुद्रमथनं तद्वत्कालकूटाभिशांतनम् ॥ देवासुरविमर्दश्च वास्तुविद्या तथैव च
प्रतिमालक्षणं तद्वद्देवतायतनं तथा ॥ प्रासादलक्षणं तद्वन्मंडपान च लक्षणम्
भविष्यराज्ञामुद्देशो महादानानुकीर्तनम् ॥ कल्पानुकीर्तनं तद्वत्पुराणेऽस्मिन्प्रकीर्तितम्
पवित्रमेतत्कल्याणमायुः कीर्तिविवर्द्धनम् ॥ यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति भवनं हरेः
लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेममत्स्यगवान्वितम् ॥ विप्रायाभ्यर्च्य विषुवे स याति परमं पदम्
tathāṃtarikṣacāraśca dhruvamāhātmyameva ca || bhavanāni sureṃdrāṇāṃ tripurodyotanaṃ tathā
pitṛpravaramāhātmyaṃ manvaṃtaravinirṇayaḥ || caturyugasya saṃbhūtiryugadharmanirūpaṇam
vajrāṃgasya tu saṃbhūti stārakotpattireva ca || tārakāsuramāhātmyaṃ brahmadevānukīrtanam
pārvatīsaṃbhavastadvattathā śivatapovanam || anaṃgadehadāhaśca ratiśokastathaiva ca
gaurītapovanaṃ tadvacchivenātha prasādanam || pārvatīṛṣisaṃvādastathairodvāhamaṃgalam
kumārasaṃbhavastadvatkumāravijayastathā || tārakasya vadho ghoro narasiṃhopavarṇanam
padmodbhavavisargastu tathaivāṃdhakaghātanam || vārāṇasyāstu māhātmyaṃ narmadāyāstathaiva ca
pravarānukramastadvatpitṛgāthānukīrtanam || tathobhayamukhīdānaṃ dānaṃ kṛṣṇājinasya ca
tataḥ sāvitryupākhyānaṃ rājadharmāstathaiva ca || vividhotpātakathanaṃ grahaṇāṃtastathaiva ca
yātrānimittakathanaṃ svapnamaṃgalakīrtane || vāmanasya tu māhātmyaṃ vārāhasya tataḥ param
samudramathanaṃ tadvatkālakūṭābhiśāṃtanam || devāsuravimardaśca vāstuvidyā tathaiva ca
pratimālakṣaṇaṃ tadvaddevatāyatanaṃ tathā || prāsādalakṣaṇaṃ tadvanmaṃḍapāna ca lakṣaṇam
bhaviṣyarājñāmuddeśo mahādānānukīrtanam || kalpānukīrtanaṃ tadvatpurāṇe'sminprakīrtitam
pavitrametatkalyāṇamāyuḥ kīrtivivarddhanam || yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti bhavanaṃ hareḥ
likhitvaitattu yo dadyāddhemamatsyagavānvitam || viprāyābhyarcya viṣuve sa yāti paramaṃ padam
«И также движение в поднебесье, и величие Дхрувы, чертоги владык богов, также сожжение Трипуры; величие лучших из предков, определение манвантар, возникновение четверояруги, изложение дхарм юг; возникновение Ваджранги и возникновение Тараки, величие асура Тараки, изложение Брахмы и богов; также и явление Парвати, лес подвига Шивы, и сожжение тела Ананги, и горе Рати; лес подвига Гаури, также затем умилостивление Шивою, беседа Парвати и риши, также свадебное благословение; также явление Кумары и победа Кумары, страшное убиение Тараки, описание Нарасимхи; творение Лотосорождённого и также убиение Андхаки, величие Варанаси и также Нармады; порядок праваров, также изложение песней предкам, также даяние двуустой и даяние чёрной шкуры; затем сказание о Савитри, и также царские дхармы, изложение разных бедствий, и также конец затмений, изложение примет для похода, изложение снов и благих знаков, величие Ваманы, затем далее Варахи; пахтание океана, также усмирение яда Калакуты, и сеча богов и асуров, и также наука зодчества, признак изваяния, также храм божества, признак храмового здания, также и признак чертогов; указание будущих царей, изложение великих даяний, также изложение кальп — всё это изложено в этой пуране. Это очищающее и благое, возращающее жизнь и славу: кто прочтёт или услышит, тот идёт в чертог Хари. А кто, переписав её, подаст брахману в равноденствие, почтив его, с золотою рыбой и коровой, тот идёт в высшую обитель».
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde matsyapurāṇānukramaṇīkathanaṃ nāma saptottaraśatatamo 'dhyāyaḥ
7e1074aabbc2 · published Sep 5, 2026, 8:40:11 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Ближе к концу стоит то, чего в этих росписях больше нигде нет: наука зодчества, признаки изваяния, устройство храма, здания и чертогов. Книга берётся не описывать святыню, а объяснять, как её строят, — и меру камня заносит в перечень наравне с сожжением Трипуры.
Рядом идёт связка предвестий: разные бедствия, конец затмений, приметы для похода, сны и благие знаки. Всё это средства узнать заранее, — и вместе с указанием будущих царей они складываются в целый раздел о том, чего ещё не случилось.
Это и понятно для книги, начатой в лодке перед потопом. Она вся о том, что удаётся сохранить через слом: семена и учение — у Ману, устав постройки и приметы — у читателя, будущие цари — у самого времени.