Sanātana
नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् ॥ एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम्
इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् ॥ इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः
सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् ॥ चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः
कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः ॥ तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः
कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह ॥ एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम्
स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् ॥ इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम
गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् ॥ दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद
एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् ॥ स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत्
ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये ॥ कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत्
प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये ॥ चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः
वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके ॥ शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति
स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर ॥ मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत्
namaskṛtya nijaṃ gehaṃ samāpya niyamaṃ vrajet || evaṃ kṛte vrate vipra labdhvā saubhāgyamuttamam
iha loke vimānena svargaloke vrajetparam || iṣakṛṣṇacaturddaśyāṃ viṣaśastrāṃbuvahnibhiḥ
sarpaśvāpadavajrādyairhatānāṃ brahmaghātinām || caturddaśyāṃ kriyāśrāddhamekoddiṣṭavidhānataḥ
kartavyaṃ vipravargaṃ ca bhojayenmiṣṭapakvakaiḥ || tarpaṇaṃ ca gavāṃ grāsaṃ baliṃ caiva śvakākayoḥ
kṛtvācamya svayaṃ paścādbhuṃjīyādbaṃdhubhiḥ saha || evaṃ yaḥ kurute vipra śrāddhaṃ saṃpannadakṣiṇam
sa uddhṛtya pitṝngaccheddevalokaṃ sanātanam || iṣaśukla caturddaśyāṃ dharmarājaṃ dvijottama
gaṃdhādyaiḥ samyagabhyarcya sauvarṇaṃ bhojya vāṅavam || dadyāttasmai dharmarājastrāyate bhuvi nārada
evaṃ yaḥ kurute dharmapratimādānamuttamam || sa bhuktveha varānbhogāndivaṃ dharmājñayā vrajet
ūrjjakṛṣṇacaturddaśyāṃ tailābhyaṃgaṃ vidhūdaye || kṛtvā snātvārcayeddharmaṃ narakādabhayaṃ labhet
pradoṣe tailadīpāṃstu dīpayedyamatuṣṭaye || catuṣpathe gṛhādbrāhmapradeśe vā samāhitaḥ
vatsare hemalaṃbyākhye māsi śrīmati kārtike || śuklapakṣe caturddaśyāmaruṇābhyudayaṃ prati
snātvā viśveśvaro devo devaiḥ saha munīśvara || maṇikarṇika tīrthe ca tripuṃḍraṃ bhasmanā dadhat
«…поклонившись и завершив правило, пусть идёт в свой дом. При так содеянном обете, о брахман, обретя наилучшее счастье здесь, в мире, да идёт затем на небесной колеснице в мир небес. В тёмную чатурдаши иши по убитым ядом, оружием, водой, огнём, змеями, зверями, молнией и прочим, а также по брахманоубийцам, должна быть совершена в чатурдаши обрядовая шраддха по уставу экоддишты; и пусть накормит сонм брахманов сладкими яствами, и тарпану, и кусок коровам, и долю псу и ворону. Совершив это и прополоскав уста, сам пусть затем вкушает вместе с родными. Кто так совершает шраддху с полною дакшиной, о брахман, тот, вызволив предков, да идёт в вечный мир богов. В светлую чатурдаши иши, как должно почтив Дхармараджу благовониями и прочим, о лучший из дваждырождённых, и накормив брахмана, пусть даст ему золотого с ваханой: Дхармараджа спасает на земле, о Нарада. Кто так совершает наилучшее даяние изваяния Дхармы, тот, насладившись здесь лучшими утехами, да идёт по велению Дхармы на небо. В тёмную чатурдаши урджи, совершив при восходе луны умащение маслом и омывшись, пусть почтит Дхарму: да обретёт безбоязненность от ада. В предвечерье же пусть сосредоточенно возжигает масляные светильники ради довольства Ямы — на перекрёстке или в брахмовой стороне от дома. В году по имени Хемаламби, в благословенном месяце карттике, в светлой половине, в чатурдаши, к восходу зари, омывшись, бог Вишвешвара вместе с богами, о владыка муни, в тиртхе Маникарника, нанося пеплом трипундру…»
774286dbcceb · published Sep 5, 2026, 10:55:34 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Шраддха этого дня совершается по тем, кому обычного поминовения не положено: убитым ядом, оружием, водой, огнём, змеёй, зверем, молнией — и убийцам брахмана. Свод не оговаривает исключений и не требует искупления: тот, кто умер дурной смертью или прожил дурную жизнь, поминается наравне с прочими.
Доля выделена корове, псу и ворону — и лишь после этого ест сам хозяин с родными. Порядок насыщения перевёрнут: сперва скотина и падальщики, потом люди.
Масло на тело до рассвета и светильники на перекрёстке в тот же вечер — из этих двух действий сложился осенний обычай, и обещание при нём даётся не о богатстве, а о том, чтобы не бояться ада.