Nārada Purāṇa
The Glory of Śrī Puruṣottama54.52-63
1513 / 1701
LinuxTurn pages
Nārada Purāṇa · 54.52-63

Vasu

Devanāgarī

अयं तव सहायार्थमागतः शिल्पिनां वरः ॥ विश्वकर्मसमः साक्षान्निपुणः सर्वकर्मसु
मयोद्दिष्टां तु प्रतिमां करोत्येष तटं त्यज । श्रुत्वैवं वचनं तस्य तदा राजा द्विजन्मनः
सागरस्य तटं त्यक्त्वा गत्वा तस्य समीपतः ॥ तस्थौ स नृपतिश्रेष्ठो वृक्षच्छायां सुशीतलाम्
ततस्तस्मै स विश्वात्मा तदाकारां तदाकृतिम् ॥ शिल्पिमुख्याय विधिजे कुरुष्वेत्यभ्यभाषत
कृष्णरूपं परं शांतं पद्मपत्रायतेक्षणम् ॥ श्रीवत्सकौस्तुभधरं शंखचक्रगदाधरम्
गौरं गोक्षीरवर्णाभे द्वितीयं स्वस्तिकांकितम् ॥ लांगलास्त्रधरं देवमनंताख्यं महाबलम्
देवदानवगंधर्वयक्षविद्याधरोरगैः ॥ न विज्ञातो हि तस्यांतस्तेनानंत इति स्मृतः
भगिनीं वासुदेवस्य रुक्मवर्णां सुशोभनाम् ॥ तृतीयां वै सुभद्रां च सर्वलक्षणलक्षिताम्
श्रुत्वैतद्वचनं तस्य विश्वकर्मा सुकर्मकृत् ॥ तत्क्षणात्कारयामास प्रतिमाः शुभलक्षणाः
कुण्डलाभ्यां विचित्राभ्यां कर्णाभ्यां सुविराजिताः ॥ चक्रलांगलविन्यासहताभ्यां भानुसंमताः
प्रथमं शुक्लवर्णानां शारदेंदुसमप्रभम् ॥ सुरक्ताक्षं महाकायं फटाविकटमस्तकम्
नीलांबरधरं चोग्रं बलमद्भुतकुंडलम् ॥ महाहलधरं दिव्यं महामुसलधारिणम्

Transliteration (IAST)

ayaṃ tava sahāyārthamāgataḥ śilpināṃ varaḥ || viśvakarmasamaḥ sākṣānnipuṇaḥ sarvakarmasu
mayoddiṣṭāṃ tu pratimāṃ karotyeṣa taṭaṃ tyaja | śrutvaivaṃ vacanaṃ tasya tadā rājā dvijanmanaḥ
sāgarasya taṭaṃ tyaktvā gatvā tasya samīpataḥ || tasthau sa nṛpatiśreṣṭho vṛkṣacchāyāṃ suśītalām
tatastasmai sa viśvātmā tadākārāṃ tadākṛtim || śilpimukhyāya vidhije kuruṣvetyabhyabhāṣata
kṛṣṇarūpaṃ paraṃ śāṃtaṃ padmapatrāyatekṣaṇam || śrīvatsakaustubhadharaṃ śaṃkhacakragadādharam
gauraṃ gokṣīravarṇābhe dvitīyaṃ svastikāṃkitam || lāṃgalāstradharaṃ devamanaṃtākhyaṃ mahābalam
devadānavagaṃdharvayakṣavidyādharoragaiḥ || na vijñāto hi tasyāṃtastenānaṃta iti smṛtaḥ
bhaginīṃ vāsudevasya rukmavarṇāṃ suśobhanām || tṛtīyāṃ vai subhadrāṃ ca sarvalakṣaṇalakṣitām
śrutvaitadvacanaṃ tasya viśvakarmā sukarmakṛt || tatkṣaṇātkārayāmāsa pratimāḥ śubhalakṣaṇāḥ
kuṇḍalābhyāṃ vicitrābhyāṃ karṇābhyāṃ suvirājitāḥ || cakralāṃgalavinyāsahatābhyāṃ bhānusaṃmatāḥ
prathamaṃ śuklavarṇānāṃ śāradeṃdusamaprabham || suraktākṣaṃ mahākāyaṃ phaṭāvikaṭamastakam
nīlāṃbaradharaṃ cograṃ balamadbhutakuṃḍalam || mahāhaladharaṃ divyaṃ mahāmusaladhāriṇam

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अयंayaṃэтот
तवtavaтебе
सहायार्थमागतःsahāyārthamāgataḥради помощи пришёл
शिल्पिनांśilpināṃсреди мастеров
वरःvaraḥлучший
विश्वकर्मसमःviśvakarmasamaḥВишвакарману равный
साक्षान्निपुणःsākṣānnipuṇaḥвоочию искусный
सर्वकर्मसुsarvakarmasuво всех работах
मयोद्दिष्टांmayoddiṣṭāṃмною указанное
तुtuже
प्रतिमांpratimāṃизваяние
करोत्येषkarotyeṣaсотворит он
तटंtaṭaṃберег
त्यजtyajaоставь
श्रुत्वैवंśrutvaivaṃуслышав так
वचनंvacanaṃречь
तस्यtasyaего
तदाtadāтогда
राजाrājāцарь
द्विजन्मनःdvijanmanaḥдваждырождённого
सागरस्यsāgarasyaокеана
तटंtaṭaṃберег
त्यक्त्वाtyaktvāоставив
गत्वाgatvāпридя
तस्यtasyaк нему
समीपतःsamīpataḥпоближе
तस्थौtasthauстал
saтот
नृपतिश्रेष्ठोnṛpatiśreṣṭhoлучший из царей
वृक्षच्छायांvṛkṣacchāyāṃв тень древа
सुशीतलाम्suśītalāmвесьма прохладную
ततस्तस्मैtatastasmaiзатем ему
saтот
विश्वात्माviśvātmāдуша вселенной
तदाकारांtadākārāṃтакого вида
तदाकृतिम्tadākṛtimтакого облика
शिल्पिमुख्यायśilpimukhyāyaглавному из мастеров
विधिजेvidhijeо рождённая Творцом
कुरुष्वेत्यभ्यभाषतkuruṣvetyabhyabhāṣata«сотвори», так сказал
कृष्णरूपंkṛṣṇarūpaṃобраз Кришны
परंparaṃвысший
शांतंśāṃtaṃумиротворённый
पद्मपत्रायतेक्षणम्padmapatrāyatekṣaṇamс очами, продолговатыми, как лепесток лотоса
श्रीवत्सकौस्तुभधरंśrīvatsakaustubhadharaṃшриватсу и каустубху носящий
शंखचक्रगदाधरम्śaṃkhacakragadādharamраковину, диск и палицу держащий
गौरंgauraṃсветлый
गोक्षीरवर्णाभेgokṣīravarṇābheцветом как коровье молоко
द्वितीयंdvitīyaṃвторой
स्वस्तिकांकितम्svastikāṃkitamсвастикой отмеченный
लांगलास्त्रधरंlāṃgalāstradharaṃплуг-оружие держащий
देवमनंताख्यंdevamanaṃtākhyaṃбог, Анантою именуемый
महाबलम्mahābalamвеликомощный
देवदानवगंधर्वयक्षविद्याधरोरगैःdevadānavagaṃdharvayakṣavidyādharoragaiḥбогами, данавами, гандхарвами, якшами, видьядхарами и змеями
naне
विज्ञातोvijñātoпознан
हिhiведь
तस्यांतस्तेनानंतtasyāṃtastenānaṃtaего предел; потому Анантою
इतिitiтак
स्मृतःsmṛtaḥпочитается
भगिनींbhaginīṃсестру
वासुदेवस्यvāsudevasyaВасудевы
रुक्मवर्णांrukmavarṇāṃзолотого цвета
सुशोभनाम्suśobhanāmпрекрасную
तृतीयांtṛtīyāṃтретью
वैvaiведь
सुभद्रांsubhadrāṃСубхадру
caи
सर्वलक्षणलक्षिताम्sarvalakṣaṇalakṣitāmвсеми признаками отмеченную
श्रुत्वैतद्वचनंśrutvaitadvacanaṃуслышав эту речь
तस्यtasyaего
विश्वकर्माviśvakarmāВишвакарман
सुकर्मकृत्sukarmakṛtблагих дел творец
तत्क्षणात्कारयामासtatkṣaṇātkārayāmāsaв тот же миг сотворил
प्रतिमाःpratimāḥизваяния
शुभलक्षणाःśubhalakṣaṇāḥс благими признаками
कुण्डलाभ्यांkuṇḍalābhyāṃдвумя серьгами
विचित्राभ्यांvicitrābhyāṃдивными
कर्णाभ्यांkarṇābhyāṃдвумя ушами
सुविराजिताःsuvirājitāḥпрекрасно сияющие
चक्रलांगलविन्यासहताभ्यांcakralāṃgalavinyāsahatābhyāṃдиском и плугом отмеченными
भानुसंमताःbhānusaṃmatāḥсолнцу равные
प्रथमंprathamaṃпервый
शुक्लवर्णानांśuklavarṇānāṃсреди белоцветных
शारदेंदुसमप्रभम्śāradeṃdusamaprabhamосеннему месяцу равный сиянием
सुरक्ताक्षंsuraktākṣaṃс ярко-красными очами
महाकायंmahākāyaṃвеликотелый
फटाविकटमस्तकम्phaṭāvikaṭamastakamс головою, грозной от капюшона
नीलांबरधरंnīlāṃbaradharaṃв синем одеянии
चोग्रंcograṃи грозный
बलमद्भुतकुंडलम्balamadbhutakuṃḍalamБала, с дивными серьгами
महाहलधरंmahāhaladharaṃвеликий плуг держащий
दिव्यंdivyaṃбожественный
महामुसलधारिणम्mahāmusaladhāriṇamвеликую палицу носящий
Translation

Этот пришёл ради помощи тебе, лучший среди мастеров, равный Вишвакарману, воочию искусный во всех работах; он сотворит указанное мною изваяние. Оставь берег». Услышав такую речь того дваждырождённого, царь тогда, оставив берег океана и придя к нему поближе, стал, тот лучший из царей, в весьма прохладную тень древа. Затем та душа вселенной сказала главному из мастеров, о рождённая Творцом: «Сотвори такого вида, такого облика — образ Кришны, высший, умиротворённый, с очами, продолговатыми, как лепесток лотоса, носящий шриватсу и каустубху, держащий раковину, диск и палицу. Второй — светлый, цветом как коровье молоко, отмеченный свастикой, держащий плуг-оружие, бог, именуемый Анантою, великомощный; ибо ни богами, ни данавами, ни гандхарвами, ни якшами, ни видьядхарами, ни змеями не познан предел Его, — потому и почитается Он Анантою. И третью — сестру Васудевы, золотого цвета, прекрасную Субхадру, отмеченную всеми признаками». Услышав эту его речь, Вишвакарман, творец благих дел, в тот же миг сотворил изваяния с благими признаками — прекрасно сияющие двумя ушами с дивными серьгами, отмеченными диском и плугом, равные солнцу. Первый — среди белоцветных, равный сиянием осеннему месяцу, с ярко-красными очами, великотелый, с головою, грозной от капюшона, в синем одеянии и грозный — Бала, с дивными серьгами, держащий великий плуг, божественный, носящий великую палицу.

Version

12e99f8a3bb2 · published Sep 6, 2026, 4:18:43 PM UTC

Available inRU

Page between verses with