चित्रोत्पलां चित्ररथामतुलां रोहिणीं तथा । मन्दाकिनीं वैतरणीं कोकां चापि महानदीम्
शुक्तिमतीमनङ्गां च तथैव वृषसाह्वयाम् । लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकाह्वयाम्
कुमारीमृषितुल्यां च मारिषां च सरस्वतीम् । मन्दाकिनीं सुपुण्यां च सर्वां गङ्गां च सत्तमाः
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश्चैव महाफलाः । तथा नद्यः सुप्रकाशाः शतशोऽथ सहस्रशः
इत्येताः सरितो विप्राः समाख्याता यथास्मृति । अत ऊर्ध्वं जनपदान्निबोधत वदाम्यहम्
तत्रेमे कुरुपाञ्चलाः शाल्वमात्रेयजाङ्गलाः । शूरसेनाः पुलिन्दाश्च बौधा मालास्तथैव च
मत्स्याः कुशट्टाः सौगन्ध्याः कुत्सपाः काशिकोशलाः । चेदिमत्स्यकरूषाश्च भोजाः सिन्धुपुलिन्दकाः
citrotpalāṃ citrarathāmatulāṃ rohiṇīṃ tathā | mandākinīṃ vaitaraṇīṃ kokāṃ cāpi mahānadīm
śuktimatīmanaṅgāṃ ca tathaiva vṛṣasāhvayām | lohityāṃ karatoyāṃ ca tathaiva vṛṣakāhvayām
kumārīmṛṣitulyāṃ ca māriṣāṃ ca sarasvatīm | mandākinīṃ supuṇyāṃ ca sarvāṃ gaṅgāṃ ca sattamāḥ
viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāścaiva mahāphalāḥ | tathā nadyaḥ suprakāśāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ
ityetāḥ sarito viprāḥ samākhyātā yathāsmṛti | ata ūrdhvaṃ janapadānnibodhata vadāmyaham
tatreme kurupāñcalāḥ śālvamātreyajāṅgalāḥ | śūrasenāḥ pulindāśca baudhā mālāstathaiva ca
matsyāḥ kuśaṭṭāḥ saugandhyāḥ kutsapāḥ kāśikośalāḥ | cedimatsyakarūṣāśca bhojāḥ sindhupulindakāḥ
«…Читротпалу, Читраратху, Атулу и Рохини, Мандакини, Вайтарани и великую реку Коку, Шуктимати и Анангу, и зовущуюся Вришей, Лохитью и Каратою, и зовущуюся Вришакой, Кумари, Ришитулью и Маришу, и Сарасвати, Мандакини и весьма святую, и всю Гангу, о лучшие. Все они — матери вселенной, и все великоплодные; и ещё реки прославленные — сотнями и тысячами. Так названы эти реки, о випры, по памяти. Отныне внемлите странам — я скажу. Там вот куру и панчалы, шальвы, матреи и джангалы, шурасены, пулинды, баудхи и малы, матсьи, кушатты, саугандхьи, куцапы, каши и кошалы, чеди, матсьи, каруши и бходжи, синдху-пулиндаки…»
61dffe98dbef · published Sep 3, 2026, 4:13:39 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Перечень рек завершается словом, ради которого он и вёлся: все они — матери вселенной. Не украшение земли и не средство пропитания, а матери; оттого и «пьют» их, как пьют молоко. И тут же сказано, что названы они лишь «по памяти» — сколько сотен и тысяч осталось неназванными, рассказчик не берётся считать. Затем начинается второй список — народы, и первым идёт «куру-панчалы», из чьей распри выросла Махабхарата. Земля, только что описанная как единая мать, немедленно оказывается разделённой на племена. Оба списка стоят рядом, и разница между ними — вся разница между тем, что нас питает, и тем, что нас делит.