ईश्वर उवाच
प्रवक्ष्यामि महापुण्यं व्रतं विधिमतां वर । भीष्मेणैतद्यतः प्राप्तं व्रतं पञ्चदिनात्मकम् ॥
सकाशाद्वासुदेवस्य तेनोक्तं भीष्मपञ्चकम् । व्रतस्यास्य गुणान्वक्तुं कः शक्तः केशवादृते ॥
कार्त्तिके शुक्लपक्षे तु शृणु धर्मं पुरातनम् । वसिष्ठभृगुगर्गाद्यैश्चीर्णं कृतयुगादिषु ॥
अम्बरीषेण भोगाद्यैश्चीर्णं त्रेतायुगादिषु । ब्राह्मणैर्ब्रह्मचर्येण जपहोमक्रियादिभिः ॥
क्षत्रियैश्च तथा वैश्यैः सत्यशौचपरायणैः । दुष्करं सत्यहीनानामशक्यं बालचेतसाम् ॥
दुष्करं भीष्ममित्याहुर्न शक्यं प्राकृतैर्नरैः । यस्तत्करोति विप्रेन्द्र तेन सर्वं कृतं भवेत् ॥
व्रतं चैतन्महापुण्यं महापातकनाशनम् । अतो नरैः प्रयत्नेन कर्तव्यं भीष्मपञ्चकम् ॥ कार्तिकस्यामले पक्षे स्नात्वा सम्यग्विधानतः । एकादश्यां तु गृह्णीयाद्व्रतं पञ्चदिनात्मकम् ॥
pravakṣyāmi mahāpuṇyaṃ vrataṃ vidhimatāṃ vara | bhīṣmeṇaitadyataḥ prāptaṃ vrataṃ pañcadinātmakam ||
sakāśādvāsudevasya tenoktaṃ bhīṣmapañcakam | vratasyāsya guṇānvaktuṃ kaḥ śaktaḥ keśavādṛte ||
kārttike śuklapakṣe tu śṛṇu dharmaṃ purātanam | vasiṣṭhabhṛgugargādyaiścīrṇaṃ kṛtayugādiṣu ||
ambarīṣeṇa bhogādyaiścīrṇaṃ tretāyugādiṣu | brāhmaṇairbrahmacaryeṇa japahomakriyādibhiḥ ||
kṣatriyaiśca tathā vaiśyaiḥ satyaśaucaparāyaṇaiḥ | duṣkaraṃ satyahīnānāmaśakyaṃ bālacetasām ||
duṣkaraṃ bhīṣmamityāhurna śakyaṃ prākṛtairnaraiḥ | yastatkaroti viprendra tena sarvaṃ kṛtaṃ bhavet ||
vrataṃ caitanmahāpuṇyaṃ mahāpātakanāśanam | ato naraiḥ prayatnena kartavyaṃ bhīṣmapañcakam || kārtikasyāmale pakṣe snātvā samyagvidhānataḥ | ekādaśyāṃ tu gṛhṇīyādvrataṃ pañcadinātmakam ||
«Изреку весьма святой обет, о лучший из знающих устав. Поскольку обет этот, пятидневный, был получен Бхишмой от Васудевы, — потому и назван он Бхишма-панчакой. Кто способен высказать достоинства этого обета, кроме Кешавы? В светлую половину карттики — слушай древний устав. Он исполнялся Васиштхой, Бхригу, Гаргой и прочими в крита-югу и далее; Амбаришей, Бхогой и прочими — в трета-югу и далее; брахманами — воздержанием, джапой, хомой и обрядами; кшатриями и вайшьями, преданными правде и чистоте. Трудноисполним он для лишённых правды и невозможен для тех, у кого сердце ребячье. Трудным зовут Бхишму, и обычным людям он не по силам; но кто его совершает, о владыка брахманов, тем сделано всё. Обет этот весьма свят, губит великие грехи; потому людям должно со тщанием исполнять Бхишма-панчаку. В светлую половину карттики, омывшись как должно по уставу, пусть примет в экадаши этот пятидневный обет».
3a1f2885f5b7 · published Sep 3, 2026, 4:13:59 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Имя обета объяснено происхождением: Бхишма получил его от самого Кришны, лёжа на стрелах, — потому им и назван. И оговорено, кому он не по силам: не грешникам, а «лишённым правды» и тем, у кого сердце ребячье, то есть непостоянно. Препятствие названо не в теле, а в нраве.