Rāga-vartma-candrikā
The second light: sweetness and the goal2.3Viśvanātha Cakravartī
17 / 23
Linux
Turn pages
Rāga-vartma-candrikā · 2.3
॥
Devanāgarī

माधुर्यादिकं निरूप्यते ।महैश्वर्यस्य द्योतने वाद्योतने च नरलीलात्वानतिक्रमो माधुर्यम् ।यथा पूतनाप्राणहारित्वेऽपि स्तनचूषणलक्षणनरबललीलात्वम् एव ।महाकठोरशकटस्फोटनेऽप्य् अतिसुकुमारचरणत्रैमासिक्योत्तानशायिबाललीलात्वम् ।महादीर्घदामाशक्यबन्धत्वेऽपि मातृभीतिवैक्लव्यम् ।ब्रह्मबलदेवादिमोहनेऽपि सार्वज्ञ्यत्वेऽपि वत्सचरणलीलात्वम् ।तथा ऐश्वर्यसत्त्व एव तस्याद्योतने दधिपयश्चौर्यं गोपस्त्रीलाम्पट्यादिकम् ।ऐश्वर्यरहितकेवलनरलीलात्वेन मौग्ध्यम् एव माधुर्यम् इत्य् उक्तेः क्रीडाचपलप्राकृतनरबालकेष्व् अपि मौग्ध्यं माधुर्यम् इति तथा न निर्वाच्यम्

Transliteration (IAST)

mādhuryādikaṁ nirūpyate |mahaiśvaryasya dyotane vādyotane ca nara-līlātvānatikramo mādhuryam |yathā pūtanā-prāṇa-hāritve'pi stana-cūṣaṇa-lakṣaṇa-nara-bala-līlātvam eva |mahā-kaṭhora-śakaṭa-sphoṭane'py ati-sukumāra-caraṇa-traimāsikyottāna-śāyi-bāla-līlātvam |mahā-dīrgha-dāmāśakya-bandhatve'pi mātṛ-bhīti-vaiklavyam |brahma-baladevādi-mohane'pi sārvajñyatve'pi vatsa-caraṇa-līlātvam |tathā aiśvarya-sattva eva tasyādyotane dadhi-payaś-cauryaṁ gopa-strī-lāmpaṭyādikam |aiśvarya-rahita-kevala-nara-līlātvena maugdhyam eva mādhuryam ity ukteḥ krīḍā-capala-prākṛta-nara-bālakeṣv api maugdhyaṁ mādhuryam iti tathā na nirvācyam

metre not identified

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
माधुर्यादिकं निरूप्यतेmādhuryādikaṁ nirūpyateопределяются сладость и прочее
महैश्वर्यस्यmahaiśvaryasyaвеликого величия
द्योतने वाद्योतने चdyotane vādyotane caи при проявлении, и при сокрытии
नर-लीलात्वानतिक्रमोnara-līlātvānatikramoне выход за пределы человеческой игры
माधुर्यम्mādhuryamэто сладость
यथाyathāнапример
पूतना-प्राण-हारित्वेऽपिpūtanā-prāṇa-hāritve'piдаже отнимая жизнь Путаны
स्तन-चूषण-लक्षण-नर-बल-लीलात्वम् एवstana-cūṣaṇa-lakṣaṇa-nara-bala-līlātvam eva(Он) в человеческой игре младенца, сосущего грудь
महा-कठोर-शकट-स्फोटनेऽप्य्mahā-kaṭhora-śakaṭa-sphoṭane'pyдаже разбивая огромную тяжёлую телегу
अति-सुकुमार-चरण-त्रैमासिक्योत्तान-शायि-बाल-लीलात्वम्ati-sukumāra-caraṇa-traimāsikyottāna-śāyi-bāla-līlātvam(Он) — трёхмесячный младенец на спинке с нежными ножками
महा-दीर्घ-दामाशक्य-बन्धत्वेऽपिmahā-dīrgha-dāmāśakya-bandhatve'piдаже когда Его не связать длиннейшей верёвкой
मातृ-भीति-वैक्लव्यम्mātṛ-bhīti-vaiklavyam(Он) дрожит от страха перед матерью
ब्रह्म-बलदेवादि-मोहनेऽपिbrahma-baladevādi-mohane'piдаже смущая Брахму, Баладеву и других
सार्वज्ञ्यत्वेऽपिsārvajñyatve'piи будучи всеведущим
वत्स-चरण-लीलात्वम्vatsa-caraṇa-līlātvam(Он) в игре — пасёт телят
तथाtathāтак же
ऐश्वर्य-सत्त्व एवaiśvarya-sattva evaпри наличии величия
तस्याद्योतनेtasyādyotaneно при его сокрытии
दधि-पयश्-चौर्यंdadhi-payaś-cauryaṁкража простокваши и молока
गोप-स्त्री-लाम्पट्यादिकम्gopa-strī-lāmpaṭyādikamстрасть к пастушкам и прочее
ऐश्वर्य-रहित-केवल-नर-लीलात्वेनaiśvarya-rahita-kevala-nara-līlātvenaкак чисто человеческая игра без величия
मौग्ध्यम् एव माधुर्यम्maugdhyam eva mādhuryam«неведение и есть сладость» —
इत्य् उक्तेःity ukteḥпри таком определении
क्रीडा-चपल-प्राकृत-नर-बालकेष्व् अपिkrīḍā-capala-prākṛta-nara-bālakeṣv apiи у обычных резвых детей
मौग्ध्यं माधुर्यम् इतिmaugdhyaṁ mādhuryam itiневедение было бы сладостью
तथा न निर्वाच्यम्tathā na nirvācyamтак определять нельзя
Translation

Определим сладость и прочее. Сладость — это когда Его великое величие, проявлено оно или скрыто, не выходит за пределы человеческой игры. Так, даже отнимая жизнь Путаны, Он остаётся в человеческой игре младенца, сосущего грудь; даже разбивая огромную тяжёлую телегу — трёхмесячным младенцем с нежными ножками, лежащим на спинке; даже когда Его не связать длиннейшей верёвкой — дрожит от страха перед матерью; даже смущая Брахму, Баладеву и других и будучи всеведущим — пасёт телят. Так же, когда величие есть, но скрыто, — кража простокваши и молока, страсть к пастушкам и прочее. А если сказать «сладость — это неведение, чисто человеческая игра без величия», то сладостью было бы и неведение обычных резвых детей; так определять нельзя.

Version

f98cf1e08357 · published Sep 28, 2026, 8:58:04 PM UTC

Available inRU

Page between verses with