रामस् तु भृशम् आयस्तो निःश्वसन्न् इव कुञ्जरः । जगाम सहितो भ्रात्रा मातुर् अन्तःपुरं वशी ॥
सो ऽपश्यत् पुरुषं तत्र वृद्धं परमपूजितम् । उपविष्टं गृहद्वारि तिष्ठतश् चापरान् बहून् ॥
प्रविश्य प्रथमां कक्ष्यां द्वितीयायां ददर्श सः । ब्राह्मणान् वेदसंपन्नान् वृद्धान् राज्ञाभिसत्कृतान् ॥
प्रणम्य रामस् तान् वृद्धांस् तृतीयायां ददर्श सः । स्त्रियो वृद्धाश् च बालाश् च द्वाररक्षणतत्पराः ॥
वर्धयित्वा प्रहृष्टास् ताः प्रविश्य च गृहं स्त्रियः । न्यवेदयन्त त्वरिता राम मातुः प्रियं तदा ॥
कौसल्यापि तदा देवी रात्रिं स्थित्वा समाहिता । प्रभाते त्व् अकरोत् पूजां विष्णोः पुत्रहितैषिणी ॥
सा क्षौमवसना हृष्टा नित्यं व्रतपरायणा । अग्निं जुहोति स्म तदा मन्त्रवत् कृतमङ्गला ॥
प्रविश्य च तदा रामो मातुर् अन्तःपुरं शुभम् । ददर्श मातरं तत्र हावयन्तीं हुताशनम् ॥
सा चिरस्यात्मजं दृष्ट्वा मातृनन्दनम् आगतम् । अभिचक्राम संहृष्टा किशोरं वडवा यथा ॥
तम् उवाच दुराधर्षं राघवं सुतम् आत्मनः । कौसल्या पुत्रवात्सल्याद् इदं प्रियहितं वचः ॥
rāmas tu bhṛśam āyasto niḥśvasann iva kuñjaraḥ | jagāma sahito bhrātrā mātur antaḥpuraṃ vaśī ||
so 'paśyat puruṣaṃ tatra vṛddhaṃ paramapūjitam | upaviṣṭaṃ gṛhadvāri tiṣṭhataś cāparān bahūn ||
praviśya prathamāṃ kakṣyāṃ dvitīyāyāṃ dadarśa saḥ | brāhmaṇān vedasaṃpannān vṛddhān rājñābhisatkṛtān ||
praṇamya rāmas tān vṛddhāṃs tṛtīyāyāṃ dadarśa saḥ | striyo vṛddhāś ca bālāś ca dvārarakṣaṇatatparāḥ ||
vardhayitvā prahṛṣṭās tāḥ praviśya ca gṛhaṃ striyaḥ | nyavedayanta tvaritā rāma mātuḥ priyaṃ tadā ||
kausalyāpi tadā devī rātriṃ sthitvā samāhitā | prabhāte tv akarot pūjāṃ viṣṇoḥ putrahitaiṣiṇī ||
sā kṣaumavasanā hṛṣṭā nityaṃ vrataparāyaṇā | agniṃ juhoti sma tadā mantravat kṛtamaṅgalā ||
praviśya ca tadā rāmo mātur antaḥpuraṃ śubham | dadarśa mātaraṃ tatra hāvayantīṃ hutāśanam ||
sā cirasyātmajaṃ dṛṣṭvā mātṛnandanam āgatam | abhicakrāma saṃhṛṣṭā kiśoraṃ vaḍavā yathā ||
tam uvāca durādharṣaṃ rāghavaṃ sutam ātmanaḥ | kausalyā putravātsalyād idaṃ priyahitaṃ vacaḥ ||
Самообладанный Рама, сильно измученный и тяжело вздыхающий, словно слон, вместе с братом направился во внутренние покои матери. У входа он увидел сидящего почтенного старца и многих других, стоявших там. Пройдя первый покой, во втором он увидел пожилых брахманов, сведущих в Ведах и почтённых царём; поклонившись им, в третьем покое он увидел пожилых и молодых женщин, занятых охраной двери. Радостные служанки поспешно вошли и сообщили матери Рамы приятную весть. Царица Каусалья, желая блага сыну, провела ночь собранно, а на рассвете совершала поклонение Вишну. В льняной одежде, радостная, всегда преданная обетам, она с мантрами возливала в огонь, исполнив благие обряды. Войдя в её прекрасные покои, Рама увидел мать, совершавшую жертвенное возлияние. Увидев после долгого времени пришедшего сына, радость матери, Каусалья счастливо направилась к нему, как кобылица к жеребёнку, и из материнской любви сказала своему неодолимому сыну Рагхаве приятные и благие слова.
9021f947c026 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Каусалья встречает Раму не как политического наследника, а как плод молитвы и поклонения Вишну. Её радость делает последующее известие особенно тяжёлым: праздник материнского сердца мгновенно станет испытанием.