नीवारान् पनसांस् तालांस् तिमिशान् वञ्जुलान् धवान् । चिरिबिल्वान् मधूकांश् च बिल्वान् अपि च तिन्दुकान् ॥
पुष्पितान् पुष्पिताग्राभिर् लताभिर् अनुवेष्टितान् । ददर्श रामः शतशस् तत्र कान्तारपादपान् ॥
हस्तिहस्तैर् विमृदितान् वानरैर् उपशोभितान् । मत्तैः शकुनिसंघैश् च शतशः प्रतिनादितान् ॥
ततो ऽब्रवीत् समीपस्थं रामो राजीवलोचनः । पृष्ठतो ऽनुगतं वीरं लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥
स्निग्धपत्रा यथा वृक्षा यथा क्षान्ता मृगद्विजाः । आश्रमो नातिदूरस्थो महर्षेर् भावितात्मनः ॥
अगस्त्य इति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा । आश्रमो दृश्यते तस्य परिश्रान्त श्रमापहः ॥
प्राज्यधूमाकुलवनश् चीरमालापरिष्कृतः । प्रशान्तमृगयूथश् च नानाशकुनिनादितः ॥
निगृह्य तरसा मृत्युं लोकानां हितकाम्यया । दक्षिणा दिक् कृता येन शरण्या पुण्यकर्मणा ॥
तस्येदम् आश्रमपदं प्रभावाद् यस्य राक्षसैः । दिग् इयं दक्षिणा त्रासाद् दृश्यते नोपभुज्यते ॥
यदा प्रभृति चाक्रान्ता दिग् इयं पुण्यकर्मणा । तदा प्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः ॥
नाम्ना चेयं भगवतो दक्षिणा दिक् प्रदक्षिणा । प्रथिता त्रिषु लोकेषु दुर्धर्षा क्रूरकर्मभिः ॥
मार्गं निरोद्धुं सततं भास्करस्याचलोत्तमः । संदेशं पालयंस् तस्य विन्ध्यशौलो न वर्धते ॥
अयं दीर्घायुषस् तस्य लोके विश्रुतकर्मणः । अगस्त्यस्याश्रमः श्रीमान् विनीतमृगसेवितः ॥
एष लोकार्चितः साधुर् हिते नित्यं रतः सताम् । अस्मान् अधिगतान् एष श्रेयसा योजयिष्यति ॥
nīvārān panasāṃs tālāṃs timiśān vañjulān dhavān | ciribilvān madhūkāṃś ca bilvān api ca tindukān ||
puṣpitān puṣpitāgrābhir latābhir anuveṣṭitān | dadarśa rāmaḥ śataśas tatra kāntārapādapān ||
hastihastair vimṛditān vānarair upaśobhitān | mattaiḥ śakunisaṃghaiś ca śataśaḥ pratināditān ||
tato 'bravīt samīpasthaṃ rāmo rājīvalocanaḥ | pṛṣṭhato 'nugataṃ vīraṃ lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ||
snigdhapatrā yathā vṛkṣā yathā kṣāntā mṛgadvijāḥ | āśramo nātidūrastho maharṣer bhāvitātmanaḥ ||
agastya iti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā | āśramo dṛśyate tasya pariśrānta śramāpahaḥ ||
prājyadhūmākulavanaś cīramālāpariṣkṛtaḥ | praśāntamṛgayūthaś ca nānāśakunināditaḥ ||
nigṛhya tarasā mṛtyuṃ lokānāṃ hitakāmyayā | dakṣiṇā dik kṛtā yena śaraṇyā puṇyakarmaṇā ||
tasyedam āśramapadaṃ prabhāvād yasya rākṣasaiḥ | dig iyaṃ dakṣiṇā trāsād dṛśyate nopabhujyate ||
yadā prabhṛti cākrāntā dig iyaṃ puṇyakarmaṇā | tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ ||
nāmnā ceyaṃ bhagavato dakṣiṇā dik pradakṣiṇā | prathitā triṣu lokeṣu durdharṣā krūrakarmabhiḥ ||
mārgaṃ niroddhuṃ satataṃ bhāskarasyācalottamaḥ | saṃdeśaṃ pālayaṃs tasya vindhyaśaulo na vardhate ||
ayaṃ dīrghāyuṣas tasya loke viśrutakarmaṇaḥ | agastyasyāśramaḥ śrīmān vinītamṛgasevitaḥ ||
eṣa lokārcitaḥ sādhur hite nityaṃ rataḥ satām | asmān adhigatān eṣa śreyasā yojayiṣyati ||
По дороге Рама увидел сотни деревьев чащи: нивары, панасы, пальмы, тимиши, ванджулы, дхавы, чирибильвы, мадхуки, бильвы и тиндуки; они цвели, были обвиты лианами, помяты хоботами слонов, украшены обезьянами и оглашены стаями птиц. Тогда лотосоокий Рама сказал герою Лакшмане, который шёл позади: «Смотри, какие нежные листья у деревьев и как спокойны звери и птицы: ашрам великого риши, очищенной души, уже недалеко. Видна обитель Агастьи, прославленного в мире собственными делами; она снимает усталость утомлённых. Её лес полон густого дыма, украшен гирляндами коры, здесь мирны стада зверей и раздаются голоса разных птиц. Это обитель того святого, кто ради блага миров силой обуздал смерть и сделал южную сторону прибежищем. Благодаря его могуществу ракшасы видят эту южную сторону, но от страха не пользуются ею. С тех пор как святой занял эту сторону, ночные хищники стали безвраждебными и смирными. По имени почтенного южная сторона стала “прадакшиной” — благой, прославленной в трёх мирах и недоступной злодеям. Даже Виндхья, лучший из гор, желая когда-то преградить путь солнцу, теперь не растёт, исполняя его наказ. Это прекрасный ашрам долгоживущего Агастьи, чьи дела известны в мире, место, где живут смирные звери. Этот святой, почитаемый миром и всегда занятый благом добрых, соединит нас, пришедших к нему, с высшим благом».
162bd3a93865 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Ашрам Агастьи описан как место, где сама природа стала смирной. Признак святости здесь не в пустой тишине, а в преображённой силе: дым жертвенного огня, покорная Виндхья, обезоруженные ракшасы, мирные животные. Святой делает пространство пригодным для дхармы, и потому встреча с ним обещает не просто отдых, а шрейас — высшее благо.