Ramayana
Равана отвергает совет Маричи3.38.8-14
909 / 2464
Ramayana · 3.38.8-14
Devanāgarī

दोषं गुणं वा संपृष्टस् त्वम् एवं वक्तुम् अर्हसि । अपायं वाप्य् उपायं वा कार्यस्यास्य विनिश्चने ॥
संपृष्टेन तु वक्तव्यं सचिवेन विपश्चिता । उद्यताञ्जलिना राज्ञो य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥
वाक्यम् अप्रतिकूलं तु मृदुपूर्वं शुभं हितम् । उपचारेण युक्तं च वक्तव्यो वसुधाधिपः ॥
सावमर्दं तु यद् वाक्यं मारीच हितम् उच्यते । नाभिनन्दति तद् राजा मानार्हो मानवर्जितम् ॥
पञ्चरूपाणि राजानो धारयन्त्य् अमितौजसः । अग्नेर् इन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च । औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम् ॥
तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु मान्याः पूज्याश् च पार्थिवाः । त्वं तु धर्मम् अविज्ञाय केवलं मोहम् आस्थितः ॥
अभ्यागतं मां दौरात्म्यात् परुषं वदसीदृशम् । गुणदोषौ न पृच्छामि क्षमं चात्मनि राक्षस । अस्मिंस् तु स भवान् कृत्ये साहार्य्यं कर्तुम् अर्हसि ॥

Transliteration (IAST)

doṣaṃ guṇaṃ vā saṃpṛṣṭas tvam evaṃ vaktum arhasi | apāyaṃ vāpy upāyaṃ vā kāryasyāsya viniścane ||
saṃpṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā | udyatāñjalinā rājño ya icched bhūtim ātmanaḥ ||
vākyam apratikūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ śubhaṃ hitam | upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ ||
sāvamardaṃ tu yad vākyaṃ mārīca hitam ucyate | nābhinandati tad rājā mānārho mānavarjitam ||
pañcarūpāṇi rājāno dhārayanty amitaujasaḥ | agner indrasya somasya yamasya varuṇasya ca | auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām ||
tasmāt sarvāsv avasthāsu mānyāḥ pūjyāś ca pārthivāḥ | tvaṃ tu dharmam avijñāya kevalaṃ moham āsthitaḥ ||
abhyāgataṃ māṃ daurātmyāt paruṣaṃ vadasīdṛśam | guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa | asmiṃs tu sa bhavān kṛtye sāhāryyaṃ kartum arhasi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दोषं गुणं वाdoṣaṃ guṇaṃ vāнедостаток или достоинство
संपृष्टस् त्वम्saṃpṛṣṭas tvamспрошенный ты
एवं वक्तुम् अर्हसिevaṃ vaktum arhasiтак говорить должен
अपायं वाप्य् उपायं वाapāyaṃ vāpy upāyaṃ vāопасность или средство
कार्यस्यास्य विनिश्चनेkāryasyāsya viniścaneв определении этого дела
संपृष्टेन तु वक्तव्यंsaṃpṛṣṭena tu vaktavyaṃспрошенным же должно быть сказано
सचिवेन विपश्चिताsacivena vipaścitāмудрым советником
उद्यताञ्जलिना राज्ञोudyatāñjalinā rājñoс поднятыми ладонями царю
य इच्छेद् भूतिम् आत्मनःya icched bhūtim ātmanaḥкто желал бы своего благополучия
वाक्यम् अप्रतिकूलं तुvākyam apratikūlaṃ tuслово не противоречащее же
मृदुपूर्वं शुभं हितम्mṛdupūrvaṃ śubhaṃ hitamсначала мягкое, доброе, полезное
उपचारेण युक्तं चupacāreṇa yuktaṃ caи с почтением соединённое
वक्तव्यो वसुधाधिपःvaktavyo vasudhādhipaḥдолжен быть обращён владыка земли
सावमर्दं तु यद् वाक्यंsāvamardaṃ tu yad vākyaṃс пренебрежением же какое слово
मारीच हितम् उच्यतेmārīca hitam ucyateМарича, полезным называется
नाभिनन्दति तद् राजाnābhinandati tad rājāне одобряет то царь
मानार्हो मानवर्जितम्mānārho mānavarjitamдостойный почтения, лишённое почтения
पञ्चरूपाणि राजानोpañcarūpāṇi rājānoпять форм цари
धारयन्त्य् अमितौजसःdhārayanty amitaujasaḥдержат, неизмеримой силы
अग्नेर् इन्द्रस्य सोमस्यagner indrasya somasyaогня, Индры, Сомы
यमस्य वरुणस्य चyamasya varuṇasya caЯмы и Варуны
औष्ण्यं तथा विक्रमं चauṣṇyaṃ tathā vikramaṃ caжар, также доблесть
सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम्saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatāmмягкость, наказание, милость
तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासुtasmāt sarvāsv avasthāsuпоэтому во всех состояниях
मान्याः पूज्याश् च पार्थिवाःmānyāḥ pūjyāś ca pārthivāḥпочитаемы и достойны поклонения цари
त्वं तु धर्मम् अविज्ञायtvaṃ tu dharmam avijñāyaты же дхарму не зная
केवलं मोहम् आस्थितःkevalaṃ moham āsthitaḥтолько заблуждение приняв
अभ्यागतं मां दौरात्म्यात्abhyāgataṃ māṃ daurātmyātпришедшего ко мне, по злонравию
परुषं वदसीदृशम्paruṣaṃ vadasīdṛśamрезкое говоришь такое
गुणदोषौ न पृच्छामिguṇadoṣau na pṛcchāmiо достоинстве и недостатке не спрашиваю
क्षमं चात्मनि राक्षसkṣamaṃ cātmani rākṣasaи о полезном для себя, ракшас
अस्मिंस् तु स भवान् कृत्येasmiṃs tu sa bhavān kṛtyeв этом же деле ты
साहार्य्यं कर्तुम् अर्हसिsāhāryyaṃ kartum arhasiпомощь сделать должен
Translation

«Если тебя спрашивают, ты можешь говорить о достоинстве или недостатке, об опасности или средстве при решении дела. Мудрый советник, желающий собственного благополучия, когда его спрашивают, должен говорить царю со сложенными ладонями. К владыке земли нужно обращаться словом, которое не противоречит ему, сначала мягким, добрым, полезным и соединённым с почтением. О Марича, если слово, даже называемое полезным, произносится с пренебрежением, царь, достойный почтения, не одобряет его, потому что в нём нет почтения. Цари неизмеримой силы несут пять форм: огня, Индры, Сомы, Ямы и Варуны — жар, доблесть, мягкость, наказание и милость. Поэтому при всех обстоятельствах царей следует чтить и им поклоняться. Ты же, не зная дхармы и приняв лишь заблуждение, по своей дурной природе говоришь такие резкие слова мне, пришедшему к тебе. О ракшас, я не спрашиваю тебя о достоинствах и недостатках или о том, что полезно мне самому. В этом деле ты должен оказать помощь».

Version

8ed6596e2b08 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with