नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः । किंनरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लक्ष्मण ॥
ममास्त्रबाणसंपूर्णम् आकाशं पश्य लक्ष्मण । निःसंपातं करिष्यामि ह्य् अद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ॥
संनिरुद्धग्रहगणम् आवारितनिशाकरम् । विप्रनष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ॥
विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम् । ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ॥
न तां कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः । अस्मिन् मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम् ॥
नाकाशम् उत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण । मम चापगुणान् मुक्तैर् बाणजालैर् निरन्तरम् ॥
अर्दितं मम नाराचैर् ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् । समाकुलम् अमर्यादं जगत् पश्याद्य लक्ष्मण ॥
आकर्णपूर्णैर् इषुभिर् जीवलोकं दुरावरैः । करिष्ये मैथिलीहेतोर् अपिशाचम् अराक्षसं ॥
मम रोषप्रयुक्तानां सायकानां बलं सुराः । द्रक्ष्यन्त्य् अद्य विमुक्तानाम् अमर्षाद् दूरगामिनाम् ॥
नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः । भविष्यन्ति मम क्रोधात् त्रैलोक्ये विप्रणाशिते ॥
देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसाम् अपि । बहुधा निपतिष्यन्ति बाणौघैः शकुलीकृताः । निर्मर्यादान् इमांल् लोकान् करिष्याम्य् अद्य सायकैः ॥
यथा जरा यथा मृत्युर् यथाकालो यथाविधिः । नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण । तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्यो ऽस्म्य् असंशयम् ॥
पुरेव मे चारुदतीम् अनिन्दितां; दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम् । सदेवगन्धर्वमनुष्य पन्नगं; जगत् सशैलं परिवर्तयाम्य् अहम् ॥
naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ | kiṃnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti lakṣmaṇa ||
mamāstrabāṇasaṃpūrṇam ākāśaṃ paśya lakṣmaṇa | niḥsaṃpātaṃ kariṣyāmi hy adya trailokyacāriṇām ||
saṃniruddhagrahagaṇam āvāritaniśākaram | vipranaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam ||
vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam | dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram ||
na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ | asmin muhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam ||
nākāśam utpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa | mama cāpaguṇān muktair bāṇajālair nirantaram ||
arditaṃ mama nārācair dhvastabhrāntamṛgadvijam | samākulam amaryādaṃ jagat paśyādya lakṣmaṇa ||
ākarṇapūrṇair iṣubhir jīvalokaṃ durāvaraiḥ | kariṣye maithilīhetor apiśācam arākṣasaṃ ||
mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ | drakṣyanty adya vimuktānām amarṣād dūragāminām ||
naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ | bhaviṣyanti mama krodhāt trailokye vipraṇāśite ||
devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasām api | bahudhā nipatiṣyanti bāṇaughaiḥ śakulīkṛtāḥ | nirmaryādān imāṃl lokān kariṣyāmy adya sāyakaiḥ ||
yathā jarā yathā mṛtyur yathākālo yathāvidhiḥ | nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa | tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo 'smy asaṃśayam ||
pureva me cārudatīm aninditāṃ; diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm | sadevagandharvamanuṣya pannagaṃ; jagat saśailaṃ parivartayāmy aham ||
«Ни якши, ни гандхарвы, ни пишачи, ни ракшасы, ни киннары, ни люди не обретут счастья, Лакшмана. Посмотри, Лакшмана: сегодня я наполню небо своим оружием и стрелами и сделаю его непроходимым для странников трёх миров. Я остановлю сонмы планет, закрою луну, уничтожу огонь и ветер, покрою всё сиянием солнца; вершины гор будут растёрты, водоёмы высохнут, деревья, лианы и кусты будут разрушены, океан уничтожен. Если владыки не отдадут мне Ситу невредимой, в это самое мгновение, Саумитри, они увидят мою доблесть. Ни одно существо не взлетит в небо, Лакшмана, потому что оно будет непрерывно затянуто сетями стрел, выпущенных с тетивы моего лука. Посмотри сегодня на мир, мучимый моими нарачами: звери и птицы будут разбиты и метаться, всё смешается и лишится границ. Ради Майтили я сделаю мир живых свободным от пишачей и ракшасов моими трудноотвратимыми стрелами, натянутыми до уха. Сегодня боги увидят силу моих стрел, выпущенных гневом и летящих далеко от ярости. Когда три мира будут разрушены моим гневом, не останется ни богов, ни дайтьев, ни пишачей, ни ракшасов. Миры богов, данавов, якшей и ракшасов падут во множестве, раздробленные потоками стрел; сегодня я сделаю эти миры лишёнными границ. Как старость, смерть, время и закон не могут быть отражены среди всех существ, Лакшмана, так и я, соединённый с гневом, без сомнения, не могу быть остановлен. Если сегодня мне не отдадут Майтили, безупречную, прекраснозубую Ситу, как прежде, я переверну весь мир вместе с богами, гандхарвами, людьми, змеями и горами».
6515f65f1ed6 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Гнев Рамы принимает вселенский масштаб, потому что похищение Ситы нарушило саму ткань дхармы. Его ярость направлена не на месть ради себя, а на восстановление порядка, который ракшасы сочли возможным попрать.