यदि सीताम् अदृष्ट्वाहं वानरेन्द्रपुरीम् इतः । गमिष्यामि ततः को मे पुरुषार्थो भविष्यति ॥
ममेदं लङ्घनं व्यर्थं सागरस्य भविष्यति । प्रवेशश् चिव लङ्काया राक्षसानां च दर्शनम् ॥
किं वा वक्ष्यति सुग्रीवो हरयो व समागताः । किष्किन्धां समनुप्राप्तौ तौ वा दशरथात्मजौ ॥
गत्वा तु यदि काकुत्स्थं वक्ष्यामि परम् अप्रियम् । न दृष्टेति मया सीता ततस् त्यक्ष्यन्ति जीवितम् ॥
परुषं दारुणं क्रूरं तीक्ष्णम् इन्द्रियतापनम् । सीतानिमित्तं दुर्वाक्यं श्रुत्वा स न भविष्यति ॥
तं तु कृच्छ्रगतं दृष्ट्वा पञ्चत्वगतमानसं । भृशानुरक्तो मेधावी न भविष्यति लक्ष्मणः ॥
विनष्टौ भ्रातरौ श्रुत्वा भरतो ऽपि मरिष्यति । भरतं च मृतं दृष्ट्वा शत्रुघ्नो न भविष्यति ॥
पुत्रान् मृतान् समीक्ष्याथ न भविष्यन्ति मातरः । कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च न संशयः ॥
कृतज्ञः सत्यसंधश् च सुग्रीवः प्लवगाधिपः । रामं तथा गतं दृष्ट्वा ततस् त्यक्ष्यन्ति जीवितम् ॥
दुर्मना व्यथिता दीना निरानन्दा तपस्विनी । पीडिता भर्तृशोकेन रुमा त्यक्ष्यति जीवितम् ॥
वालिजेन तु दुःखेन पीडिता शोककर्शिता । पञ्चत्वगमने राज्ञस् तारापि न भविष्यति ॥
मातापित्रोर् विनाशेन सुग्रीव व्यसनेन च । कुमारो ऽप्य् अङ्गदः कस्माद् धारयिष्यति जीवितम् ॥
भर्तृजेन तु शोकेन अभिभूता वनौकसः । शिरांस्य् अभिहनिष्यन्ति तलैर् मुष्टिभिर् एव च ॥
सान्त्वेनानुप्रदानेन मानेन च यशस्विना । लालिताः कपिराजेन प्राणांस् त्यक्ष्यन्ति वानराः ॥
न वनेषु न शैलेषु न निरोधेषु वा पुनः । क्रीडाम् अनुभविष्यन्ति समेत्य कपिकुञ्जराः ॥
सपुत्रदाराः सामात्या भर्तृव्यसनपीडिताः । शैलाग्रेभ्यः पतिष्यन्ति समेत्य विषमेषु च ॥
विषम् उद्बन्धनं वापि प्रवेशं ज्वलनस्य वा । उपवासम् अथो शस्त्रं प्रचरिष्यन्ति वानराः ॥
घोरम् आरोदनं मन्ये गते मयि भविष्यति । इक्ष्वाकुकुलनाशश् च नाशश् चैव वनौकसाम् ॥
yadi sītām adṛṣṭvāhaṃ vānarendrapurīm itaḥ | gamiṣyāmi tataḥ ko me puruṣārtho bhaviṣyati ||
mamedaṃ laṅghanaṃ vyarthaṃ sāgarasya bhaviṣyati | praveśaś civa laṅkāyā rākṣasānāṃ ca darśanam ||
kiṃ vā vakṣyati sugrīvo harayo va samāgatāḥ | kiṣkindhāṃ samanuprāptau tau vā daśarathātmajau ||
gatvā tu yadi kākutsthaṃ vakṣyāmi param apriyam | na dṛṣṭeti mayā sītā tatas tyakṣyanti jīvitam ||
paruṣaṃ dāruṇaṃ krūraṃ tīkṣṇam indriyatāpanam | sītānimittaṃ durvākyaṃ śrutvā sa na bhaviṣyati ||
taṃ tu kṛcchragataṃ dṛṣṭvā pañcatvagatamānasaṃ | bhṛśānurakto medhāvī na bhaviṣyati lakṣmaṇaḥ ||
vinaṣṭau bhrātarau śrutvā bharato 'pi mariṣyati | bharataṃ ca mṛtaṃ dṛṣṭvā śatrughno na bhaviṣyati ||
putrān mṛtān samīkṣyātha na bhaviṣyanti mātaraḥ | kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca na saṃśayaḥ ||
kṛtajñaḥ satyasaṃdhaś ca sugrīvaḥ plavagādhipaḥ | rāmaṃ tathā gataṃ dṛṣṭvā tatas tyakṣyanti jīvitam ||
durmanā vyathitā dīnā nirānandā tapasvinī | pīḍitā bhartṛśokena rumā tyakṣyati jīvitam ||
vālijena tu duḥkhena pīḍitā śokakarśitā | pañcatvagamane rājñas tārāpi na bhaviṣyati ||
mātāpitror vināśena sugrīva vyasanena ca | kumāro 'py aṅgadaḥ kasmād dhārayiṣyati jīvitam ||
bhartṛjena tu śokena abhibhūtā vanaukasaḥ | śirāṃsy abhihaniṣyanti talair muṣṭibhir eva ca ||
sāntvenānupradānena mānena ca yaśasvinā | lālitāḥ kapirājena prāṇāṃs tyakṣyanti vānarāḥ ||
na vaneṣu na śaileṣu na nirodheṣu vā punaḥ | krīḍām anubhaviṣyanti sametya kapikuñjarāḥ ||
saputradārāḥ sāmātyā bhartṛvyasanapīḍitāḥ | śailāgrebhyaḥ patiṣyanti sametya viṣameṣu ca ||
viṣam udbandhanaṃ vāpi praveśaṃ jvalanasya vā | upavāsam atho śastraṃ pracariṣyanti vānarāḥ ||
ghoram ārodanaṃ manye gate mayi bhaviṣyati | ikṣvākukulanāśaś ca nāśaś caiva vanaukasām ||
«Если я, не увидев Ситу, отсюда вернусь в город владыки обезьян, какой смысл будет в моём усилии? Мой прыжок через океан, вход в Ланку и видение ракшасов окажутся напрасными. Что скажет Сугрива? Что скажут собравшиеся хари? Что скажут два сына Дашаратхи, когда мы достигнем Кишкиндхи? Если я приду к Какутстхе и скажу крайне неприятное: “Сита мной не найдена”, тогда они оставят жизнь. Услышав это жёсткое, ужасное, жестокое, острое, мучащее чувства дурное слово о Сите, Рама не сможет жить. Увидев его в такой беде, с умом, уже обращённым к смерти, мудрый Лакшмана, глубоко любящий брата, тоже не будет жить. Услышав, что оба брата погибли, умрёт и Бхарата; увидев Бхарату мёртвым, не станет Шатругхны. Увидев сыновей мёртвыми, не будут жить и матери — Каушалья, Сумитра и Кайкейи, в этом нет сомнения. Благодарный и верный истине Сугрива, владыка прыгунов, увидев Раму в таком состоянии, тоже оставит жизнь. Рума, печальная, встревоженная, безрадостная страдалица, измученная скорбью о муже, оставит жизнь. Тара, иссушенная скорбью и мучимая горем из-за сына Вали, тоже не будет жить, когда царь умрёт. Из-за гибели матери и отца и беды Сугривы как юный Ангада сможет удержать жизнь? Лесные жители, подавленные скорбью, рождённой бедой их господина, будут бить себя по головам ладонями и кулаками. Обезьяны, которых славный царь обезьян взлелеял утешением, дарами и почестью, оставят свои жизни. Сойдясь вместе, могучие обезьяны уже не будут играть ни в лесах, ни в горах, ни в убежищах. Измученные бедой господина, с сыновьями, жёнами и советниками, они будут падать с горных вершин и с труднодоступных мест. Обезьяны изберут яд, повешение, вход в огонь, пост или оружие. Думаю, когда я вернусь, будет страшный плач: погибнет род Икшваку, и погибнут лесные жители».
0843e4f402ff · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Хануман видит свою миссию как узел, удерживающий жизни многих. Весть о Сите для него не информация, а жизненная связь между Рамой, братьями, матерями, Сугривой и всем войском.