ततो ऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यगमं पथि । ततः पश्याम्य् अहं देवीं सुरसां नागमातरम् ॥
समुद्रमध्ये सा देवी वचनं माम् अभाषत । मम भक्ष्यः प्रदिष्टस् त्वम् अमारैर् हरिसत्तमम् । ततस् त्वां भक्षयिष्यामि विहितस् त्वं चिरस्य मे ॥
एवम् उक्तः सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः । विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदम् उदीरयम् ॥
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परंतपः ॥
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना । तस्याः सकाशं दूतो ऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥
कर्तुम् अर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥
अथ वा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् । आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोति मे ॥
एवम् उक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी । अब्रवीन् नातिवर्तेत कश् चिद् एष वरो मम ॥
एवम् उक्तः सुरसया दशयोजनम् आयतः । ततो ऽर्धगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ॥
मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं तन्मुखं तया । तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्व् आस्यं ह्रस्वं ह्य् अकरवं वपुः ॥
तस्मिन् मुहूर्ते च पुनर् बभूवाङ्गुष्ठसंमितः । अभिपत्याशु तद् वक्त्रं निर्गतो ऽहं ततः क्षणात् ॥
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः । अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ॥
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना । सुखी भव महाबाहो प्रीतास्मि तव वानर ॥
ततो ऽहं साधु साध्वीति सर्वभूतैः प्रशंसितः । ततो ऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतो ऽहं गरुडो यथा ॥
tato 'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyagamaṃ pathi | tataḥ paśyāmy ahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram ||
samudramadhye sā devī vacanaṃ mām abhāṣata | mama bhakṣyaḥ pradiṣṭas tvam amārair harisattamam | tatas tvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitas tvaṃ cirasya me ||
evam uktaḥ surasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ | vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedam udīrayam ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam | lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca paraṃtapaḥ ||
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā | tasyāḥ sakāśaṃ dūto 'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt ||
kartum arhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini ||
atha vā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam | āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇoti me ||
evam uktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī | abravīn nātivarteta kaś cid eṣa varo mama ||
evam uktaḥ surasayā daśayojanam āyataḥ | tato 'rdhaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu ||
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ tanmukhaṃ tayā | tad dṛṣṭvā vyāditaṃ tv āsyaṃ hrasvaṃ hy akaravaṃ vapuḥ ||
tasmin muhūrte ca punar babhūvāṅguṣṭhasaṃmitaḥ | abhipatyāśu tad vaktraṃ nirgato 'haṃ tataḥ kṣaṇāt ||
abravīt surasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ | arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham ||
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā | sukhī bhava mahābāho prītāsmi tava vānara ||
tato 'haṃ sādhu sādhvīti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ | tato 'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto 'haṃ garuḍo yathā ||
«После этого я долго летел по пути с великой скоростью и увидел среди океана богиню Сурасу, мать нагов. Она сказала мне: “О лучший хари, бессмертные назначили тебя моей пищей; поэтому я съем тебя, ты предназначен мне после долгого ожидания”. Услышав это от Сурасы, я встал со сложенными ладонями, поклонился и, побледнев лицом, сказал: “Славный Рама, сын Дашаратхи, испепелитель врагов, вошёл в лес Дандака вместе с братом Лакшманой и Ситой. Его жена Сита похищена злонравным Раваной. Я как посланник иду к ней по приказу Рамы. О живущая в этой области, тебе следует помочь Раме. Или же, увидев Майтхили и Раму, действующего без устали, я войду в твой рот; это истинно, услышь моё обещание”. Сураса, способная принимать любой облик, ответила: “Никто не минует меня: таков мой дар”. Тогда я мгновенно стал длиной в десять йоджан и шириной вполовину того. Она раскрыла рот соответственно моему размеру. Увидев раскрытую пасть, я уменьшил тело и в тот же миг стал размером с большой палец; быстро влетев в её рот, я мгновенно вышел. Тогда богиня Сураса, приняв свой облик, сказала мне: “Иди, благой лучший из хари, для исполнения цели. Соедини Вайдехи с великодушным Рагхавой. Будь счастлив, о могучерукий; я довольна тобой, о ванара”. После этого, прославленный всеми существами возгласами “хорошо, хорошо”, я прыгнул в широкое пространство, как Гаруда».
dd80df94ec35 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Испытание Сурасы требует не силы, а ясного ума. Хануман не вступает в бессмысленную борьбу: он сохраняет поручение Рамы, выполняет условие и проходит дальше. В служении ловкость и смирение становятся такой же силой, как отвага.