Сугрива
ततो हयं मारुततुल्यवेगम्; आरुह्य शक्तिं निशितां प्रगृह्य । नरान्तको वानरराजसैन्यं; महार्णवं मीन इवाविवेश ॥
स वानरान् सप्तशतानि वीरः; प्रासेन दीप्तेन विनिर्बिभेद । एकः क्षणेनेन्द्ररिपुर् महात्मा; जघान सैन्यं हरिपुंगवानाम् ॥
ददृशुश् च महात्मानं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम् । चरन्तं हरिसैन्येषु विद्याधरमहर्षयः ॥
स तस्य ददृशे मार्गो मांसशोणितकर्दमः । पतितैः पर्वताकारैर् वानरैर् अभिसंवृतः ॥
यावद् विक्रमितुं बुद्धिं चक्रुः प्लवगपुंगवाः । तावद् एतान् अतिक्रम्य निर्बिभेद नरान्तकः ॥
ज्वलन्तं प्रासम् उद्यम्य संग्रामान्ते नरान्तकः । ददाह हरिसैन्यानि वनानीव विभावसुः ॥
यावद् उत्पाटयाम् आसुर् वृक्षाञ् शैलान् वनौकसः । तावत् प्रासहताः पेतुर् वज्रकृत्ता इवाचलाः ॥
दिक्षु सर्वासु बलवान् विचचार नरान्तकः । प्रमृद्नन् सर्वतो युद्धे प्रावृट्काले यथानिलः ॥
न शेकुर् धावितुं वीरा न स्थातुं स्पन्दितुं कुतः । उत्पतन्तं स्थितं यान्तं सर्वान् विव्याध वीर्यवान् ॥
एकेनान्तककल्पेन प्रासेनादित्यतेजसा । भिन्नानि हरिसैन्यानि निपेतुर् धरणीतले ॥
वज्रनिष्पेषसदृशं प्रासस्याभिनिपातनम् । न शेकुर् वानराः सोढुं ते विनेदुर् महास्वनम् ॥
पततां हरिवीराणां रूपाणि प्रचकाशिरे । वज्रभिन्नाग्रकूटानां शैलानां पतताम् इव ॥
ये तु पूर्वं महात्मानः कुम्भकर्णेन पातिताः । ते ऽस्वस्था वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवम् उपतस्थिरे ॥
विप्रेक्षमाणः सुग्रीवो ददर्श हरिवाहिनीम् । नरान्तकभयत्रस्तां विद्रवन्तीम् इतस् ततः ॥
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा स ददर्श नरान्तकम् । गृहीतप्रासम् आयान्तं हयपृष्ठे प्रतिष्ठितम् ॥
अथोवाच महातेजाः सुग्रीवो वानराधिपः । कुमारम् अङ्गदं वीरं शक्रतुल्यपराक्रमम् ॥
गच्छैनं राक्षसं वीर यो ऽसौ तुरगम् आस्थितः । क्षोभयन्तं हरिबलं क्षिप्रं प्राणैर् वियोजय ॥
tato hayaṃ mārutatulyavegam; āruhya śaktiṃ niśitāṃ pragṛhya | narāntako vānararājasainyaṃ; mahārṇavaṃ mīna ivāviveśa ||
sa vānarān saptaśatāni vīraḥ; prāsena dīptena vinirbibheda | ekaḥ kṣaṇenendraripur mahātmā; jaghāna sainyaṃ haripuṃgavānām ||
dadṛśuś ca mahātmānaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam | carantaṃ harisainyeṣu vidyādharamaharṣayaḥ ||
sa tasya dadṛśe mārgo māṃsaśoṇitakardamaḥ | patitaiḥ parvatākārair vānarair abhisaṃvṛtaḥ ||
yāvad vikramituṃ buddhiṃ cakruḥ plavagapuṃgavāḥ | tāvad etān atikramya nirbibheda narāntakaḥ ||
jvalantaṃ prāsam udyamya saṃgrāmānte narāntakaḥ | dadāha harisainyāni vanānīva vibhāvasuḥ ||
yāvad utpāṭayām āsur vṛkṣāñ śailān vanaukasaḥ | tāvat prāsahatāḥ petur vajrakṛttā ivācalāḥ ||
dikṣu sarvāsu balavān vicacāra narāntakaḥ | pramṛdnan sarvato yuddhe prāvṛṭkāle yathānilaḥ ||
na śekur dhāvituṃ vīrā na sthātuṃ spandituṃ kutaḥ | utpatantaṃ sthitaṃ yāntaṃ sarvān vivyādha vīryavān ||
ekenāntakakalpena prāsenādityatejasā | bhinnāni harisainyāni nipetur dharaṇītale ||
vajraniṣpeṣasadṛśaṃ prāsasyābhinipātanam | na śekur vānarāḥ soḍhuṃ te vinedur mahāsvanam ||
patatāṃ harivīrāṇāṃ rūpāṇi pracakāśire | vajrabhinnāgrakūṭānāṃ śailānāṃ patatām iva ||
ye tu pūrvaṃ mahātmānaḥ kumbhakarṇena pātitāḥ | te 'svasthā vānaraśreṣṭhāḥ sugrīvam upatasthire ||
viprekṣamāṇaḥ sugrīvo dadarśa harivāhinīm | narāntakabhayatrastāṃ vidravantīm itas tataḥ ||
vidrutāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sa dadarśa narāntakam | gṛhītaprāsam āyāntaṃ hayapṛṣṭhe pratiṣṭhitam ||
athovāca mahātejāḥ sugrīvo vānarādhipaḥ | kumāram aṅgadaṃ vīraṃ śakratulyaparākramam ||
gacchainaṃ rākṣasaṃ vīra yo 'sau turagam āsthitaḥ | kṣobhayantaṃ haribalaṃ kṣipraṃ prāṇair viyojaya ||
metre not identified
Затем Нарантака, оседлав коня, равного ветру скоростью, и взяв острое копьё, вошёл в войско царя ванаров, как рыба входит в великий океан. Этим сияющим копьём герой пронзил семь сотен ванаров; один, за мгновение, великий враг Индры убил войско быков среди ванаров. Видьядхары и махарши увидели великого Нарантаку, стоящего на спине коня и движущегося среди войск ванаров. Его путь был виден как грязь из мяса и крови, покрытая павшими ванарами, подобными горам. Пока быки среди прыгунов только решались проявить подвиг, Нарантака уже проходил мимо них и пронзал. Подняв пылающее копьё, он сжигал войска ванаров на краю битвы, как огонь сжигает леса. Пока лесные жители вырывали деревья и горы, они, поражённые копьём, падали как горы, срезанные ваджрой. Сильный Нарантака двигался во всех сторонах и сокрушал всё в битве, как ветер в сезон дождей. Герои не могли ни бежать, ни стоять, ни даже шевельнуться: доблестный пронзал всех — прыгающих, стоящих и идущих. Одним копьём, подобным Антаке и сияющим как солнце, он разбивал войска ванаров, и они падали на землю. Ванары не могли выдержать падение копья, подобное удару ваджры, и кричали великим криком. Облики падающих героев ванаров были похожи на падающие горы с вершинами, разбитыми ваджрой. Лучшие ванары, прежде поверженные Кумбхакарной, ещё не оправившиеся, подошли к Сугриве. Осмотревшись, Сугрива увидел войско ванаров, испуганное страхом Нарантаки и бегущее туда и сюда. Увидев разбежавшееся войско, он заметил Нарантаку, идущего с копьём в руке и стоящего на спине коня. Тогда великосияющий Сугрива, владыка ванаров, сказал герою-царевичу Ангаде, подвигом равному Шакре: «Иди к этому ракшасу, герой. Он стоит на коне и смущает силу ванаров. Быстро разлучи его с жизнью».
72896478518f · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
После смерти Кумбхакарны страх не исчезает: на поле приходит новый ужас. Но теперь Сугрива действует сразу, направляя Ангаду туда, где нужно пресечь панику в самом её источнике.