स चकार तदात्मानं विशल्यं सहसा विभुः । जग्राह च शरं तीष्णम् अस्त्रेणापि समादधे ॥
आग्नेयेन तदास्त्रेण योजयाम् आस सायकम् । स जज्वाल तदा बाणो धनुश् चास्य महात्मनः ॥
अतिकायो ऽतितेजस्वी सौरम् अस्त्रं समाददे । तेन बाणं भुजंगाभं हेमपुङ्खम् अयोजयत् ॥
ततस् तं ज्वलितं घोरं लक्ष्मणः शरम् आहितम् । अतिकायाय चिक्षेप कालदण्डम् इवान्तकः ॥
आग्नेयेनाभिसंयुक्तं दृष्ट्वा बाणं निशाचरः । उत्ससर्ज तदा बाणं दीप्तं सूर्यास्त्रयोजितम् ॥
ताव् उभाव् अम्बरे बाणाव् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः । तेजसा संप्रदीप्ताग्रौ क्रुद्धाव् इव भुजं गमौ ॥
ताव् अन्योन्यं विनिर्दह्य पेततुर् धरणीतले । निरर्चिषौ भस्मकृतौ न भ्राजेते शरोत्तमौ ॥
ततो ऽतिकायः संक्रुद्धस् त्व् अस्त्रम् ऐषीकम् उत्सृजत् । तत् प्रचिच्छेद सौमित्रिर् अस्त्रम् ऐन्द्रेण वीर्यवान् ॥
ऐषीकं निहतं दृष्ट्वा कुमारो रावणात्मजः । याम्येनास्त्रेण संक्रुद्धो योजयाम् आस सायकम् ॥
ततस् तद् अस्त्रं चिक्षेप लक्ष्मणाय निशाचरः । वायव्येन तद् अस्त्रं तु निजघान स लक्ष्मणः ॥
अथैनं शरधाराभिर् धाराभिर् इव तोयदः । अभ्यवर्षत संक्रुद्धो लक्ष्मणो रावणात्मजम् ॥
ते ऽतिकायं समासाद्य कवचे वज्रभूषिते । भग्नाग्रशल्याः सहसा पेतुर् बाणा महीतले ॥
तान् मोघान् अभिसंप्रेक्ष्य लक्ष्मणः परवीरहा । अभ्यवर्षत बाणानां सहस्रेण महायशाः ॥
स वर्ष्यमाणो बाणौघैर् अतिकायो महाबलः । अवध्यकवचः संख्ये राक्षसो नैव विव्यथे ॥
न शशाक रुजं कर्तुं युधि तस्य नरोत्तमः । अथैनम् अभ्युपागम्य वायुर् वाक्यम् उवाच ह ॥
ब्रह्मदत्तवरो ह्य् एष अवध्य कवचावृतः । ब्राह्मेणास्त्रेण भिन्ध्य् एनम् एष वध्यो हि नान्यथा ॥
ततः स वायोर् वचनं निशम्य; सौमित्रिर् इन्द्रप्रतिमानवीर्यः । समाददे बाणम् अमोघवेगं; तद् ब्राह्मम् अस्त्रं सहसा नियोज्य ॥
तस्मिन् वरास्त्रे तु नियुज्यमाने; सौमित्रिणा बाणवरे शिताग्रे । दिशः सचन्द्रार्कमहाग्रहाश् च; नभश् च तत्रास ररास चोर्वी ॥
तं ब्रह्मणो ऽस्त्रेण नियुज्य चापे; शरं सुपुङ्खं यमदूतकल्पम् । सौमित्रिर् इन्द्रारिसुतस्य तस्य; ससर्ज बाणं युधि वज्रकल्पम् ॥
तं लक्ष्मणोत्सृष्टम् अमोघवेगं; समापतन्तं ज्वलनप्रकाशम् । सुवर्णवज्रोत्तमचित्रपुङ्खं; तदातिकायः समरे ददर्श ॥
तं प्रेक्षमाणः सहसातिकायो; जघान बाणैर् निशितैर् अनेकैः । स सायकस् तस्य सुपर्णवेगस्; तदातिवेगेन जगाम पार्श्वम् ॥
तम् आगतं प्रेक्ष्य तदातिकायो; बाणं प्रदीप्तान्तककालकल्पम् । जघान शक्त्यृष्टिगदाकुठारैः; शूलैर् हलैश् चाप्य् अविपन्नचेष्टः ॥
तान्य् आयुधान्य् अद्भुतविग्रहाणि; मोघानि कृत्वा स शरो ऽग्निदीप्तः । प्रसह्य तस्यैव किरीटजुष्टं; तदातिकायस्य शिरो जहार ॥
तच् छिरः सशिरस् त्राणं लक्ष्मणेषुप्रपीडितम् । पपात सहसा भूमौ शृङ्गं हिमवतो यथा ॥
प्रहर्षयुक्ता बहवस् तु वानरा; प्रबुद्धपद्मप्रतिमाननास् तदा । अपूजयंल् लक्ष्मणम् इष्टभागिनं; हते रिपौ भीमबले दुरासदे ॥
sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ | jagrāha ca śaraṃ tīṣṇam astreṇāpi samādadhe ||
āgneyena tadāstreṇa yojayām āsa sāyakam | sa jajvāla tadā bāṇo dhanuś cāsya mahātmanaḥ ||
atikāyo 'titejasvī sauram astraṃ samādade | tena bāṇaṃ bhujaṃgābhaṃ hemapuṅkham ayojayat ||
tatas taṃ jvalitaṃ ghoraṃ lakṣmaṇaḥ śaram āhitam | atikāyāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāntakaḥ ||
āgneyenābhisaṃyuktaṃ dṛṣṭvā bāṇaṃ niśācaraḥ | utsasarja tadā bāṇaṃ dīptaṃ sūryāstrayojitam ||
tāv ubhāv ambare bāṇāv anyonyam abhijaghnatuḥ | tejasā saṃpradīptāgrau kruddhāv iva bhujaṃ gamau ||
tāv anyonyaṃ vinirdahya petatur dharaṇītale | nirarciṣau bhasmakṛtau na bhrājete śarottamau ||
tato 'tikāyaḥ saṃkruddhas tv astram aiṣīkam utsṛjat | tat praciccheda saumitrir astram aindreṇa vīryavān ||
aiṣīkaṃ nihataṃ dṛṣṭvā kumāro rāvaṇātmajaḥ | yāmyenāstreṇa saṃkruddho yojayām āsa sāyakam ||
tatas tad astraṃ cikṣepa lakṣmaṇāya niśācaraḥ | vāyavyena tad astraṃ tu nijaghāna sa lakṣmaṇaḥ ||
athainaṃ śaradhārābhir dhārābhir iva toyadaḥ | abhyavarṣata saṃkruddho lakṣmaṇo rāvaṇātmajam ||
te 'tikāyaṃ samāsādya kavace vajrabhūṣite | bhagnāgraśalyāḥ sahasā petur bāṇā mahītale ||
tān moghān abhisaṃprekṣya lakṣmaṇaḥ paravīrahā | abhyavarṣata bāṇānāṃ sahasreṇa mahāyaśāḥ ||
sa varṣyamāṇo bāṇaughair atikāyo mahābalaḥ | avadhyakavacaḥ saṃkhye rākṣaso naiva vivyathe ||
na śaśāka rujaṃ kartuṃ yudhi tasya narottamaḥ | athainam abhyupāgamya vāyur vākyam uvāca ha ||
brahmadattavaro hy eṣa avadhya kavacāvṛtaḥ | brāhmeṇāstreṇa bhindhy enam eṣa vadhyo hi nānyathā ||
tataḥ sa vāyor vacanaṃ niśamya; saumitrir indrapratimānavīryaḥ | samādade bāṇam amoghavegaṃ; tad brāhmam astraṃ sahasā niyojya ||
tasmin varāstre tu niyujyamāne; saumitriṇā bāṇavare śitāgre | diśaḥ sacandrārkamahāgrahāś ca; nabhaś ca tatrāsa rarāsa corvī ||
taṃ brahmaṇo 'streṇa niyujya cāpe; śaraṃ supuṅkhaṃ yamadūtakalpam | saumitrir indrārisutasya tasya; sasarja bāṇaṃ yudhi vajrakalpam ||
taṃ lakṣmaṇotsṛṣṭam amoghavegaṃ; samāpatantaṃ jvalanaprakāśam | suvarṇavajrottamacitrapuṅkhaṃ; tadātikāyaḥ samare dadarśa ||
taṃ prekṣamāṇaḥ sahasātikāyo; jaghāna bāṇair niśitair anekaiḥ | sa sāyakas tasya suparṇavegas; tadātivegena jagāma pārśvam ||
tam āgataṃ prekṣya tadātikāyo; bāṇaṃ pradīptāntakakālakalpam | jaghāna śaktyṛṣṭigadākuṭhāraiḥ; śūlair halaiś cāpy avipannaceṣṭaḥ ||
tāny āyudhāny adbhutavigrahāṇi; moghāni kṛtvā sa śaro 'gnidīptaḥ | prasahya tasyaiva kirīṭajuṣṭaṃ; tadātikāyasya śiro jahāra ||
tac chiraḥ saśiras trāṇaṃ lakṣmaṇeṣuprapīḍitam | papāta sahasā bhūmau śṛṅgaṃ himavato yathā ||
praharṣayuktā bahavas tu vānarā; prabuddhapadmapratimānanās tadā | apūjayaṃl lakṣmaṇam iṣṭabhāginaṃ; hate ripau bhīmabale durāsade ||
Могучий Лакшмана внезапно вынул стрелу из себя, взял острую стрелу и соединил её с оружием. Тогда он соединил стрелу с огненным оружием, и эта стрела, а также лук великого героя, запылали. Чрезвычайно сияющий Атикая взял солнечное оружие и соединил с ним змееподобную стрелу с золотым оперением. Затем Лакшмана метнул в Атикаю наложенную страшную пылающую стрелу, словно Антака мечет жезл смерти. Увидев стрелу, соединённую с огненным оружием, ночной бродяга выпустил пылающую стрелу, соединённую с солнечным оружием. Обе стрелы в небе ударили друг друга; их острия пылали сиянием, как два разгневанных змея. Сжёгши друг друга, две лучшие стрелы упали на землю без пламени, обращённые в пепел, и уже не сияли. Тогда разгневанный Атикая выпустил айшика-оружие, но доблестный Саумитри рассёк его оружием Индры. Увидев айшику уничтоженной, царевич, сын Раваны, в гневе соединил стрелу с оружием Ямы и метнул её в Лакшману; Лакшмана уничтожил это оружие ветровым. Затем разгневанный Лакшмана осыпал сына Раваны потоками стрел, как туча осыпает потоками дождя. Но стрелы, достигнув Атикаи, ударились о броню, украшенную ваджрой, и внезапно упали на землю с разбитыми наконечниками. Увидев их бесплодными, великославный Лакшмана, губитель чужих героев, осыпал его тысячей стрел. Однако могучий ракшас Атикая, осыпаемый потоками стрел, в бою совсем не дрогнул благодаря неуязвимой броне; лучший из людей не смог причинить ему боль. Тогда Ваю, приблизившись к нему, сказал: «У него дар, данный Брахмой; он неуязвим и покрыт бронёй. Разбей его оружием Брахмы: иначе он не может быть убит». Услышав слово Ваю, Саумитри, мужеством равный Индре, взял стрелу безошибочной скорости и внезапно соединил её с оружием Брахмы. Когда Саумитри соединял это высшее оружие с лучшей остроконечной стрелой, стороны света вместе с луной, солнцем и великими планетами, а также небо, испугались, и земля зарычала. Соединив на луке стрелу с оружием Брахмы — прекраснопёрую, подобную посланцу Ямы, — Саумитри выпустил в бою ваджроподобную стрелу в сына врага Индры. Атикая увидел в бою эту выпущенную Лакшманой стрелу безошибочной скорости, приближавшуюся с сиянием огня и прекрасным золотым, ваджровым оперением. Внезапно он ударил её множеством острых стрел, но эта стрела со скоростью Супарны ушла в сторону и с огромной скоростью продолжила лететь. Увидев её приближение, Атикая с неослабным усилием ударил эту стрелу, подобную пылающему концу времени, шакти, копьями, палицами, топорами, трезубцами и плугами. Сделав все эти чудесные оружия бесплодными, огненно пылающая стрела силой унесла голову Атикаи, украшенную короной. Голова со шлемом, пронзённая стрелой Лакшманы, внезапно упала на землю как вершина Химавана. Когда страшносильный и труднодоступный враг был убит, многие ванары, охваченные радостью, с лицами, подобными распустившимся лотосам, почтили Лакшману, получившего желанную долю победы.
755eeeef186a · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Обычные стрелы Лакшманы не пробивают броню Атикаи, потому что эта защита связана с даром Брахмы. Победа приходит не через упрямое повторение силы, а через знание правильного средства: когда Ваю указывает путь, Лакшмана принимает его и действует точно.