तद्-अधीनत्वाद् अर्थवत्
tad-adhīnatvād arthavat
[Прадхана] осмысленна — зависимостью от Того: «майю знай пракрити, Владыку майи — Махешварой».
तद्-अधीनत्वाद् अर्थवत् ॥
परम-कारण-ब्रह्माधीनत्वाद् अर्थवत् प्रधानं स्व-कार्योत्पादन-फलवद् इत्य् अर्थः । तद्-ईक्षणेनैव प्रधानं वर्तते, न तु स्वतः जाड्यात् । श्रुतिश् च श्वेताश्वतराणां—मायां तु प्रकृतिं विद्यान् मायिनं तु महेश्वरम् [श्वे.उ. 4.10], अस्मान् मायी सृजते विश्वम् एतत् [श्वे.उ. 4.9], य एकोऽवर्णो बहुधा शक्ति-योगात् वर्णान् अनेकान् निहितार्थो दधाति [श्वे.उ. 4.1] इत्य् आद्या । स्मृतिश् च—
स एव भूयो निज-वीर्य-चोदितां
स्व-जीव-मायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ।
अनाम-रूपात्मनि रूप-नामनी
विधित्समानोऽनुससार शास्त्र-कृत् ॥ [भा.पु. 1.10.22]
प्रधान-पुरुषौ चापि प्रविश्यात्मेच्छया हरिः ।
क्षोभयामास सम्प्राप्ते सर्ग-काले व्ययाव्ययौ ॥ [वि.पु. 1.2.29]
मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते स-चराचरम् ।
हेतुनानेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते ॥ [गीता 9.10] इत्य् आद्या ।
एवम् अभ्युपगमान् नास्माकं साङ्ख्य-मते प्रवेशः । स्वतन्त्रम् एव प्रधानं कारणम् इति तत्राभ्युपगमात् ॥3॥
tad-adhīnatvād arthavat ||
parama-kāraṇa-brahmādhīnatvād arthavat pradhānaṁ sva-kāryotpādana-phalavad ity arthaḥ | tad-īkṣaṇenaiva pradhānaṁ vartate, na tu svataḥ jāḍyāt | śrutiś ca śvetāśvatarāṇāṁ—māyāṁ tu prakṛtiṁ vidyān māyinaṁ tu maheśvaram [śve.u. 4.10], asmān māyī sṛjate viśvam etat [śve.u. 4.9], ya eko'varṇo bahudhā śakti-yogāt varṇān anekān nihitārtho dadhāti [śve.u. 4.1] ity ādyā | smṛtiś ca—
sa eva bhūyo nija-vīrya-coditāṁ
sva-jīva-māyāṁ prakṛtiṁ sisṛkṣatīm |
anāma-rūpātmani rūpa-nāmanī
vidhitsamāno'nusasāra śāstra-kṛt || [bhā.pu. 1.10.22]
pradhāna-puruṣau cāpi praviśyātmecchayā hariḥ |
kṣobhayāmāsa samprāpte sarga-kāle vyayāvyayau || [vi.pu. 1.2.29]
mayādhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sa-carācaram |
hetunānena kaunteya jagad viparivartate || [gītā 9.10] ity ādyā |
evam abhyupagamān nāsmākaṁ sāṅkhya-mate praveśaḥ | svatantram eva pradhānaṁ kāraṇam iti tatrābhyupagamāt ||3||
146ab3befdd1 · published Jul 27, 2026, 4:22:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
«По зависимости от Того — осмысленна».
По зависимости от Брахмана — высшей причины — прадхана осмысленна: плодоносна порождением своих следствий; таков смысл. Лишь Его взором прадхана действует, не сама — по косности. И шрути шветашватаров: «Майю же знай пракрити, а Владыку майи — Махешварой»; «из неё Волшебник творит эту вселенную»; «кто один, без цвета, многообразно — связью с шакти — цвета́ многие держит, храня цель» — эти и подобные. И смрити: «Он вновь — Своею мощью побуждённую свою джива-майю, пракрити, творить готовую, — желая устроить в безымянно-безóбразном форму и имя, направил Творец-по-писанию» [Бхагавата 1.10.22]; «и в прадхану и в пурушу войдя, Хари по Своей воле всколебал [их], когда настало время творения» [Вишну-пурана 1.2.29]; «под Моим надзором пракрити рождает движимое и недвижное: по этой причине, о Каунтея, вращается мир» [Гита 9.10] — эти и подобные. При таком признании мы не входим в учение санкхьи: там причиной признана независимая прадхана.