Viṣṇu Purāṇa
Jambūdvīpa and Mount Meru2.2.39-46
349 / 1027
Viṣṇu Purāṇa · 2.2.39-46
Devanāgarī

आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ तयोर् मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः ।
भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस् तथा पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलबाह्यतः ।
जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वताव् उभौ तौ दक्षिणोत्तरायामाव् आनीलनिषधायतौ ।
गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चायताव् उभौ अशीतियोजनायामाव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ ।
निषधः पारियात्रश् च मर्यादापर्वताव् उभौ मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथापूर्वौ तथा स्थितौ ।
त्रिशृङ्गो जारुधिश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ पूर्वपश्चायताव् एताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ ।
इत्य् एते मुनिवर्योक्ता मर्यादापर्वतास् तव जठराद्याः स्थिता मेरोस् येषां द्वौ द्वौ चतुर्दिशम् ।
मेरोश् चतुर्दिशं ये तु प्रोक्ताः केसरपर्वताः शीताद्याश् च मुने तेषाम् अतीव हि मनोरमाः शैलानाम् अन्तरद्रोण्यः सिद्धचारणसेविताः ।

Transliteration (IAST)

ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau tayor madhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ /
bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā patrāṇi lokapadmasya maryādāśailabāhyataḥ /
jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāv ubhau tau dakṣiṇottarāyāmāv ānīlaniṣadhāyatau /
gandhamādanakailāsau pūrvapaścāyatāv ubhau aśītiyojanāyāmāv arṇavāntarvyavasthitau /
niṣadhaḥ pāriyātraś ca maryādāparvatāv ubhau meroḥ paścimadigbhāge yathāpūrvau tathā sthitau /
triśṛṅgo jārudhiś caiva uttarau varṣaparvatau pūrvapaścāyatāv etāv arṇavāntarvyavasthitau /
ity ete munivaryoktā maryādāparvatās tava jaṭharādyāḥ sthitā meros yeṣāṃ dvau dvau caturdiśam /
meroś caturdiśaṃ ye tu proktāḥ kesaraparvatāḥ śītādyāś ca mune teṣām atīva hi manoramāḥ śailānām antaradroṇyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ /

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आ-नील-निषध-आयामौā-nīla-niṣadha-āyāmauпростёртые от Нилы до Нишадхи
माल्यवत्-गन्धमादनौmālyavat-gandhamādanauМальяван и Гандхамадана
तयोःtayoḥмежду ними
मध्य-गतःmadhya-gataḥпосреди стоящая
मेरुःmeruḥМеру
कर्णिका-कार-संस्थितःkarṇikā-kāra-saṃsthitaḥв виде околоплодника
भारताःbhāratāḥБхараты
केतुमालाःketumālāḥКетумалы
caи
भद्राश्वाःbhadrāśvāḥБхадрашвы
कुरवःkuravaḥКуру
तथाtathāтакже
पत्राणिpatrāṇiлепестки
लोक-पद्मस्यloka-padmasyaу мирового лотоса
मर्यादा-शैल-बाह्यतःmaryādā-śaila-bāhyataḥвне пограничных гор
जठरःjaṭharaḥДжатхара
देव-कूटःdeva-kūṭaḥДевакута
caи
मर्यादा-पर्वतौmaryādā-parvatauдве пограничные горы
उभौubhauобе
तौtauони
दक्षिण-उत्तर-आयामौdakṣiṇa-uttara-āyāmauпростёртые с юга на север
आ-नील-निषध-आयतौā-nīla-niṣadha-āyatauтянущиеся от Нилы до Нишадхи
गन्धमादन-कैलासौgandhamādana-kailāsauГандхамадана и Кайласа
पूर्व-पश्चा-आयतौpūrva-paścā-āyatauпростёртые с востока на запад
उभौubhauобе
अशीति-योजन-आयामौaśīti-yojana-āyāmauдлиною в восемьдесят йоджан
अर्णव-अन्तर्-व्यवस्थितौarṇava-antar-vyavasthitauстоящие в глуби моря
निषधःniṣadhaḥНишадха
पारियात्रःpāriyātraḥПариятра
caи
मर्यादा-पर्वतौmaryādā-parvatauдве пограничные горы
उभौubhauобе
मेरोःmeroḥу Меру
पश्चिम-दिक्-भागेpaścima-dik-bhāgeв западной стороне
यथा-पूर्वौyathā-pūrvauкак прежние
तथाtathāтак
स्थितौsthitauстоят
त्रिशृङ्गःtriśṛṅgaḥТришринга
जारुधिःjārudhiḥДжарудхи
caи
एवevaже
उत्तरौuttarauсеверные
वर्ष-पर्वतौvarṣa-parvatauгоры, делящие варши
पूर्व-पश्चा-आयतौpūrva-paścā-āyatauпростёртые с востока на запад
एतौetauэти
अर्णव-अन्तर्-व्यवस्थितौarṇava-antar-vyavasthitauстоящие в глуби моря
इतिitiтак
एतेeteэти
मुनि-वर्यmuni-varyaо лучший из мудрецов
उक्ताःuktāḥназваны
मर्यादा-पर्वताःmaryādā-parvatāḥпограничные горы
तवtavaтебе
जठर-आद्याःjaṭhara-ādyāḥДжатхара и прочие
स्थिताःsthitāḥстоящие
मेरोःmeroḥу Меру
येषाम्yeṣāmу которых
द्वौdvauдве
द्वौdvauи две
चतुः-दिशम्catuḥ-diśamна четыре стороны
मेरोःmeroḥу Меру
चतुः-दिशम्catuḥ-diśamна четыре стороны
येyeкоторые
तुtuже
प्रोक्ताःproktāḥназваны
केसर-पर्वताःkesara-parvatāḥтычиночные горы
शीत-आद्याःśīta-ādyāḥШита и прочие
caи
मुनेmuneо мудрец
तेषाम्teṣāmу них
अतीवatīvaвесьма
हिhiведь
मनोरमाःmanoramāḥуслаждающие
शैलानाम्śailānāmу гор
अन्तर-द्रोण्यःantara-droṇyaḥмежгорные долины
सिद्ध-चारण-सेविताःsiddha-cāraṇa-sevitāḥпосещаемые сиддхами и чаранами
Translation

Мальяван и Гандхамадана простёрты от Нилы до Нишадхи, а между ними посреди стоит Меру в виде околоплодника. Бхараты, Кетумалы, Бхадрашвы и Куру — лепестки мирового лотоса, вне пограничных гор. Джатхара и Девакута — две пограничные горы, простёртые с юга на север и тянущиеся от Нилы до Нишадхи. Гандхамадана и Кайласа — простёртые с востока на запад, длиною в восемьдесят йоджан, стоящие в глуби моря. Нишадха и Париятра — две пограничные горы в западной стороне Меру, стоящие так же, как прежние. Тришринга и Джарудхи — северные горы, делящие варши, простёртые с востока на запад и стоящие в глуби моря.

Таковы, о лучший из мудрецов, названные тебе пограничные горы, Джатхара и прочие, стоящие у Меру по две на четыре стороны. А те, что названы тычиночными горами, Шита и прочие, — межгорные долины у них весьма услаждающи и посещаемы сиддхами и чаранами.

Version

54a8770fd792 · published Aug 22, 2026, 12:57:23 AM UTC

Available inRU

Page between verses with