Harivaṃśa
Санджня, Чхая, Яма, Ашвины и ШаниHV 8.1-12
39 / 607
Harivaṃśa · HV 8.1-12
Devanāgarī

विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे दाक्षायण्याम् अरिंदम तस्य भार्याभवत् संज्ञा त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः सुरेणुर् इति विख्याता त्रिषु लोकेषु भामिनी ॥
सा वै भार्या भगवतो मार्तण्डस्य महात्मनः भर्तृरूपेण नातुष्यद् रूपयौवनशालिनी संज्ञा नाम स्वतपसा दीप्तेनेह समन्विता ॥
आदित्यस्य हि तद्रूपं मार्तण्डस्य स्वतेजसा गात्रेषु परिदग्धं वै नातिकान्तम् इवाभवत् ॥
न खल्व् अयं मृतो ऽण्डस्थ इति स्नेहाद् अभाषत अजानन् काश्यपस् तस्मान् मार्तण्ड इति चोच्यते ॥
तेजस् त्व् अभ्यधिकं तात नित्यम् एव विवस्वतः येनातितापयामास त्रींल् लोकान् कश्यपात्मजः ॥
त्रीण्य् अपत्यानि कौरव्य संज्ञायां तपतां वरः आदित्यो जनयामास कन्यां द्वौ च प्रजापती ॥
मनुर् वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः यमश् च यमुना चैव यमजौ संबभूवतुः ॥
श्यामवर्णं तु तद्रूपं संज्ञा दृष्ट्वा विवस्वतः असहन्ती तु स्वां छायां सवर्णां निर्ममे ततः मायामयी तु सा संज्ञा तस्याश् छाया समुत्थिता ॥
प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा छाया संज्ञां नरेश्वर उवाच किं मया कार्यं कथयस्व शुचिस्मिते स्थितास्मि तव निर्देशे शाधि मां वरवर्णिनि ॥
अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया ॥
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या चेयं सुमध्यमा संभाव्यास् ते न चाख्येयम् इदं भगवते त्वया ॥
आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् आख्यास्यामि मतं तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम् ॥

Transliteración (IAST)

vivasvān kaśyapāj jajñe dākṣāyaṇyām ariṃdama tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ sureṇur iti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāminī ||
sā vai bhāryā bhagavato mārtaṇḍasya mahātmanaḥ bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī saṃjñā nāma svatapasā dīpteneha samanvitā ||
ādityasya hi tadrūpaṃ mārtaṇḍasya svatejasā gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntam ivābhavat ||
na khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍastha iti snehād abhāṣata ajānan kāśyapas tasmān mārtaṇḍa iti cocyate ||
tejas tv abhyadhikaṃ tāta nityam eva vivasvataḥ yenātitāpayāmāsa trīṃl lokān kaśyapātmajaḥ ||
trīṇy apatyāni kauravya saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ ādityo janayāmāsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī ||
manur vaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ yamaś ca yamunā caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ ||
śyāmavarṇaṃ tu tadrūpaṃ saṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥ asahantī tu svāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame tataḥ māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāś chāyā samutthitā ||
prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ nareśvara uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini ||
ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ tvayeha bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā ||
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā saṃbhāvyās te na cākhyeyam idaṃ bhagavate tvayā ||
ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit ākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञेvivasvān kaśyapāj jajñeВивасван родился от Кашьяпы; Вивасван произошёл от Кашьяпы
दाक्षायण्याम् अरिंदमdākṣāyaṇyām ariṃdamaв Дакшаяни, врагов губитель; от Дакшаяни, покоритель врагов
तस्य भार्याभवत् संज्ञाtasya bhāryābhavat saṃjñāего женой была Санджня; Санджня стала его супругой
त्वाष्ट्री देवी विवस्वतःtvāṣṭrī devī vivasvataḥдочь Тваштара, богиня Вивасвана; богиня Тваштри, жена Вивасвана
सुरेणुर् इति विख्याताsureṇur iti vikhyātāизвестная как Сурену; прославленная под именем Сурену
त्रिषु लोकेषु भामिनीtriṣu lokeṣu bhāminīсияющая в трёх мирах; прекрасная в трёх мирах
सा वै भार्या भगवतोsā vai bhāryā bhagavatoона же была женой бхагавана; она была супругой благого
मार्तण्डस्य महात्मनःmārtaṇḍasya mahātmanaḥвеликого Мартанды; великодушного Мартанды
भर्तृरूपेण नातुष्यद्bhartṛrūpeṇa nātuṣyadобликом мужа не была довольна; видом супруга не удовлетворялась
रूपयौवनशालिनीrūpayauvanaśālinīобладающая красотой и юностью; наделённая красотой и молодостью
संज्ञा नाम स्वतपसाsaṃjñā nāma svatapasāпо имени Санджня, своей аскезой; Санджня, благодаря собственному подвигу
दीप्तेनेह समन्विताdīpteneha samanvitāздесь наделённая сиянием; соединённая с блеском
आदित्यस्य हि तद्रूपंādityasya hi tadrūpaṃведь тот облик Адитьи; ведь солнечный облик
मार्तण्डस्य स्वतेजसाmārtaṇḍasya svatejasāМартанды собственным сиянием; Мартанды своим жаром
गात्रेषु परिदग्धं वैgātreṣu paridagdhaṃ vaiв членах тела обожжённое; телом будто опалённое
नातिकान्तम् इवाभवत्nātikāntam ivābhavatстало как бы не слишком прекрасным; казалось утратившим красоту
न खल्व् अयं मृतो ऽण्डस्थna khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍasthaон ведь не умер в яйце; не мёртв этот, бывший в яйце
इति स्नेहाद् अभाषतiti snehād abhāṣataтак из любви сказал; так сказал с привязанностью
अजानन् काश्यपस् तस्मान्ajānan kāśyapas tasmānне зная, Кашьяпа поэтому; Кашьяпа не понял, оттого
मार्तण्ड इति चोच्यतेmārtaṇḍa iti cocyateи называется Мартанда; зовётся Мартандой
तेजस् त्व् अभ्यधिकं तातtejas tv abhyadhikaṃ tātaсияние же чрезмерное, дорогой; жар был слишком велик, сын мой
नित्यम् एव विवस्वतःnityam eva vivasvataḥпостоянно у Вивасвана; всегда у Солнца
येनातितापयामासyenātitāpayāmāsaкоторым чрезмерно опалял; через которого сильно жёг
त्रींल् लोकान् कश्यपात्मजःtrīṃl lokān kaśyapātmajaḥтри мира сын Кашьяпы; потомок Кашьяпы три мира
त्रीण्य् अपत्यानि कौरव्यtrīṇy apatyāni kauravyaтроих детей, о Каурава; три потомка, потомок Куру
संज्ञायां तपतां वरःsaṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥв Санджне лучший из жарких; от Санджни лучший из сияющих
आदित्यो जनयामासādityo janayāmāsaАдитья породил; Солнце произвело
कन्यां द्वौ च प्रजापतीkanyāṃ dvau ca prajāpatīдочь и двух праджапати; деву и двух владык творений
मनुर् वैवस्वतः पूर्वंmanur vaivasvataḥ pūrvaṃсначала Ману Вайвасвата; прежде Вайвасвата Ману
श्राद्धदेवः प्रजापतिःśrāddhadevaḥ prajāpatiḥШраддхадева Праджапати; Праджапати Шраддхадева
यमश् च यमुना चैवyamaś ca yamunā caivaи Яма, и Ямуна; Яма и именно Ямуна
यमजौ संबभूवतुःyamajau saṃbabhūvatuḥдвойней родились; двое близнецов появились
श्यामवर्णं तु तद्रूपंśyāmavarṇaṃ tu tadrūpaṃтот облик же тёмного цвета; этот тёмный вид
संज्ञा दृष्ट्वा विवस्वतःsaṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥСанджня, увидев у Вивасвана; Санджня увидела у Вивасвана
असहन्ती तु स्वां छायांasahantī tu svāṃ chāyāṃне вынося, свою тень; не выдержав, собственную тень
सवर्णां निर्ममे ततःsavarṇāṃ nirmame tataḥподобную себе создала тогда; тогда сотворила сходную с собой
मायामयी तु सा संज्ञाmāyāmayī tu sā saṃjñāта Санджня же из майи; Санджня, сотканная из иллюзорной силы
तस्याश् छाया समुत्थिताtasyāś chāyā samutthitāиз неё возникла Чхая; её тень поднялась
प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वाprāñjaliḥ praṇatā bhūtvāсложив ладони и склонившись; став с почтительно сложенными ладонями
छाया संज्ञां नरेश्वरchāyā saṃjñāṃ nareśvaraЧхая к Санджне, владыка людей; Чхая сказала Санджне, о царь
उवाच किं मया कार्यंuvāca kiṃ mayā kāryaṃсказала: что мной должно быть сделано; она сказала: что мне делать
कथयस्व शुचिस्मितेkathayasva śucismiteскажи, чисто улыбающаяся; скажи мне, светло улыбающаяся
स्थितास्मि तव निर्देशेsthitāsmi tava nirdeśeя стою в твоём распоряжении; нахожусь под твоим приказом
शाधि मां वरवर्णिनिśādhi māṃ varavarṇiniповелевай мной, прекраснейшая; наставь меня, о лучезарная
अहं यास्यामि भद्रं तेahaṃ yāsyāmi bhadraṃ teя уйду, благо тебе; я отправлюсь, счастья тебе
स्वम् एव भवनं पितुःsvam eva bhavanaṃ pituḥименно в свой дом отца; в собственный дом моего отца
त्वयेह भवने मह्यंtvayeha bhavane mahyaṃтобой здесь в моём доме; тебе в этом моём жилище
वस्तव्यं निर्विशङ्कयाvastavyaṃ nirviśaṅkayāследует жить без страха; нужно пребывать без сомнения
इमौ च बालकौ मह्यंimau ca bālakau mahyaṃи эти два мальчика мои; эти двое мальчиков мои
कन्या चेयं सुमध्यमाkanyā ceyaṃ sumadhyamāи эта стройная дочь; и эта тонкостанная девочка
संभाव्यास् ते न चाख्येयम्saṃbhāvyās te na cākhyeyamтебя надо уважать, и не говорить; ты должна быть почитаема и не открывать
इदं भगवते त्वयाidaṃ bhagavate tvayāэто почтенному тобой; это Господину от тебя
आ कचग्रहणाद् देविā kacagrahaṇād deviдо хватания за волосы, богиня; пока не схватят за волосы, о дева
आ शापान् नैव कर्हिचित्ā śāpān naiva karhicitдо проклятия никогда; и пока не будет проклятия
आख्यास्यामि मतं तुभ्यंākhyāsyāmi mataṃ tubhyaṃя скажу тебе своё намерение; объясню тебе замысел
गच्छ देवि यथासुखम्gaccha devi yathāsukhamиди, богиня, как желаешь; ступай свободно, о дева
Traducción

Вайшампаяна сказал: «О покоритель врагов, Вивасван родился от Кашьяпы и Дакшаяни. Его женой была богиня Санджня, дочь Тваштара, сияющая Сурену, прославленная в трёх мирах. Она была супругой благого великого Мартанды, но, наделённая красотой, юностью и блеском собственного тапаса, Санджня не была довольна обликом мужа. Ведь тело Адитьи Мартанды от его собственного сияния казалось опалённым и как бы утратившим красоту. Кашьяпа, не зная этого и говоря с любовью: “Он ведь не умер в яйце”, назвал его Мартандой. Но сияние Вивасвана, дорогой, было чрезмерным: этим жаром сын Кашьяпы постоянно опалял три мира. От Санджни, о Каурава, лучший из сияющих Адитья породил троих детей: дочь и двух праджапати. Прежде родился Вайвасвата Ману, Праджапати Шраддхадева; Яма и Ямуна родились близнецами. Увидев тёмный облик Вивасвана и не выдержав его, Санджня создала собственную тень, подобную себе; эта майическая Санджня стала Чхаей. Чхая, сложив ладони и поклонившись, сказала Санджне, о владыка людей: “Что мне делать? Скажи, чисто улыбающаяся. Я стою в твоём распоряжении; повелевай мной, прекраснейшая”. Санджня ответила: “Благо тебе. Я уйду в дом моего отца, а ты без страха оставайся здесь, в моём доме. Эти два мальчика и эта стройная девочка — мои; заботься о них, но не открывай этого почтенному Вивасвану. О богиня, я не открою тебе своё намерение никому до тех пор, пока меня не схватят за волосы или не произнесут проклятие. Ступай свободно”».

Versión

ace768724651 · publicado 22 jun 2026, 3:30:34 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con