Harivaṃśa
Санджня, Чхая, Яма, Ашвины и ШаниHV 8.13-24
40 / 607
Harivaṃśa · HV 8.13-24
Devanāgarī

समाधाय सवर्णां तु तथेत्य् उक्ता तया च सा त्वष्टुः समीपम् अगमद् व्रीडितेव मनस्विनी ॥
पितुः समीपगा सा तु पित्रा निर्भर्त्सिता शुभा भर्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः ॥
अगच्छद् वडवा भूत्वाच् छाद्य रूपम् अनिन्दिता कुरून् अथोत्तरान् गत्वा तृणान्य् एव चचार सा ॥
द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयम् इति चिन्तयन् आदित्यो जनयामास पुत्रम् आत्मसमं तदा ॥
पूर्वजस्य मनोस् तात सदृशो ऽयम् इति प्रभुः मनुर् एवाभवन् नाम्ना सावर्ण इति चोच्यते ॥
संज्ञा तु पार्थिवी तात स्वस्य पुत्रस्य वै तदा चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै ॥
मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तु यमस् तस्या न चक्षमे तां वै रोषाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वा बलात् पदा संतर्जयामास संज्ञां वैवस्वतो यमः ॥
तं शशाप ततः क्रोधात् सवर्णा जननी तदा चरणः पतताम् एष तवेति भृशदुःखिता ॥
यमस् तु तत् पितुः सर्वं प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर् विवेजितः शापो निवर्तेद् इति च प्रोवाच पितरं तदा ॥
मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै सेयम् अस्मान् अपाहाय यवीयांसं बुभूषति ॥
तस्या मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः बाल्याद् वा यदि वा मोहात् तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हति ॥
शप्तो ऽहम् अस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर तव प्रसादाच् चरणो न पतेन् मम गोपते ॥

Transliteración (IAST)

samādhāya savarṇāṃ tu tathety uktā tayā ca sā tvaṣṭuḥ samīpam agamad vrīḍiteva manasvinī ||
pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā śubhā bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ ||
agacchad vaḍavā bhūtvāc chādya rūpam aninditā kurūn athottarān gatvā tṛṇāny eva cacāra sā ||
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyam iti cintayan ādityo janayāmāsa putram ātmasamaṃ tadā ||
pūrvajasya manos tāta sadṛśo 'yam iti prabhuḥ manur evābhavan nāmnā sāvarṇa iti cocyate ||
saṃjñā tu pārthivī tāta svasya putrasya vai tadā cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai ||
manus tasyāḥ kṣamat tat tu yamas tasyā na cakṣame tāṃ vai roṣāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vā balāt padā saṃtarjayāmāsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ ||
taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt savarṇā jananī tadā caraṇaḥ patatām eṣa taveti bhṛśaduḥkhitā ||
yamas tu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyair vivejitaḥ śāpo nivarted iti ca provāca pitaraṃ tadā ||
mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai seyam asmān apāhāya yavīyāṃsaṃ bubhūṣati ||
tasyā mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ bālyād vā yadi vā mohāt tad bhavān kṣantum arhati ||
śapto 'ham asmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara tava prasādāc caraṇo na paten mama gopate ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
समाधाय सवर्णां तुsamādhāya savarṇāṃ tuустроив Саварну же; поставив подобную себе
तथेत्य् उक्ता तया च साtathety uktā tayā ca sāи ею сказано: так; та сказала ей: пусть будет так
त्वष्टुः समीपम् अगमद्tvaṣṭuḥ samīpam agamadпошла к Тваштару; отправилась к Тваштри
व्रीडितेव मनस्विनीvrīḍiteva manasvinīсловно пристыженная, разумная; смущённая и гордая духом
पितुः समीपगा सा तुpituḥ samīpagā sā tuона же, пришедшая к отцу; та, явившись к отцу
पित्रा निर्भर्त्सिता शुभाpitrā nirbhartsitā śubhāотцом была упрекнута, благая; благая была укорена отцом
भर्तुः समीपं गच्छेतिbhartuḥ samīpaṃ gacchetiиди к мужу, так; возвращайся к супругу
नियुक्ता च पुनः पुनःniyuktā ca punaḥ punaḥи была снова и снова направляема; её многократно посылали
अगच्छद् वडवा भूत्वाच्agacchad vaḍavā bhūtvācушла, став кобылицей; отправилась, приняв облик кобылицы
छाद्य रूपम् अनिन्दिताchādya rūpam aninditāскрыв безупречный облик; утаив свой безупречный вид
कुरून् अथोत्तरान् गत्वाkurūn athottarān gatvāзатем уйдя к северным Куру; пойдя к Уттара-Куру
तृणान्य् एव चचार साtṛṇāny eva cacāra sāона только травы щипала; она паслась одной травой
द्वितीयायां तु संज्ञायांdvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃво второй же Санджне; от второй Санджни
संज्ञेयम् इति चिन्तयन्saṃjñeyam iti cintayanдумая: это Санджня; считая её Санджней
आदित्यो जनयामासādityo janayāmāsaАдитья породил; Солнце произвело
पुत्रम् आत्मसमं तदाputram ātmasamaṃ tadāсына, равного себе, тогда; тогда сына, подобного себе
पूर्वजस्य मनोस् तातpūrvajasya manos tātaпрежнего Ману, дорогой; старшего Ману, сын мой
सदृशो ऽयम् इति प्रभुःsadṛśo 'yam iti prabhuḥэтот подобен, так владыка; владыка решил: он похож
मनुर् एवाभवन् नाम्नाmanur evābhavan nāmnāон стал Ману по имени; по имени был Ману
सावर्ण इति चोच्यतेsāvarṇa iti cocyateи называется Саварни; зовётся Саварни
संज्ञा तु पार्थिवी तातsaṃjñā tu pārthivī tātaСанджня же земная, дорогой; эта Санджня, о царь
स्वस्य पुत्रस्य वै तदाsvasya putrasya vai tadāк собственному сыну тогда; тогда к своему сыну
चकाराभ्यधिकं स्नेहंcakārābhyadhikaṃ snehaṃпроявляла чрезмерную любовь; делала любовь большей
न तथा पूर्वजेषु वैna tathā pūrvajeṣu vaiне так к прежним детям; не так к старшим сыновьям
मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तुmanus tasyāḥ kṣamat tat tuМану ей это терпел; Ману это ей простил
यमस् तस्या न चक्षमेyamas tasyā na cakṣameЯма ей не стерпел; но Яма ей этого не простил
तां वै रोषाच् चtāṃ vai roṣāc caеё же из гнева; её от ярости
बाल्याच् चbālyāc caи по детскости; и из ребячества
भाविनो ऽर्थस्य वा बलात्bhāvino 'rthasya vā balātили силой будущего события; или под давлением судьбы
पदा संतर्जयामासpadā saṃtarjayāmāsaногой стал грозить; пнул с угрозой
संज्ञां वैवस्वतो यमःsaṃjñāṃ vaivasvato yamaḥСанджне Яма Вайвасвата; Яма, сын Вивасвана, Санджне
तं शशाप ततः क्रोधात्taṃ śaśāpa tataḥ krodhātего прокляла тогда от гнева; затем в гневе прокляла его
सवर्णा जननी तदाsavarṇā jananī tadāСаварна-мать тогда; мать Саварна
चरणः पतताम् एषcaraṇaḥ patatām eṣaпусть эта нога упадёт; да отпадёт эта стопа
तवेति भृशदुःखिताtaveti bhṛśaduḥkhitāтвоя, так, сильно огорчённая; твоей будет падение, сказала страдая
यमस् तु तत् पितुः सर्वंyamas tu tat pituḥ sarvaṃЯма же всё это отцу; Яма всё это отцу
प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत्prāñjaliḥ pratyavedayatсо сложенными ладонями сообщил; почтительно рассказал
भृशं शापभयोद्विग्नःbhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥсильно встревоженный страхом проклятия; сильно испуганный проклятием
संज्ञावाक्यैर् विवेजितःsaṃjñāvākyair vivejitaḥпоражённый словами Санджни; пронзённый речью Санджни
शापो निवर्तेद् इति चśāpo nivarted iti caи чтобы проклятие отвратилось; и пусть проклятие будет отменено
प्रोवाच पितरं तदाprovāca pitaraṃ tadāсказал отцу тогда; тогда обратился к отцу
मात्रा स्नेहेन सर्वेषुmātrā snehena sarveṣuматерью с любовью ко всем; мать должна с любовью ко всем
वर्तितव्यं सुतेषु वैvartitavyaṃ suteṣu vaiдолжно вести себя среди сыновей; относиться к детям
सेयम् अस्मान् अपाहायseyam asmān apāhāyaэта, оставив нас; она нас отбросив
यवीयांसं बुभूषतिyavīyāṃsaṃ bubhūṣatiхочет младшего; желает младшего сына
तस्या मयोद्यतः पादोtasyā mayodyataḥ pādoна неё мной поднята нога; моя нога была поднята на неё
न तु देहे निपातितःna tu dehe nipātitaḥно не опущена на тело; но не ударила по телу
बाल्याद् वा यदि वा मोहात्bālyād vā yadi vā mohātпо детскости или по заблуждению; если из ребячества или смятения
तद् भवान् क्षन्तुम् अर्हतिtad bhavān kṣantum arhatiэто ты должен простить; пусть почтенный простит это
शप्तो ऽहम् अस्मि लोकेशśapto 'ham asmi lokeśaя проклят, владыка мира; меня прокляли, господь мира
जनन्या तपतां वरjananyā tapatāṃ varaматерью, лучший из жарких; матерью, лучший из сияющих
तव प्रसादाच् चरणोtava prasādāc caraṇoпо твоей милости нога; благодаря твоей благосклонности стопа
न पतेन् मम गोपतेna paten mama gopateпусть не упадёт моя, владыка; не отпадёт моя, о господин
Traducción

«Поставив вместо себя Саварну и получив от неё согласие, Санджня, смущённая и гордая духом, пошла к Тваштару. Когда благая пришла к отцу, он укорял её и снова и снова велел: “Иди к мужу”. Тогда безупречная Санджня, скрыв свой облик и став кобылицей, ушла к северным Куру и стала пастись одной травой. Между тем Адитья, считая вторую Санджню настоящей, породил от неё сына, равного себе. Владыка подумал: “Он похож на старшего Ману”, и потому тот стал Ману по имени Саварни. Но эта земная Санджня, дорогой, проявляла к своему сыну больше любви, чем к прежним детям. Ману терпел это, но Яма ей этого не простил: из гнева, по детской неразумности или под силой грядущей судьбы Яма Вайвасвата пригрозил Санджне ногой. Мать Саварна, глубоко огорчённая, в гневе прокляла его: “Да отпадёт эта твоя нога”. Сильно испуганный проклятием и поражённый словами Санджни, Яма, сложив ладони, рассказал отцу всё это и попросил, чтобы проклятие было отведено: “Мать должна с любовью относиться ко всем детям, а эта, отвергнув нас, хочет только младшего. Я поднял на неё ногу, но не ударил по телу. Если это было от детскости или заблуждения, почтенный должен простить. О владыка мира, лучший из сияющих, я проклят матерью; по твоей милости, о господин, пусть моя нога не отпадёт”».

Versión

615c84271623 · publicado 22 jun 2026, 3:30:34 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con