Harivaṃśa
Начало осады МатхурыHV 81.9-24
418 / 607
Harivaṃśa · HV 81.9-24
Devanāgarī

वीक्षमाणश् च तान् सर्वान् नृपान् यदुवरो ऽव्ययः आत्मानम् आत्मना वाक्यम् उवाच हृदि मन्त्रवित् ॥
इमे ते पृथिवीपालाः पार्थिवे वर्त्मनि स्थिताः ये विनाशम् इहेष्यन्ति शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥
प्रोक्षिताः खल्व् इमे मन्ये मृत्युना नृपपुंगवाः स्वर्गगानि तथा ह्य् एषां वपूंषि प्रचकाशिरे ॥
स्थाने भारपरिश्रान्ता वसुधेयं दिवं गता एषां नृपतिमुख्यानां बलौघैर् अभिपीडिता भूमिर् निरन्तरा चेयं बलराष्ट्राभिसंवृता ॥
स्वल्पेन खलु कालेन विविक्तं पृथिवीतलम् भविष्यति नरेन्द्रौघैः शतशो विनिपातितैः ॥
जरासंधस् ततः क्रुद्धः प्रभुः सर्वमहीक्षिताम् नराधिपसहस्रौघैर् अनुयातो महाद्युतिः ॥
व्यायतोदग्रतुरगैः सयन्त्रैः सुसमाहितैः रथैः सांग्रामिकैर् युक्तैर् असङ्गगतिभिः क्व चित् ॥
हेमकक्ष्यैर् महाघण्टैर् वारणैर् वारिदोपमैः महामात्रोत्तमारूढैः कल्पितै रणकोविदैः ॥
स्वारूढैः सादिभिर् युक्तैः प्रेक्षमाणैः प्रवल्गितैः वाजिभिर् मेघसंकाशैः प्लवद्भिर् इव पत्तिभिः ॥
खड्गचर्मधरोदग्रैः पत्तिभिर् वल्गिताम्बरैः सहस्रसंख्यासंयुक्तैर् उत्पतद्भिर् इवोरगैः ॥
एवं चतुर्विधैः सैन्यैः कम्पमानैर् इवाम्बुदैः नृपो ऽभियातो बलवाञ् जरासंधो धृतव्रतः ॥
स रथैर् मेघनिर्घोषैर् गजैश् च मदशिञ्चितैः हेषमाणैश् च तुरगैः क्ष्वेडमाणैश् च पत्तिभिः ॥
नादयानो दिशः सर्वास् तस्याः पुर्या वनानि च स राजा सागराकारः ससैन्यः प्रत्यदृश्यत ॥
तद् बलं पृथिवीशानां दृप्तयोधजनाकुलम् क्ष्वेडितास्फोटितरवं मेघसैन्यम् इवाबभौ ॥
रथैः पवनसंपातैर् गजैश् च जलदोपमैः तुरगैश् च जवोपेतैः पत्तिभिः खगमैर् इव ॥
विमिश्रं सर्वतो भाति मत्तद्विपरथाकुलम् घर्मान्ते सागरगतं यथैवाभ्रबलं तथा ॥

Transliteración (IAST)

vīkṣamāṇaś ca tān sarvān nṛpān yaduvaro 'vyayaḥ ātmānam ātmanā vākyam uvāca hṛdi mantravit ||
ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ ye vināśam iheṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇā ||
prokṣitāḥ khalv ime manye mṛtyunā nṛpapuṃgavāḥ svargagāni tathā hy eṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire ||
sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā eṣāṃ nṛpatimukhyānāṃ balaughair abhipīḍitā bhūmir nirantarā ceyaṃ balarāṣṭrābhisaṃvṛtā ||
svalpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam bhaviṣyati narendraughaiḥ śataśo vinipātitaiḥ ||
jarāsaṃdhas tataḥ kruddhaḥ prabhuḥ sarvamahīkṣitām narādhipasahasraughair anuyāto mahādyutiḥ ||
vyāyatodagraturagaiḥ sayantraiḥ susamāhitaiḥ rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktair asaṅgagatibhiḥ kva cit ||
hemakakṣyair mahāghaṇṭair vāraṇair vāridopamaiḥ mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇakovidaiḥ ||
svārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥ prekṣamāṇaiḥ pravalgitaiḥ vājibhir meghasaṃkāśaiḥ plavadbhir iva pattibhiḥ ||
khaḍgacarmadharodagraiḥ pattibhir valgitāmbaraiḥ sahasrasaṃkhyāsaṃyuktair utpatadbhir ivoragaiḥ ||
evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ nṛpo 'bhiyāto balavāñ jarāsaṃdho dhṛtavrataḥ ||
sa rathair meghanirghoṣair gajaiś ca madaśiñcitaiḥ heṣamāṇaiś ca turagaiḥ kṣveḍamāṇaiś ca pattibhiḥ ||
nādayāno diśaḥ sarvās tasyāḥ puryā vanāni ca sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata ||
tad balaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau ||
rathaiḥ pavanasaṃpātair gajaiś ca jaladopamaiḥ turagaiś ca javopetaiḥ pattibhiḥ khagamair iva ||
vimiśraṃ sarvato bhāti mattadviparathākulam gharmānte sāgaragataṃ yathaivābhrabalaṃ tathā ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
वीक्षमाणश् च तान् सर्वान्vīkṣamāṇaś ca tān sarvānи глядя на всех тех; осматривая всех этих
नृपान् यदुवरो ऽव्ययःnṛpān yaduvaro 'vyayaḥцарей, нетленный лучший Яду; неизменный лучший из Яду царей
आत्मानम् आत्मना वाक्यम्ātmānam ātmanā vākyamсамому себе собой слово; внутри себя речь
उवाच हृदि मन्त्रवित्uvāca hṛdi mantravitсказал в сердце знаток совета; произнёс в сердце мудрый советник
इमे ते पृथिवीपालाःime te pṛthivīpālāḥэти защитники земли; вот эти земные владыки
पार्थिवे वर्त्मनि स्थिताःpārthive vartmani sthitāḥстоящие на царском пути; находящиеся на пути царей
ये विनाशम् इहेष्यन्तिye vināśam iheṣyantiкоторые здесь пойдут к гибели; которые здесь встретят уничтожение
शास्त्रदृष्टेन कर्मणाśāstradṛṣṭena karmaṇāдействием, увиденным шастрой; по делу, предписанному учением
प्रोक्षिताः खल्व् इमे मन्येprokṣitāḥ khalv ime manyeдумаю, эти уже окроплены; мне кажется, они освящены
मृत्युना नृपपुंगवाःmṛtyunā nṛpapuṃgavāḥсмертью, быки среди царей; смертью, лучшие из царей
स्वर्गगानि तथा ह्य् एषांsvargagāni tathā hy eṣāṃк небу идущие ведь их; ибо небесными стали их
वपूंषि प्रचकाशिरेvapūṃṣi pracakāśireтела засияли; тела ясно заблистали
स्थाने भारपरिश्रान्ताsthāne bhārapariśrāntāпо праву утомлённая бременем; естественно, изнурённая тяжестью
वसुधेयं दिवं गताvasudheyaṃ divaṃ gatāэта земля ушла к небу; земля обратилась к небесам
एषां नृपतिमुख्यानांeṣāṃ nṛpatimukhyānāṃэтих главных царей; этих первейших владык
बलौघैर् अभिपीडिताbalaughair abhipīḍitāподавленная потоками войск; сдавленная массами армий
भूमिर् निरन्तरा चेयंbhūmir nirantarā ceyaṃи эта земля без промежутка; эта земля сплошь
बलराष्ट्राभिसंवृताbalarāṣṭrābhisaṃvṛtāпокрыта войсками и царствами; обложена армиями и державами
स्वल्पेन खलु कालेनsvalpena khalu kālenaза малое действительно время; через короткое время
विविक्तं पृथिवीतलम्viviktaṃ pṛthivītalamпросторной станет поверхность земли; земная поверхность очистится
भविष्यति नरेन्द्रौघैःbhaviṣyati narendraughaiḥбудет от потоков царей; после множества владык
शतशो विनिपातितैःśataśo vinipātitaiḥсотнями поверженных; сотнями низвергнутых
जरासंधस् ततः क्रुद्धःjarāsaṃdhas tataḥ kruddhaḥДжарасандха затем разгневанный; после этого яростный Джарасандха
प्रभुः सर्वमहीक्षिताम्prabhuḥ sarvamahīkṣitāmвладыка всех царей земли; господин всех земных правителей
नराधिपसहस्रौघैर्narādhipasahasraughairпотоками тысяч царей; тысячами владык людей
अनुयातो महाद्युतिःanuyāto mahādyutiḥсопровождаемый, великосияющий; сопровождённый, блистательный
व्यायतोदग्रतुरगैःvyāyatodagraturagaiḥрослыми высокими конями; длиннотелыми могучими лошадьми
सयन्त्रैः सुसमाहितैःsayantraiḥ susamāhitaiḥс механизмами, хорошо устроенными; с оснащением, отлично собранными
रथैः सांग्रामिकैर् युक्तैर्rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktairбоевыми колесницами, запряжёнными; снаряжёнными военными колесницами
असङ्गगतिभिः क्व चित्asaṅgagatibhiḥ kva citкое-где с беспрепятственным ходом; местами свободно движущимися
हेमकक्ष्यैर् महाघण्टैर्hemakakṣyair mahāghaṇṭairс золотыми подпругами и большими колоколами; с золотой сбруей и огромными бубенцами
वारणैर् वारिदोपमैःvāraṇair vāridopamaiḥслонами, подобными тучам; слонами, похожими на облака
महामात्रोत्तमारूढैःmahāmātrottamārūḍhaiḥосёдланными лучшими погонщиками; с лучшими махаутами наверху
कल्पितै रणकोविदैःkalpitai raṇakovidaiḥснаряжёнными знатоками боя; приготовленными искусными в битве
स्वारूढैः सादिभिर् युक्तैःsvārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥс хорошо сидящими всадниками; со всадниками, прочно сидящими
प्रेक्षमाणैः प्रवल्गितैःprekṣamāṇaiḥ pravalgitaiḥглядящими и гарцующими; осматривающими и резво скачущими
वाजिभिर् मेघसंकाशैःvājibhir meghasaṃkāśaiḥконями, подобными облакам; лошадьми облачного вида
प्लवद्भिर् इव पत्तिभिःplavadbhir iva pattibhiḥс пехотинцами словно прыгающими; и пешими, будто скачущими
खड्गचर्मधरोदग्रैःkhaḍgacarmadharodagraiḥвысокими, держащими мечи и щиты; грозными меченосцами со щитами
पत्तिभिर् वल्गिताम्बरैःpattibhir valgitāmbaraiḥпехотинцами с развевающимися одеждами; пешими с колышущимися плащами
सहस्रसंख्यासंयुक्तैर्sahasrasaṃkhyāsaṃyuktairсоединёнными тысячными числами; собранными тысячами
उत्पतद्भिर् इवोरगैःutpatadbhir ivoragaiḥсловно взлетающими змеями; как будто взмывающими змеями
एवं चतुर्विधैः सैन्यैःevaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥтак четырёхвидовыми войсками; такими четырьмя родами войск
कम्पमानैर् इवाम्बुदैःkampamānair ivāmbudaiḥсловно дрожащими тучами; подобными колеблющимся облакам
नृपो ऽभियातो बलवाञ्nṛpo 'bhiyāto balavāñсильный царь подошёл; могучий владыка выступил
जरासंधो धृतव्रतःjarāsaṃdho dhṛtavrataḥДжарасандха, твёрдый в обете; неуклонный Джарасандха
स रथैर् मेघनिर्घोषैर्sa rathair meghanirghoṣairон колесницами с грохотом туч; с колесницами, гремящими как облака
गजैश् च मदशिञ्चितैःgajaiś ca madaśiñcitaiḥи слонами, орошёнными соком; и слонами, текущими мадой
हेषमाणैश् च तुरगैःheṣamāṇaiś ca turagaiḥи ржущими конями; с лошадьми, издающими ржанье
क्ष्वेडमाणैश् च पत्तिभिःkṣveḍamāṇaiś ca pattibhiḥи кричащими пехотинцами; с пешими, испускающими боевой крик
नादयानो दिशः सर्वास्nādayāno diśaḥ sarvāsоглашая все стороны; заставляя звучать все направления
तस्याः पुर्या वनानि चtasyāḥ puryā vanāni caи леса того города; и рощи вокруг той столицы
स राजा सागराकारःsa rājā sāgarākāraḥтот царь видом как океан; царь, подобный океану
ससैन्यः प्रत्यदृश्यतsasainyaḥ pratyadṛśyataс войском стал виден; появился вместе с армией
तद् बलं पृथिवीशानांtad balaṃ pṛthivīśānāṃто войско владык земли; армия земных правителей
दृप्तयोधजनाकुलम्dṛptayodhajanākulamполное гордых воинов; кишащее заносчивыми бойцами
क्ष्वेडितास्फोटितरवंkṣveḍitāsphoṭitaravaṃс шумом криков и хлопков; гремя криками и ударами
मेघसैन्यम् इवाबभौmeghasainyam ivābabhauсияло как войско туч; выглядело как армия облаков
रथैः पवनसंपातैर्rathaiḥ pavanasaṃpātairколесницами, быстрыми как ветер; с колесницами ветрового налёта
गजैश् च जलदोपमैःgajaiś ca jaladopamaiḥи слонами, подобными облакам; со слонами как тучи
तुरगैश् च जवोपेतैःturagaiś ca javopetaiḥи конями, наделёнными быстротой; с лошадьми, полными скорости
पत्तिभिः खगमैर् इवpattibhiḥ khagamair ivaпехотинцами словно птицами; с пешими, подобными летящим
विमिश्रं सर्वतो भातिvimiśraṃ sarvato bhātiсмешанное, отовсюду сияет; со всех сторон пестреет
मत्तद्विपरथाकुलम्mattadviparathākulamполное пьяных слонов и колесниц; переполненное бешеными слонами и колесницами
घर्मान्ते सागरगतंgharmānte sāgaragataṃв конце жары, находящееся над океаном; в конце лета над морем
यथैवाभ्रबलं तथाyathaivābhrabalaṃ tathāточно как войско облаков; словно масса туч
Traducción

Глядя на всех этих царей, нетленный лучший из Яду, знаток совета, сказал в своём сердце: «Эти защитники земли, стоящие на царском пути, здесь придут к гибели действием, предписанным шастрой. Думаю, смерть уже окропила этих быков среди царей, ибо их тела сияют так, словно уже предназначены для неба. По праву земля, изнурённая бременем войск этих главных царей, обратилась к небу; вся поверхность земли сплошь покрыта армиями и царствами. Через короткое время она очистится от сотен поверженных владык». Затем разгневанный Джарасандха, сияющий владыка всех земных царей, пришёл в сопровождении тысяч царей. Его армия двигалась боевыми колесницами с рослыми конями, облакоподобными слонами с золотой сбруей и большими колоколами, всадниками и тысячами пехотинцев с мечами и щитами. Так могучий Джарасандха, твёрдый в обете, подошёл с четырёхчастным войском, похожим на дрожащие тучи. Грохотом колесниц, рёвом слонов, ржанием коней и криками пехоты он оглашал все стороны и рощи вокруг города; царь с войском был виден как океан. Войско земных владык, полное гордых воинов, шумело криками и хлопками и сияло как армия туч. Колесницы, слоны, быстрые кони и пехота смешались со всех сторон, словно масса облаков над океаном в конце жаркого времени.

Versión

a68bc222ecaa · publicado 22 jun 2026, 4:22:32 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con