युद्धं चाभूद् वाहनयोर् उभयोर् देवदैत्ययोः गरुडस्य च संग्रामे मयूरस्य च युध्यतः ॥
पक्षतुण्डप्रहारैस् तौ चरणाग्रनखैस् तथा अन्योन्यं जघ्नतुः क्रोधान् मयूर्गरुडाव् उभौ ॥
वैनतेयस् ततः क्रुद्धो मयूरं दीप्ततेजसम् जग्राह शिरसि क्रुद्धस् तुण्डेनाभ्यहनत् तदा ॥
दक्षिणेन च पक्षेण निजघान महाबलः पद्भ्यां पार्श्वाभिघातांश् च दत्त्वा घोरान् अनेकशः ॥
आकृष्य चैनं तरसा विकृष्य च महाबलः निःसंज्ञं पातयाम् आस गगनाद् इव पर्वतम् ॥
मयूरे पातिते तस्मिन् गरुडेनाथ पक्षिणा बाणः परमसंविग्नश् चिन्तयन् कार्यम् आत्मनः ॥
तं दीनमनसं ज्ञात्वा रणे बाणं सुविक्लवम् चिन्तयद् भगवान् रुद्रो बाणरक्षणम् आतुरः ॥
ततो नन्दिं महादेवः प्राह गम्भीरया गिरा नन्दिकेश्वर संयाहि यतो बाणस् ततो रथम् ॥
प्रमाथगणपार्श्वे हि न हि मे स्थास्यते मनः याहि प्रभवसे तात बाणं संरक्ष गम्यताम् ॥
तथेत्य् उक्त्वा पुनर् नन्दी रथेन रथिनां वरः यतो बाणस् ततो गत्वा बाणम् आह शनैर् इदम् ॥
दैत्येमं रथम् आतिष्ठ शीघ्रम् एहि महाबल आरूढः स तथेत्य् उक्त्वा महादेवस्य तं रथम् ॥
तं स्यन्दनम् अधिष्ठाय भवस्यामिततेजसः प्रादुश् चक्रे तदा रौद्रम् अस्त्रम् अस्त्रविदां वरः दीप्तं ब्रह्मशिरो नाम बाणः क्रुद्धो ऽतिवीर्यवान् ॥
प्रदीप्ते ब्रह्मशिरसि लोकः क्षोभम् उपागमत् लोकसंरक्षणार्थं हि तत् सृष्टं पद्मयोनिना ॥
तच् चक्रेण निहत्यास्त्रं प्राह कृष्णः प्रतापवान् लोके प्रख्यातयशसं बाणम् अप्रतिमं रणे ॥
कत्थितानि क्व ते बाण तानि किं न विकत्थसे अयम् अस्मि स्थितो युद्धे युध्यस्व पुरुषो भव ॥
कार्तवीर्यार्जुनो नाम पूर्वम् आसीन् महाबलः सहस्रबाहू रामेण द्विबाहुः समरे कृतः ॥
तथा तवापि दर्पो ऽयं बाहूनां वीर्यसंभवः चक्रं ते दर्पशमनं करोति रणमूर्धनि ॥
दर्पसंजननान् यावन् नाशयिष्यामि ते भुजान् तिष्ठेदानीं न मे ऽद्य त्वं मोक्ष्यसे रणमूर्धनि ॥
ततश् चक्रं सहस्रारं नदन् मेघ इवोष्णगे जग्राह पुरुषव्याघ्रो बाणबाहुप्रशान्तये ॥
ज्योतिष्मतः पतंगस्य शशिनश् चैव यत् तथा प्राजापत्यं च यत् तेजस् तच् चक्रे पर्यवस्थितम् ॥
तेजसा तेन संयुक्तं भास्वता प्रज्वलभृशम् वपुषा तेज आदत्ते बाणस्य प्रमुखे स्थितम् ॥
चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा भगवन्तं रणाजिरे प्रमुखे वासुदेवस्य दिग्वासाः कोटवी स्थिता ॥
अन्तर्घानम् उपागम्य त्यक्त्वा सा वाससी पुनः परित्राणाय बाणस्य विजयाधिष्ठिता ततः भूयः सामर्षताम्राक्षी विवस्त्रावस्थिता रणे ॥
बाणसंरक्षणपरा वाक्यम् एतद् उवाच ह नार्हसे देव हन्तुं वै बाणम् अप्रतिमं रणे ॥
ततः क्रुद्धो महाबाहुः कृष्णः प्रहरतां वरः प्रोवाच बाणं समरे भ्रामयंश् चक्रम् उत्तमम् ॥
युध्यतां युध्यतां संख्ये भवतां कोटवी स्थिता अशक्तानाम् इव रणे धिग्बाण तव पौरुषम् ॥
एवम् उक्त्वा ततः कृष्णस् तच् चक्रं परमास्त्रवित् निमीलिताक्षो व्यसृजद् बाणं प्रति महाबलः ॥
अलातचक्रवत् तूर्णं भ्रममाणं रणाजिरे विष्णोर् अस्त्रं सुनाभं वै शैघ्र्ययोगान् न दृश्यते ॥
तस्य बाहुसहस्रस्य पर्यायेण पुनः पुनः बाणस्य छेदनं चक्रे तच् चक्रं रणमूर्धनि ॥
शरीरेण प्रस्रवता रुधिरौघपरिप्लुतः अभवत् पर्वताकारश् छिन्नबाहुर् महासुरः ॥
yuddhaṃ cābhūd vāhanayor ubhayor devadaityayoḥ garuḍasya ca saṃgrāme mayūrasya ca yudhyataḥ ||
pakṣatuṇḍaprahārais tau caraṇāgranakhais tathā anyonyaṃ jaghnatuḥ krodhān mayūrgaruḍāv ubhau ||
vainateyas tataḥ kruddho mayūraṃ dīptatejasam jagrāha śirasi kruddhas tuṇḍenābhyahanat tadā ||
dakṣiṇena ca pakṣeṇa nijaghāna mahābalaḥ padbhyāṃ pārśvābhighātāṃś ca dattvā ghorān anekaśaḥ ||
ākṛṣya cainaṃ tarasā vikṛṣya ca mahābalaḥ niḥsaṃjñaṃ pātayām āsa gaganād iva parvatam ||
mayūre pātite tasmin garuḍenātha pakṣiṇā bāṇaḥ paramasaṃvignaś cintayan kāryam ātmanaḥ ||
taṃ dīnamanasaṃ jñātvā raṇe bāṇaṃ suviklavam cintayad bhagavān rudro bāṇarakṣaṇam āturaḥ ||
tato nandiṃ mahādevaḥ prāha gambhīrayā girā nandikeśvara saṃyāhi yato bāṇas tato ratham ||
pramāthagaṇapārśve hi na hi me sthāsyate manaḥ yāhi prabhavase tāta bāṇaṃ saṃrakṣa gamyatām ||
tathety uktvā punar nandī rathena rathināṃ varaḥ yato bāṇas tato gatvā bāṇam āha śanair idam ||
daityemaṃ ratham ātiṣṭha śīghram ehi mahābala ārūḍhaḥ sa tathety uktvā mahādevasya taṃ ratham ||
taṃ syandanam adhiṣṭhāya bhavasyāmitatejasaḥ prāduś cakre tadā raudram astram astravidāṃ varaḥ dīptaṃ brahmaśiro nāma bāṇaḥ kruddho 'tivīryavān ||
pradīpte brahmaśirasi lokaḥ kṣobham upāgamat lokasaṃrakṣaṇārthaṃ hi tat sṛṣṭaṃ padmayoninā ||
tac cakreṇa nihatyāstraṃ prāha kṛṣṇaḥ pratāpavān loke prakhyātayaśasaṃ bāṇam apratimaṃ raṇe ||
katthitāni kva te bāṇa tāni kiṃ na vikatthase ayam asmi sthito yuddhe yudhyasva puruṣo bhava ||
kārtavīryārjuno nāma pūrvam āsīn mahābalaḥ sahasrabāhū rāmeṇa dvibāhuḥ samare kṛtaḥ ||
tathā tavāpi darpo 'yaṃ bāhūnāṃ vīryasaṃbhavaḥ cakraṃ te darpaśamanaṃ karoti raṇamūrdhani ||
darpasaṃjananān yāvan nāśayiṣyāmi te bhujān tiṣṭhedānīṃ na me 'dya tvaṃ mokṣyase raṇamūrdhani ||
tataś cakraṃ sahasrāraṃ nadan megha ivoṣṇage jagrāha puruṣavyāghro bāṇabāhupraśāntaye ||
jyotiṣmataḥ pataṃgasya śaśinaś caiva yat tathā prājāpatyaṃ ca yat tejas tac cakre paryavasthitam ||
tejasā tena saṃyuktaṃ bhāsvatā prajvalabhṛśam vapuṣā teja ādatte bāṇasya pramukhe sthitam ||
cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā bhagavantaṃ raṇājire pramukhe vāsudevasya digvāsāḥ koṭavī sthitā ||
antarghānam upāgamya tyaktvā sā vāsasī punaḥ paritrāṇāya bāṇasya vijayādhiṣṭhitā tataḥ bhūyaḥ sāmarṣatāmrākṣī vivastrāvasthitā raṇe ||
bāṇasaṃrakṣaṇaparā vākyam etad uvāca ha nārhase deva hantuṃ vai bāṇam apratimaṃ raṇe ||
tataḥ kruddho mahābāhuḥ kṛṣṇaḥ praharatāṃ varaḥ provāca bāṇaṃ samare bhrāmayaṃś cakram uttamam ||
yudhyatāṃ yudhyatāṃ saṃkhye bhavatāṃ koṭavī sthitā aśaktānām iva raṇe dhigbāṇa tava pauruṣam ||
evam uktvā tataḥ kṛṣṇas tac cakraṃ paramāstravit nimīlitākṣo vyasṛjad bāṇaṃ prati mahābalaḥ ||
alātacakravat tūrṇaṃ bhramamāṇaṃ raṇājire viṣṇor astraṃ sunābhaṃ vai śaighryayogān na dṛśyate ||
tasya bāhusahasrasya paryāyeṇa punaḥ punaḥ bāṇasya chedanaṃ cakre tac cakraṃ raṇamūrdhani ||
śarīreṇa prasravatā rudhiraughapariplutaḥ abhavat parvatākāraś chinnabāhur mahāsuraḥ ||
«Тогда в бою случилась битва ездовых существ бога и дайтьи: Гаруда и павлин сражались друг с другом. Крыльями, клювами и когтями они в гневе били друг друга. Разгневанный Вайнатея схватил сияющего павлина за голову и ударил его клювом; могучий ударил его правым крылом и нанёс ногами множество страшных ударов в бок. Притянув и оттащив его, могучий Гаруда лишил его сознания и сбросил с неба, словно гору. Когда павлин был повержен Гарудой, Бана, крайне встревоженный, стал обдумывать своё положение. Узнав, что Бана в бою уныл и смятён, Бхагаван Рудра тревожно подумал о его защите. Махадева глубоким голосом сказал Нанди: “Нандикешвара, веди колесницу туда, где Бана. У стороны праматхов мой ум не останется; иди, дорогой, защити Бану”. Нанди, лучший колесничий, сказал “так и будет”, подъехал туда, где был Бана, и тихо сказал ему: “Дайтья, взойди на эту колесницу, быстро иди, могучий”. Бана взошёл на колесницу Махадевы и, стоя на колеснице Бхавы безмерной силы, разгневанный и сверхдоблестный, проявил страшное пылающее оружие Брахмаширас. Когда оно запылало, мир пришёл в волнение, ибо оно было создано лотосорождённым ради защиты мира. Могучий Кришна уничтожил это оружие диском и сказал Бане, чья слава известна в мире и кто был несравнен в бою: “Где твои похвальбы, Бана? Почему ты теперь ими не хвалишься? Вот я стою в бою: сражайся, будь мужчиной. Прежде был могучий Картавирья Арджуна, тысячерукий, но Рама сделал его в бою двуруким. Так и эту твою гордыню, возникшую из силы рук, мой диск усмирит в гуще боя. Я уничтожу твои руки, порождающие гордыню. Стой теперь: сегодня ты не уйдёшь от меня в гуще боя”. Тогда тигр среди людей взял тысячеспицый диск, ревущий как туча в жару, чтобы усмирить руки Баны. В этом диске пребывали сияние светоносного солнца, луны и Праджапати; соединённый с этим светом, он стоял перед Баной и отнимал его силу. Увидев Бхагавана с поднятым диском на поле боя, перед Васудевой встала обнажённая Котави. Чтобы спасти Бану, она скрылась, снова сбросила одежды и, направленная Виджаей, гневно-красноглазая, стояла в бою обнажённой. Занятая защитой Баны, она сказала: “Бог, ты не должен убивать Бану, несравненного в бою”. Тогда разгневанный могучерукий Кришна, лучший из поражающих, вращая высший диск, сказал Бане: “Сражайтесь, сражайтесь в битве: ваша Котави стоит, словно для бессильных в бою. Позор, Бана, твоей доблести!” Сказав так, могучий Кришна, знаток высшего оружия, с закрытыми глазами выпустил диск против Баны. Оружие Вишну, Сунабха, вращалось на поле боя быстро, словно огненное колесо, и из-за своей скорости было невидимо. В гуще боя этот диск снова и снова по очереди отсекал руки Баны. Великий асур, с отсечёнными руками, залитый потоками крови, стал подобен горе, истекающей кровью».
a12389f6a5f7 · publicado 22 jun 2026, 6:35:20 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Отсечение рук Баны — не просто военная победа, а усмирение гордыни, выросшей из силы. Даже защита Котави не отменяет закона: сила без смирения становится причиной падения.