एवम् उच्चैः प्रभाषन्तं क्रुद्धं पारिक्षितं नृपम् गन्धर्वराजः प्रोवाच विश्वावसुर् इदं वाचः ॥
त्रियज्ञशतयज्वानं वासवस् त्वां न मृष्यति न दुष्यतीयं पत्नी ते विहितेयं वपुष्टमा ॥
रम्भा नामाप्सरा देवी काशिराजसुता मता सैषा योषिद्वरा राजन् रत्नभूतानुभूयताम् ॥
यज्ञे विवरम् आसाद्य विघ्नम् इन्द्रेण ते कृतम् यज्वा ह्य् असि कुरुश्रेष्ठ समृद्ध्या वासवोपमः ॥
बिभेत्य् अभिभवाच् छक्रस् तव क्रतुफलैर् नृप तस्माद् आवर्तितश् चैव क्रतुर् इन्द्रेण ते विभो ॥
मायैषा वासवेनेह प्रयुक्ता विघ्नम् इच्छता यज्ञे विवरम् आसाद्य संज्ञप्तं दृश्य वाजिनम् रतिम् इन्द्रेण रम्भायां मन्यसे यां वपुष्टमाम् ॥
अथ ते गुरवः शप्तास् त्रियज्ञशतयाजिनः भ्रंशितस् त्वं च विप्राश् च फलाद् इन्द्रसमाद् इह त्वत्तश् चैव सुदुर्धर्षात् त्रियज्ञशतयाजिनः ॥
बिभेति हि सदा त्वत्तो ब्राह्मणेभ्यो ऽपि वासवः एकेन वै तद् उभयं तीर्णं शक्रेण मायया ॥
स एष सुमहातेजा विजिगीषुः पुरंदरः कथम् अन्यैर् अनाचीर्णं नप्तुर् दारान् अतिक्रमेत् ॥
यथैव हि परा बुद्धिः परो धर्मः परो दमः यथैव परमैश्वर्यं कीर्तिश् च हरिवाहने तथैव तव दुर्धर्ष त्रियज्ञशतयाजिनः ॥
मा वासवं मा च गुरुम् आत्माणं मा वपुष्तमाम् गच्छ दोषेण कालो हि सर्वथा दुरतिक्रमः ॥
ऐश्वर्येणाश्वम् आविश्य देवेन्द्रेणाभिरोषितः आनुकूल्येन देवस्य वर्तितव्यं सुखार्थिना ॥
दुस्तरं प्रतिकूलं हि प्रतिस्रोत इवाम्भसः स्त्रीरत्नम् उपभुङ्क्ष्वेमाम् अपापां विगतज्वरः ॥
अपापास् त्यज्यमाना वै शपेयुर् अपि योषितः अदुष्टास् तु स्त्रियो राजन् दिव्यास् तु सविशेषतः ॥
भानोः प्रभा शिखा वह्नेर् वेदीहोत्रे तथाहुतिः परामृष्टाप्य् असंरक्ता नोपदुष्यन्ति योषितः ॥
ग्राह्या लालयितव्याश् च पूज्याश् च सततं बुधैः शीलवत्यो नमस्कार्याः पूज्याः स्त्रिय इव स्त्रियः ॥
एवं स विश्वावसुनानुनीतः प्रसादम् आगम्य वपुष्टमायाम् चकार मिथ्याव्यतिशङ्कितात्मा शान्तिं परां तत्र स धर्मजुष्टाम् ॥
श्रमम् अभिविनिवर्त्य मानसं स समभिलषज्जनमेजयो यशः स्वम् विषयम् अनुशशास धर्मबुद्धिर् मुदितमना रमयन् वपुष्टमां ताम् ॥
न च विरमति विप्रपूजनान् न च विनिवर्तति यज्ञशीलनात् न च विषयपरिरक्षणाच् च्युतो ऽसौ न च परिगर्हति वपुष्टमां च ॥
विधिविहितम् अशक्यम् अन्यथा हि कर्तुम् यद् ऋषिर् अचिन्त्यतपाः पुराब्रवीत् सः इति नरपतिर् आत्मवांस् तदासौ तद् अनुविचिन्त्य बभूव वीतमन्युः ॥
evam uccaiḥ prabhāṣantaṃ kruddhaṃ pārikṣitaṃ nṛpam gandharvarājaḥ provāca viśvāvasur idaṃ vācaḥ ||
triyajñaśatayajvānaṃ vāsavas tvāṃ na mṛṣyati na duṣyatīyaṃ patnī te vihiteyaṃ vapuṣṭamā ||
rambhā nāmāpsarā devī kāśirājasutā matā saiṣā yoṣidvarā rājan ratnabhūtānubhūyatām ||
yajñe vivaram āsādya vighnam indreṇa te kṛtam yajvā hy asi kuruśreṣṭha samṛddhyā vāsavopamaḥ ||
bibhety abhibhavāc chakras tava kratuphalair nṛpa tasmād āvartitaś caiva kratur indreṇa te vibho ||
māyaiṣā vāsaveneha prayuktā vighnam icchatā yajñe vivaram āsādya saṃjñaptaṃ dṛśya vājinam ratim indreṇa rambhāyāṃ manyase yāṃ vapuṣṭamām ||
atha te guravaḥ śaptās triyajñaśatayājinaḥ bhraṃśitas tvaṃ ca viprāś ca phalād indrasamād iha tvattaś caiva sudurdharṣāt triyajñaśatayājinaḥ ||
bibheti hi sadā tvatto brāhmaṇebhyo 'pi vāsavaḥ ekena vai tad ubhayaṃ tīrṇaṃ śakreṇa māyayā ||
sa eṣa sumahātejā vijigīṣuḥ puraṃdaraḥ katham anyair anācīrṇaṃ naptur dārān atikramet ||
yathaiva hi parā buddhiḥ paro dharmaḥ paro damaḥ yathaiva paramaiśvaryaṃ kīrtiś ca harivāhane tathaiva tava durdharṣa triyajñaśatayājinaḥ ||
mā vāsavaṃ mā ca gurum ātmāṇaṃ mā vapuṣtamām gaccha doṣeṇa kālo hi sarvathā duratikramaḥ ||
aiśvaryeṇāśvam āviśya devendreṇābhiroṣitaḥ ānukūlyena devasya vartitavyaṃ sukhārthinā ||
dustaraṃ pratikūlaṃ hi pratisrota ivāmbhasaḥ strīratnam upabhuṅkṣvemām apāpāṃ vigatajvaraḥ ||
apāpās tyajyamānā vai śapeyur api yoṣitaḥ aduṣṭās tu striyo rājan divyās tu saviśeṣataḥ ||
bhānoḥ prabhā śikhā vahner vedīhotre tathāhutiḥ parāmṛṣṭāpy asaṃraktā nopaduṣyanti yoṣitaḥ ||
grāhyā lālayitavyāś ca pūjyāś ca satataṃ budhaiḥ śīlavatyo namaskāryāḥ pūjyāḥ striya iva striyaḥ ||
evaṃ sa viśvāvasunānunītaḥ prasādam āgamya vapuṣṭamāyām cakāra mithyāvyatiśaṅkitātmā śāntiṃ parāṃ tatra sa dharmajuṣṭām ||
śramam abhivinivartya mānasaṃ sa samabhilaṣajjanamejayo yaśaḥ svam viṣayam anuśaśāsa dharmabuddhir muditamanā ramayan vapuṣṭamāṃ tām ||
na ca viramati viprapūjanān na ca vinivartati yajñaśīlanāt na ca viṣayaparirakṣaṇāc cyuto 'sau na ca parigarhati vapuṣṭamāṃ ca ||
vidhivihitam aśakyam anyathā hi kartum yad ṛṣir acintyatapāḥ purābravīt saḥ iti narapatir ātmavāṃs tadāsau tad anuvicintya babhūva vītamanyuḥ ||
«Когда разгневанный потомок Парикшита говорил так громко, царь гандхарвов Вишвавасу сказал ему: “Васава не терпит тебя, совершившего три сотни жертв. Твоя жена не виновна; Вапуштама была предназначена для этого. Божественная апсара по имени Рамбха считается дочерью царя Каши. Эта лучшая женщина, царь, должна быть принята как драгоценность. Индра, найдя уязвимость в твоей жертве, создал тебе препятствие, потому что ты, лучший Куру, жертвователь и по процветанию подобен Васаве. Шакра боится, что ты превзойдёшь его плодами жертв, поэтому он обратил твой обряд. Это майя, применённая Васавой, желавшим препятствия: найдя уязвимость в жертве и увидев заколотого коня, он насладился с Рамбхой, которую ты считаешь Вапуштамой. Так твои учителя, совершившие три сотни жертв, были прокляты, и ты вместе с брахманами лишился здесь плода, равного Индре. Васава всегда боится и тебя, неприступного совершителя трёх сотен жертв, и брахманов; одной майей Шакра преодолел обе угрозы. Этот великосияющий Пурандара, желая победить, разве совершил бы то, чего другие не делали, преступив жену внука? Как высший разум, высшая дхарма, высшее самообладание, высшее владычество и слава пребывают у носящего Хари, так они есть и у тебя, неприступный совершитель трёх сотен жертв. Не обвиняй ни Васаву, ни учителя, ни себя, ни Вапуштаму: время во всех отношениях труднопреодолимо. Царь богов своим могуществом вошёл в коня и привёл тебя в гнев; ищущему счастья следует действовать благосклонно к богу. Противиться трудно, как идти против течения воды. Наслаждайся этой безгрешной женщиной-драгоценностью, свободный от жара. Безгрешные женщины, если их оставить, могут проклясть, особенно если они невиновны и божественны. Свет солнца, пламя огня и жертва на алтаре, даже будучи затронуты, не оскверняются; так и женщины не оскверняются. Мудрые должны принимать, лелеять и всегда почитать нравственных женщин; женщины как женщины достойны почитания”. Увещанный Вишвавасу, царь пришёл к милости к Вапуштаме и, поняв, что подозревал ложно, совершил там высший, дхармой поддержанный мир. Удалив умственную усталость, Джанамеджая вновь возжелал своей славы, правил царством с дхармичным умом и радостно радовал Вапуштаму. Он не прекратил почитать брахманов, не отступил от жертвенного нрава, не отпал от защиты царства и не отверг Вапуштаму. Обдумав, что предписанное судьбой невозможно сделать иначе, как прежде сказал риши непостижимой аскезы, владеющий собой царь стал свободен от гнева».
8f7088d911dd · publicado 22 jun 2026, 6:53:05 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вишвавасу возвращает царю различение: виновата не Вапуштама, а действие времени и зависть Индры. Дхарма здесь требует не наказания невиновной, а восстановления мира.