Mahābhārata
Saṃbhava-parva (kaṇva-āśrama-praveśa) (The Arrival at Kaṇva's Hermitage)1.64.15–24
403 / 15823
Mahābhārata · 1.64.15–24
Devanāgarī

प्रेक्षमाणो वनं तत् तु सुप्रहृष्टविहंगमम् ॥
आश्रमप्रवरं रम्यं ददर्श च मनोरमम् ॥
नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकम् ॥
यतिभिर् वालखिल्यैश् च वृतं मुनिगणान्वितम् ॥
अग्न्यागारैश् च बहुभिः पुष्पसंस्तरसंस्तृतम् ॥
महाकच्छैर् बृहद्भिश् च विभ्राजितम् अतीव च ॥
मालिनीम् अभितो राजन् नदीं पुण्यां सुखोदकाम् ॥
नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमाम् ॥
तत्र व्यालमृगान् सौम्यान् पश्यन् प्रीतिम् अवाप सः ॥
तं चाप्य् अतिरथः श्रीमान् आश्रमं प्रत्यपद्यत ॥
देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरम् ॥
नदीम् आश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां ददर्श सः ॥
सर्वप्राणभृतां तत्र जननीम् इव विष्ठिताम् ॥
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम् ॥
सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम् ॥
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैर् उपशोभिताम् ॥
मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम् ॥
नदीम् आश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा ॥
चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस् तदा ॥
अलंकृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया ॥
नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम् ॥
मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद् वनम् ॥

Transliteración (IAST)

prekṣamāṇo vanaṃ tat tu suprahṛṣṭavihaṃgamam ||
āśramapravaraṃ ramyaṃ dadarśa ca manoramam ||
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ saṃprajvalitapāvakam ||
yatibhir vālakhilyaiś ca vṛtaṃ munigaṇānvitam ||
agnyāgāraiś ca bahubhiḥ puṣpasaṃstarasaṃstṛtam ||
mahākacchair bṛhadbhiś ca vibhrājitam atīva ca ||
mālinīm abhito rājan nadīṃ puṇyāṃ sukhodakām ||
naikapakṣigaṇākīrṇāṃ tapovanamanoramām ||
tatra vyālamṛgān saumyān paśyan prītim avāpa saḥ ||
taṃ cāpy atirathaḥ śrīmān āśramaṃ pratyapadyata ||
devalokapratīkāśaṃ sarvataḥ sumanoharam ||
nadīm āśramasaṃśliṣṭāṃ puṇyatoyāṃ dadarśa saḥ ||
sarvaprāṇabhṛtāṃ tatra jananīm iva viṣṭhitām ||
sacakravākapulināṃ puṣpaphenapravāhinīm ||
sakiṃnaragaṇāvāsāṃ vānararkṣaniṣevitām ||
puṇyasvādhyāyasaṃghuṣṭāṃ pulinair upaśobhitām ||
mattavāraṇaśārdūlabhujagendraniṣevitām ||
nadīm āśramasaṃbaddhāṃ dṛṣṭvāśramapadaṃ tathā ||
cakārābhipraveśāya matiṃ sa nṛpatis tadā ||
alaṃkṛtaṃ dvīpavatyā mālinyā ramyatīrayā ||
naranārāyaṇasthānaṃ gaṅgayevopaśobhitam ||
mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ praviveśa mahad vanam ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
सः सुप्रहृष्टविहंगमं तत् वनं प्रेक्षमाणः रम्यं मनोरमं आश्रमप्रवरं ददर्शsaḥ suprahṛṣṭavihaṃgamaṃ tat vanaṃ prekṣamāṇaḥ ramyaṃ manoramaṃ āśramapravaraṃ dadarśasurveying that forest with its very delighted birds, he beheld a lovely, enchanting, excellent hermitage
नानावृक्षसमाकीर्णं संप्रज्वलितपावकं यतिभिः वालखिल्यैः च वृतं मुनिगणान्वितम्nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ saṃprajvalitapāvakaṃ yatibhiḥ vālakhilyaiḥ ca vṛtaṃ munigaṇānvitam[a hermitage] strewn with trees of many kinds, where the sacrificial fire blazed brightly, surrounded by ascetics and the sage-Valakhilyas, [full] of throngs of sages
बहुभिः अग्न्यागारैः पुष्पसंस्तरसंस्तृतं बृहद्भिः महाकच्छैः अतीव विभ्राजितम्bahubhiḥ agnyāgāraiḥ puṣpasaṃstarasaṃstṛtaṃ bṛhadbhiḥ mahākacchaiḥ atīva vibhrājitam[a hermitage] with many altars for the fire, spread with beds of flowers, and gloriously shining with vast riverside groves
मालिनीं नदीं पुण्यां सुखोदकां नैकपक्षिगणाकीर्णां तपोवनमनोरमां अभितःmālinīṃ nadīṃ puṇyāṃ sukhodakāṃ naikapakṣigaṇākīrṇāṃ tapovanamanoramāṃ abhitaḥ[standing] about the sacred river Malini, [with] sweet water, thronged with many flocks of birds, lovely as a forest of austerity
तत्र व्यालमृगान् सौम्यान् पश्यन् सः प्रीतिम् अवापtatra vyālamṛgān saumyān paśyan saḥ prītim avāpaseeing even the fierce beasts gentle there, he was filled with joy
सः अतिरथः श्रीमान् देवलोकप्रतीकाशं सर्वतः सुमनोहरं तं आश्रमं प्रत्यपद्यतsaḥ atirathaḥ śrīmān devalokapratīkāśaṃ sarvataḥ sumanoharaṃ taṃ āśramaṃ pratyapadyatathat glorious great warrior drew near to that hermitage, resembling the world of the gods, altogether enchanting
सः आश्रमसंश्लिष्टां पुण्यतोयां सर्वप्राणभृतां जननीम् इव विष्ठितां नदीं ददर्शsaḥ āśramasaṃśliṣṭāṃ puṇyatoyāṃ sarvaprāṇabhṛtāṃ jananīm iva viṣṭhitāṃ nadīṃ dadarśahe beheld a river clinging to the hermitage, [with] holy waters, standing there like the mother of all living beings
सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीं सकिंनरगणावासां वानरर्क्षनिषेविताम्sacakravākapulināṃ puṣpaphenapravāhinīṃ sakiṃnaragaṇāvāsāṃ vānararkṣaniṣevitām[a river] with sandbanks where ruddy geese dwelt, bearing a foam of flowers, where throngs of kinnaras abide, frequented by monkeys and bears
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टां पुलिनैः उपशोभितां मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्puṇyasvādhyāyasaṃghuṣṭāṃ pulinaiḥ upaśobhitāṃ mattavāraṇaśārdūlabhujagendraniṣevitām[a river] resounding with the sacred recitation of the Vedas, adorned with sandbanks, frequented by rutting elephants, tigers, and mighty serpents
सः नृपतिः तां आश्रमसंबद्धां नदीं आश्रमपदं च दृष्ट्वा अभिप्रवेशाय मतिं चकारsaḥ nṛpatiḥ tāṃ āśramasaṃbaddhāṃ nadīṃ āśramapadaṃ ca dṛṣṭvā abhipraveśāya matiṃ cakārathat king, having beheld that river clinging to the hermitage, and the hermitage itself, resolved to enter
प्रेक्षमाणोprekṣamāṇooriginal form "prekṣamāṇo", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
सुप्रहृष्टविहंगमम्suprahṛṣṭavihaṃgamamoriginal form "suprahṛṣṭavihaṃgamam", added to complete the word-by-word coverage
मनोरमम्manoramamoriginal form "manoramam", added to complete the word-by-word coverage
संप्रज्वलितपावकम्saṃprajvalitapāvakamoriginal form "saṃprajvalitapāvakam", added to complete the word-by-word coverage
यतिभिर्yatibhiroriginal form "yatibhir", added to complete the word-by-word coverage
वालखिल्यैश्vālakhilyaiśoriginal form "vālakhilyaiś", added to complete the word-by-word coverage
अग्न्यागारैश्agnyāgāraiśoriginal form "agnyāgāraiś", added to complete the word-by-word coverage
caoriginal form "ca", added to complete the word-by-word coverage
पुष्पसंस्तरसंस्तृतम्puṣpasaṃstarasaṃstṛtamoriginal form "puṣpasaṃstarasaṃstṛtam", added to complete the word-by-word coverage
महाकच्छैर्mahākacchairoriginal form "mahākacchair", added to complete the word-by-word coverage
बृहद्भिश्bṛhadbhiśoriginal form "bṛhadbhiś", added to complete the word-by-word coverage
caoriginal form "ca", added to complete the word-by-word coverage
caoriginal form "ca", added to complete the word-by-word coverage
मालिनीम्mālinīmoriginal form "mālinīm", added to complete the word-by-word coverage
अभितोabhitooriginal form "abhito", added to complete the word-by-word coverage
राजन्rājanoriginal form "rājan", added to complete the word-by-word coverage
सुखोदकाम्sukhodakāmoriginal form "sukhodakām", added to complete the word-by-word coverage
तपोवनमनोरमाम्tapovanamanoramāmoriginal form "tapovanamanoramām", added to complete the word-by-word coverage
चाप्य्cāpyoriginal form "cāpy", added to complete the word-by-word coverage
सुमनोहरम्sumanoharamoriginal form "sumanoharam", added to complete the word-by-word coverage
नदीम्nadīmoriginal form "nadīm", added to complete the word-by-word coverage
तत्रtatraoriginal form "tatra", added to complete the word-by-word coverage
विष्ठिताम्viṣṭhitāmoriginal form "viṣṭhitām", added to complete the word-by-word coverage
पुष्पफेनप्रवाहिनीम्puṣpaphenapravāhinīmoriginal form "puṣpaphenapravāhinīm", added to complete the word-by-word coverage
पुलिनैर्pulinairoriginal form "pulinair", added to complete the word-by-word coverage
उपशोभिताम्upaśobhitāmoriginal form "upaśobhitām", added to complete the word-by-word coverage
नदीम्nadīmoriginal form "nadīm", added to complete the word-by-word coverage
दृष्ट्वाश्रमपदंdṛṣṭvāśramapadaṃoriginal form "dṛṣṭvāśramapadaṃ", added to complete the word-by-word coverage
तथाtathāoriginal form "tathā", added to complete the word-by-word coverage
चकाराभिप्रवेशायcakārābhipraveśāyaoriginal form "cakārābhipraveśāya", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
नृपतिस्nṛpatisoriginal form "nṛpatis", added to complete the word-by-word coverage
तदाtadāoriginal form "tadā", added to complete the word-by-word coverage
अलंकृतंalaṃkṛtaṃoriginal form "alaṃkṛtaṃ", added to complete the word-by-word coverage
द्वीपवत्याdvīpavatyāoriginal form "dvīpavatyā", added to complete the word-by-word coverage
मालिन्याmālinyāoriginal form "mālinyā", added to complete the word-by-word coverage
रम्यतीरयाramyatīrayāoriginal form "ramyatīrayā", added to complete the word-by-word coverage
नरनारायणस्थानंnaranārāyaṇasthānaṃoriginal form "naranārāyaṇasthānaṃ", added to complete the word-by-word coverage
गङ्गयेवोपशोभितम्gaṅgayevopaśobhitamoriginal form "gaṅgayevopaśobhitam", added to complete the word-by-word coverage
मत्तबर्हिणसंघुष्टंmattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃoriginal form "mattabarhiṇasaṃghuṣṭaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रविवेशpraviveśaoriginal form "praviveśa", added to complete the word-by-word coverage
महद्mahadoriginal form "mahad", added to complete the word-by-word coverage
वनम्vanamoriginal form "vanam", added to complete the word-by-word coverage
Traducción

‘Surveying that forest with its delighted birds, he beheld a lovely, enchanting, excellent hermitage — strewn with trees of many kinds, where the sacrificial fire blazed brightly, surrounded by ascetics and the sage-Valakhilyas, [full] of throngs of sages; with many altars for the fire, spread with beds of flowers, and gloriously shining with vast riverside groves — [standing] about the sacred river Malini, [with] sweet water, thronged with many flocks of birds, lovely as a forest of austerity, O king. Seeing even the fierce beasts gentle there, he was filled with joy. And that glorious great warrior drew near to that hermitage, resembling the world of the gods, altogether enchanting. He beheld the river clinging to the hermitage, [with] holy waters, standing there like the mother of all living beings: [a river] with sandbanks where ruddy geese dwelt, bearing a foam of flowers, where throngs of kinnaras abide, frequented by monkeys and bears; [a river] resounding with the sacred recitation of the Vedas, adorned with sandbanks, frequented by rutting elephants, tigers, and mighty serpents. That king, having beheld that river clinging to the hermitage, and the hermitage itself, resolved to enter.’

Versión

04968f43cb9e · publicado 12 jul 2026, 15:37:30 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con