Mahābhārata
Makaravyūhaśyenavyūhayuddham (The Battle of the Makara and Śyena Formations)6.65.22-33
5691 / 15823
Mahābhārata · 6.65.22-33
Devanāgarī

शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान् ॥
अविध्यन् निशितैर् बाणैर् जत्रुदेशे हसन्न् इव ॥
भीमसेनस् ततः क्रुद्धो भारद्वाजम् अविध्यत ॥
संरक्षन् सात्यकिं राजन् द्रोणाच् छस्त्रभृतां वरात् ॥
ततो द्रोणश् च भीष्मश् च तथा शल्यश् च मारिष ॥
भीमसेनं रणे क्रुद्धाश् छादयां चक्रिरे शरैः ॥
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश् च मारिष ॥
विव्यधुर् निशितैर् बाणैः सर्वांस् तान् उद्यतायुधान् ॥
भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धाव् आपतन्तौ महाबलौ ॥
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे ॥
प्रगृह्य बलवद् वीरो धनुर् जलदनिस्वनम् ॥
अभ्यवर्षच् छरैस् तूर्णं छादयानो दिवाकरम् ॥
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः ॥
अवर्जयत संग्रामे स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन् ॥
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे ॥
रक्षमाणस् ततो भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः ॥
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम् ॥
अवर्जयत संग्रामे युगान्ताग्निम् इवोल्बणम् ॥
ततो बलेन महता पुत्रस् तव विशां पते ॥
जुगोप भीष्मम् आसाद्य प्रार्थयानो महद् यशः ॥
तथैव पाण्डवा राजन् पुरस्कृत्य धनंजयम् ॥
भीष्मम् एवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम् ॥
तद् युद्धम् अभवद् घोरं देवानां दानवैर् इव ॥
जयं च काङ्क्षतां नित्यं यशश् च परमाद्भुतम् ॥

Transliteración (IAST)

śaineyaṃ tu raṇe kruddho bhāradvājaḥ pratāpavān ||
avidhyan niśitair bāṇair jatrudeśe hasann iva ||
bhīmasenas tataḥ kruddho bhāradvājam avidhyata ||
saṃrakṣan sātyakiṃ rājan droṇāc chastrabhṛtāṃ varāt ||
tato droṇaś ca bhīṣmaś ca tathā śalyaś ca māriṣa ||
bhīmasenaṃ raṇe kruddhāś chādayāṃ cakrire śaraiḥ ||
tatrābhimanyuḥ saṃkruddho draupadeyāś ca māriṣa ||
vivyadhur niśitair bāṇaiḥ sarvāṃs tān udyatāyudhān ||
bhīṣmadroṇau ca saṃkruddhāv āpatantau mahābalau ||
pratyudyayau śikhaṇḍī tu maheṣvāso mahāhave ||
pragṛhya balavad vīro dhanur jaladanisvanam ||
abhyavarṣac charais tūrṇaṃ chādayāno divākaram ||
śikhaṇḍinaṃ samāsādya bharatānāṃ pitāmahaḥ ||
avarjayata saṃgrāme strītvaṃ tasyānusaṃsmaran ||
tato droṇo mahārāja abhyadravata taṃ raṇe ||
rakṣamāṇas tato bhīṣmaṃ tava putreṇa coditaḥ ||
śikhaṇḍī tu samāsādya droṇaṃ śastrabhṛtāṃ varam ||
avarjayata saṃgrāme yugāntāgnim ivolbaṇam ||
tato balena mahatā putras tava viśāṃ pate ||
jugopa bhīṣmam āsādya prārthayāno mahad yaśaḥ ||
tathaiva pāṇḍavā rājan puraskṛtya dhanaṃjayam ||
bhīṣmam evābhyavartanta jaye kṛtvā dṛḍhāṃ matim ||
tad yuddham abhavad ghoraṃ devānāṃ dānavair iva ||
jayaṃ ca kāṅkṣatāṃ nityaṃ yaśaś ca paramādbhutam ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
शैनेयम् तु रणे क्रुद्धःśaineyam tu raṇe kruddhaḥat Shaineya, enraged in battle,; at Satyaki in the fight,
भारद्वाजः प्रतापवान्bhāradvājaḥ pratāpavānmighty Bharadvaja; glorious Drona
अविध्यत् निशितैः बाणैःavidhyat niśitaiḥ bāṇaiḥpierced with sharp arrows; struck with keen shafts
जत्रुदेशे हसन् इवjatrudeśe hasan ivain the collarbone, as if laughing; as though smiling
भीमसेनः ततः क्रुद्धःbhīmasenaḥ tataḥ kruddhaḥBhimasena then, enraged,; after that Bhima,
भारद्वाजम् अविध्यतbhāradvājam avidhyatapierced Bharadvaja; struck Drona
संरक्षन् सात्यकिम् राजन्saṃrakṣan sātyakim rājanprotecting Satyaki, O king,; shielding Shaineya,
द्रोणात् शस्त्रभृताम् वरात्droṇāt śastrabhṛtām varātfrom Drona, the best of weapon-bearers,; from the foremost of warriors,
ततः द्रोणः च भीष्मः चtataḥ droṇaḥ ca bhīṣmaḥ cathen Drona and Bhishma; after that Drona together with Bhishma
तथा शल्यः च मारिषtathā śalyaḥ ca māriṣaand also Shalya, O venerable one,; and Shalya,
भीमसेनम् रणे क्रुद्धाःbhīmasenam raṇe kruddhāḥenraged, Bhimasena in battle; Bhima in the fight
छादयाम् चक्रिरे शरैःchādayām cakrire śaraiḥcovered with arrows; showered with shafts
तत्र अभिमन्युः संक्रुद्धःtatra abhimanyuḥ saṃkruddhaḥthere Abhimanyu, enraged,; then Abhimanyu,
द्रौपदेयाः च मारिषdraupadeyāḥ ca māriṣaand the sons of Draupadi, O venerable one,; and the Draupadeyas,
विव्यधुः निशितैः बाणैःvivyadhuḥ niśitaiḥ bāṇaiḥpierced with sharp arrows; struck with keen shafts
सर्वान् तान् उद्यतायुधान्sarvān tān udyatāyudhānall those with weapons raised; all those ready for battle
भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धौbhīṣmadroṇau ca saṃkruddhauBhishma and Drona, enraged,; the furious Bhishma and Drona,
आपतन्तौ महाबलौāpatantau mahābalauadvancing, mighty ones; the powerful pair, charging
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तुpratyudyayau śikhaṇḍī tuShikhandin, however, advanced to meet them; Shikhandin went out against them
महेष्वासः महाहवेmaheṣvāsaḥ mahāhavethe great archer, in the great battle,; the mighty bowman,
प्रगृह्य बलवत् वीरःpragṛhya balavat vīraḥthe hero, grasping firmly; having taken up strongly
धनुः जलदनिस्वनम्dhanuḥ jaladanisvanamhis bow that roared like a cloud; his thunder-voiced bow
अभ्यवर्षत् शरैः तूर्णम्abhyavarṣat śaraiḥ tūrṇamswiftly rained down arrows; at once showered arrows
छादयानः दिवाकरम्chādayānaḥ divākaramhiding the sun; blotting out the day-star
शिखण्डिनम् समासाद्यśikhaṇḍinam samāsādyahaving reached Shikhandin; having encountered Shikhandin
भरतानाम् पितामहःbharatānām pitāmahaḥthe grandsire of the Bharatas; the grandfather of the Bharatas
अवर्जयत संग्रामेavarjayata saṃgrāmeturned aside in the fight; withdrew in battle
स्त्रीत्वम् तस्य अनुसंस्मरन्strītvam tasya anusaṃsmaranrecalling his womanhood; remembering his former womanhood
ततः द्रोणः महाराजtataḥ droṇaḥ mahārājathen Drona, O great king,; after that Drona,
अभ्यद्रवत तम् रणेabhyadravata tam raṇecharged at him in battle; rushed upon him
रक्षमाणः ततः भीष्मम्rakṣamāṇaḥ tataḥ bhīṣmamprotecting Bhishma; shielding Bhishma
तव पुत्रेण चोदितःtava putreṇa coditaḥurged on by your son; at Duryodhana's command
शिखण्डी तु समासाद्यśikhaṇḍī tu samāsādyaShikhandin, however, having met; having encountered him
द्रोणम् शस्त्रभृताम् वरम्droṇam śastrabhṛtām varamDrona, the best of weapon-bearers,; the foremost of warriors,
अवर्जयत संग्रामेavarjayata saṃgrāmeturned aside in the fight; withdrew in battle
युगान्ताग्निम् इव उल्बणम्yugāntāgnim iva ulbaṇamlike the blazing fire at the end of an age; like a destructive conflagration
ततः बलेन महताtataḥ balena mahatāthen with great force; after that with a mighty host
पुत्रः तव विशाम् पतेputraḥ tava viśām pateyour son, O lord of men,; Duryodhana, O king,
जुगोप भीष्मम् आसाद्यjugopa bhīṣmam āsādyaprotected Bhishma, drawing near; began to guard Bhishma
प्रार्थयानः महत् यशःprārthayānaḥ mahat yaśaḥseeking great glory; desiring high renown
तथा एव पाण्डवाः राजन्tathā eva pāṇḍavāḥ rājanlikewise the Pandavas, O king,; and the Pandavas likewise,
पुरस्कृत्य धनंजयम्puraskṛtya dhanaṃjayamplacing Dhananjaya in front; with Arjuna at the front
भीष्मम् एव अभ्यवर्तन्तbhīṣmam eva abhyavartantaadvanced straight upon Bhishma; pressed on toward Bhishma
जये कृत्वा दृढाम् मतिम्jaye kṛtvā dṛḍhām matimhaving fixed their minds firmly on victory; having resolved to win
तत् युद्धम् अभवत् घोरम्tat yuddham abhavat ghoramthat battle became terrible; the fight turned dreadful
देवानाम् दानवैः इवdevānām dānavaiḥ ivalike that of the gods with the danavas; as if of devas with asuras
जयम् च काङ्क्षताम् नित्यम्jayam ca kāṅkṣatām nityambetween those ever desiring victory; between those forever craving triumph
यशः च परमाद्भुतम्yaśaḥ ca paramādbhutamand supreme, wondrous glory; and marvelous, great renown
Traducción

In the battle, mighty and enraged Bharadvaja, as if laughing, struck Shaineya with sharp arrows in the collarbone. Then enraged Bhimasena, protecting Satyaki from Drona, the best of weapon-bearers, struck Bharadvaja. Then Drona, Bhishma, and Shalya, all enraged, showered Bhimasena with arrows in the fight, O venerable one. Then Abhimanyu and the sons of Draupadi, growing enraged, pierced with sharp arrows all those warriors with weapons raised. And the great archer Shikhandin, in the great battle, advanced to meet the enraged, charging, and mighty Bhishma and Drona. The hero firmly grasped his thunder-voiced bow and swiftly showered them with arrows, hiding the sun. But the grandsire of the Bharatas, upon encountering Shikhandin, turned aside in the fight, remembering his former womanhood. Then Drona, urged on by your son, charged at Shikhandin in battle, protecting Bhishma. But Shikhandin, meeting Drona, the best of weapon-bearers, turned aside from him in the fight as though from the blazing fire at the end of an age. Then your son, O lord of men, drawing near to Bhishma, protected him with great force, seeking high glory. Likewise the Pandavas, placing Dhananjaya in front, advanced straight upon Bhishma, having firmly resolved on victory, O king. That battle became as terrible as the battle of the gods with the danavas, between those who ever longed for victory and for supreme, wondrous glory.

Versión

f2b8d88dd2a3 · publicado 17 jul 2026, 21:35:52 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con