Mahābhārata
Tumulasamgrāmavarṇanam (Description of the Fierce Battle)6.66.6-12
5693 / 15823
Mahābhārata · 6.66.6-12
Devanāgarī

शिरसां पात्यमानानां समरे निशितैः शरैः ॥
अश्मवृष्टिर् इवाकाशे बभूव भरतर्षभ ॥
कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपोज्ज्वलानि च ॥
पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि भरतर्षभ ॥
विशिखोन्मथितैर् गात्रैर् बाहुभिश् च सकार्मुकैः ॥
सहस्ताभरणैश् चान्यैर् अभवच् छादिता मही ॥
कवचोपहितैर् गात्रैर् हस्तैश् च समलंकृतैः ॥
मुखैश् च चन्द्रसंकाशै रक्तान्तनयनैः शुभैः ॥
गजवाजिमनुष्याणां सर्वगात्रैश् च भूपते ॥
आसीत् सर्वा समाकीर्णा मुहूर्तेन वसुंधरा ॥
रजोमेघैश् च तुमुलैः शस्त्रविद्युत्प्रकाशितैः ॥
आयुधानां च निर्घोषः स्तनयित्नुसमो ऽभवत् ॥
स संप्रहारस् तुमुलः कटुकः शोणितोदकः ॥
प्रावर्तत कुरूणां च पाण्डवानां च भारत ॥

Transliteración (IAST)

śirasāṃ pātyamānānāṃ samare niśitaiḥ śaraiḥ ||
aśmavṛṣṭir ivākāśe babhūva bharatarṣabha ||
kuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇi jātarūpojjvalāni ca ||
patitāni sma dṛśyante śirāṃsi bharatarṣabha ||
viśikhonmathitair gātrair bāhubhiś ca sakārmukaiḥ ||
sahastābharaṇaiś cānyair abhavac chāditā mahī ||
kavacopahitair gātrair hastaiś ca samalaṃkṛtaiḥ ||
mukhaiś ca candrasaṃkāśai raktāntanayanaiḥ śubhaiḥ ||
gajavājimanuṣyāṇāṃ sarvagātraiś ca bhūpate ||
āsīt sarvā samākīrṇā muhūrtena vasuṃdharā ||
rajomeghaiś ca tumulaiḥ śastravidyutprakāśitaiḥ ||
āyudhānāṃ ca nirghoṣaḥ stanayitnusamo 'bhavat ||
sa saṃprahāras tumulaḥ kaṭukaḥ śoṇitodakaḥ ||
prāvartata kurūṇāṃ ca pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
शिरसाम् पात्यमानानाम्śirasām pātyamānānāmof heads falling; of heads being cut off
समरे निशितैः शरैःsamare niśitaiḥ śaraiḥin battle by sharp arrows; in the fight by keen shafts
अश्मवृष्टिः इव आकाशेaśmavṛṣṭiḥ iva ākāśelike a shower of stones in the sky; as if hail of stones
बभूव भरतर्षभbabhūva bharatarṣabhait became, bull of the Bharatas; it turned, O Bharata
कुण्डलोष्णीषधारीणिkuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇibearing earrings and turbans; with earrings and headbands
जातरूपोज्ज्वलानि चjātarūpojjvalāni caand blazing with gold; shining with pure gold
पतितानि स्म दृश्यन्तेpatitāni sma dṛśyantewere seen fallen; lay visible
शिरांसि भरतर्षभśirāṃsi bharatarṣabhaheads, bull of the Bharatas; heads, best of the Bharatas
विशिखोन्मथितैः गात्रैःviśikhonmathitaiḥ gātraiḥwith limbs torn by arrows; with bodies rent by shafts
बाहुभिः च सकार्मुकैःbāhubhiḥ ca sakārmukaiḥand arms still holding bows; arms grasping bows
सहस्ताभरणैः च अन्यैःsahastābharaṇaiḥ ca anyaiḥand others with hand-ornaments; with bracelets
अभवत् छादिता महीabhavat chāditā mahīthe earth became covered; the ground was found strewn
कवचोपहितैः गात्रैःkavacopahitaiḥ gātraiḥwith limbs clad in armor; bodies in mail
हस्तैः च समलंकृतैःhastaiḥ ca samalaṃkṛtaiḥand hands adorned; graceful hands
मुखैः च चन्द्रसंकाशैःmukhaiḥ ca candrasaṃkāśaiḥand faces resembling the moon; faces like the moon
रक्तान्तनयनैः शुभैःraktāntanayanaiḥ śubhaiḥwith beautiful eyes red at the corners; with eyes red-rimmed
गजवाजिमनुष्याणाम्gajavājimanuṣyāṇāmof elephants, horses, and men; of elephants, steeds, warriors
सर्वगात्रैः च भूपतेsarvagātraiḥ ca bhūpateand with all their limbs, O king; with all parts of their bodies
आसीत् सर्वा समाकीर्णाāsīt sarvā samākīrṇāwas entirely strewn; became wholly covered
मुहूर्तेन वसुंधराmuhūrtena vasuṃdharāin a moment, the earth; the earth-nurturer
रजोमेघैः च तुमुलैःrajomeghaiḥ ca tumulaiḥand with tumultuous clouds of dust; with dense dust-clouds
शस्त्रविद्युत्प्रकाशितैःśastravidyutprakāśitaiḥlit by the lightning of weapons; by the flashing of arms
आयुधानाम् च निर्घोषःāyudhānām ca nirghoṣaḥand the din of weapons; the clang of arms
स्तनयित्नुसमः अभवत्stanayitnusamaḥ abhavatbecame like thunder; was like a peal
स संप्रहारः तुमुलःsa saṃprahāraḥ tumulaḥthat tumultuous clash; that dreadful collision
कटुकः शोणितोदकःkaṭukaḥ śoṇitodakaḥbitter, with blood for water; with bloody moisture
प्रावर्तत कुरूणाम् चprāvartata kurūṇām caunfolded between the Kurus; began among the Kurus
पाण्डवानाम् च भारतpāṇḍavānām ca bhārataand the Pandavas, O Bharata; and among the Pandavas
Traducción

In the battle, heads severed by sharp arrows fell like a shower of stones from the sky, O bull of the Bharatas. Fallen heads could be seen, adorned with earrings and turbans, blazing with gold, O best of the Bharatas. The earth was covered with limbs torn by arrows, arms still gripping their bows, and other arms adorned with bracelets. It was strewn with armored limbs, ornamented hands, beautiful moonlike faces with eyes red at the corners, and with every part of the bodies of elephants, horses, and men, O king. In a single moment the whole earth-nurturer lay covered with them. Tumultuous clouds of dust flashed with the lightning of weapons, and the din of arms was like thunder. Thus between the Kurus and the Pandavas, O Bharata, unfolded a tumultuous, bitter clash in which blood flowed like water."

Versión

855a7ff6dafd · publicado 17 jul 2026, 21:35:52 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con