मनुर् उवाच
बिभेमि कर्मणः क्रूराद् राज्यं हि भृशदुष्करम् ॥
विशेषतो मनुष्येषु मिथ्यावृत्तिषु नित्यदा ॥
भीष्म उवाच
तम् अब्रुवन् प्रजा मा भैः कर्मणैनो गमिष्यति ॥
पशूनाम् अधिपञ्चाशद् धिरण्यस्य तथैव च ॥
धान्यस्य दशमं भागं दास्यामः कोशवर्धनम् ॥
मुख्येन शस्त्रपत्रेण ये मनुष्याः प्रधानतः ॥
भवन्तं ते ऽनुयास्यन्ति महेन्द्रम् इव देवताः ॥
स त्वं जातबलो राजन् दुष्प्रधर्षः प्रतापवान् ॥
सुखे धास्यसि नः सर्वान् कुबेर इव नैरृतान् ॥
यं च धर्मं चरिष्यन्ति प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः ॥
चतुर्थं तस्य धर्मस्य त्वत्संस्थं नो भविष्यति ॥
तेन धर्मेण महता सुखलब्धेन भावितः ॥
पाह्य् अस्मान् सर्वतो राजन् देवान् इव शतक्रतुः ॥
विजयायाशु निर्याहि प्रतपन् रश्मिमान् इव ॥
मानं विधम शत्रूणां धर्मो जयतु नः सदा ॥
manur uvāca
bibhemi karmaṇaḥ krūrād rājyaṃ hi bhṛśaduṣkaram ||
viśeṣato manuṣyeṣu mithyāvṛttiṣu nityadā ||
bhīṣma uvāca
tam abruvan prajā mā bhaiḥ karmaṇaino gamiṣyati ||
paśūnām adhipañcāśad dhiraṇyasya tathaiva ca ||
dhānyasya daśamaṃ bhāgaṃ dāsyāmaḥ kośavardhanam ||
mukhyena śastrapatreṇa ye manuṣyāḥ pradhānataḥ ||
bhavantaṃ te 'nuyāsyanti mahendram iva devatāḥ ||
sa tvaṃ jātabalo rājan duṣpradharṣaḥ pratāpavān ||
sukhe dhāsyasi naḥ sarvān kubera iva nairṛtān ||
yaṃ ca dharmaṃ cariṣyanti prajā rājñā surakṣitāḥ ||
caturthaṃ tasya dharmasya tvatsaṃsthaṃ no bhaviṣyati ||
tena dharmeṇa mahatā sukhalabdhena bhāvitaḥ ||
pāhy asmān sarvato rājan devān iva śatakratuḥ ||
vijayāyāśu niryāhi pratapan raśmimān iva ||
mānaṃ vidhama śatrūṇāṃ dharmo jayatu naḥ sadā ||
Ману сказал: «Я боюсь жестокого дела, ведь правление царством крайне трудно, особенно среди людей, которые постоянно живут неправдой». Бхишма сказал: «Подданные сказали ему: “Не бойся. Грех пойдёт за тем, кто совершит поступок. Мы будем давать для роста казны долю от скота сверх пятидесяти, долю от золота и десятую часть зерна. Лучшие люди с лучшим оружием и колесницами последуют за тобой, как божества за Махендрой. Ты, царь, обретя силу, будучи трудноодолимым и могучим, поставишь нас всех в счастье, как Кубера найрритов. Четвёртая часть дхармы, которую будут исполнять подданные, хорошо защищённые царём, будет пребывать в тебе как твоя доля. Усиленный этой великой дхармой, легко полученной, защищай нас со всех сторон, царь, как Шатакрату защищает богов. Быстро выступай к победе, сияя как лучистое солнце; развей гордость врагов, и пусть наша дхарма всегда побеждает”».
26cf6903bb7f · publicado 20 jun 2026, 18:19:39 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Ману боится власти, потому что понимает её тяжесть. Народ отвечает не лестью, а обязанностью: поддерживать царя ресурсами, войском и признанием, поскольку защита дхармы требует общей ответственности.