राजमूलो महाराज धर्मो लोकस्य लक्ष्यते ॥
प्रजा राजभयाद् एव न खादन्ति परस्परम् ॥
राजा ह्य् एवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम् ॥
प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते ॥
यथा ह्य् अनुदये राजन् भूतानि शशिसूर्ययोः ॥
अन्धे तमसि मज्जेयुर् अपश्यन्तः परस्परम् ॥
यथा ह्य् अनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहंगमाः ॥
विहरेयुर् यथाकामम् अभिसृत्य पुनः पुनः ॥
विमथ्यातिक्रमेरंश् च विषह्यापि परस्परम् ॥
अभावम् अचिरेणैव गच्छेयुर् नात्र संशयः ॥
एवम् एव विना राज्ञा विनश्येयुर् इमाः प्रजाः ॥
अन्धे तमसि मज्जेयुर् अगोपाः पशवो यथा ॥
हरेयुर् बलवन्तो हि दुर्बलानां परिग्रहान् ॥
हन्युर् व्यायच्छमानांश् च यदि राजा न पालयेत् ॥
यानं वस्त्रम् अलंकारान् रत्नानि विविधानि च ॥
हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत् ॥
ममेदम् इति लोके ऽस्मिन् न भवेत् संपरिग्रहः ॥
विश्वलोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत् ॥
मातरं पितरं वृद्धम् आचार्यम् अतिथिं गुरुम् ॥
क्लिश्नीयुर् अपि हिंस्युर् वा यदि राजा न पालयेत् ॥
पतेद् बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु ॥
अधर्मः प्रगृहीतः स्याद् यदि राजा न पालयेत् ॥
वधबन्धपरिक्लेशो नित्यम् अर्थवतां भवेत् ॥
ममत्वं च न विन्देयुर् यदि राजा न पालयेत् ॥
अन्तश् चाकाशम् एव स्याल् लोको ऽयं दस्युसाद् भवेत् ॥
पतेच् च नरकं घोरं यदि राजा न पालयेत् ॥
rājamūlo mahārāja dharmo lokasya lakṣyate ||
prajā rājabhayād eva na khādanti parasparam ||
rājā hy evākhilaṃ lokaṃ samudīrṇaṃ samutsukam ||
prasādayati dharmeṇa prasādya ca virājate ||
yathā hy anudaye rājan bhūtāni śaśisūryayoḥ ||
andhe tamasi majjeyur apaśyantaḥ parasparam ||
yathā hy anudake matsyā nirākrande vihaṃgamāḥ ||
vihareyur yathākāmam abhisṛtya punaḥ punaḥ ||
vimathyātikrameraṃś ca viṣahyāpi parasparam ||
abhāvam acireṇaiva gaccheyur nātra saṃśayaḥ ||
evam eva vinā rājñā vinaśyeyur imāḥ prajāḥ ||
andhe tamasi majjeyur agopāḥ paśavo yathā ||
hareyur balavanto hi durbalānāṃ parigrahān ||
hanyur vyāyacchamānāṃś ca yadi rājā na pālayet ||
yānaṃ vastram alaṃkārān ratnāni vividhāni ca ||
hareyuḥ sahasā pāpā yadi rājā na pālayet ||
mamedam iti loke 'smin na bhavet saṃparigrahaḥ ||
viśvalopaḥ pravarteta yadi rājā na pālayet ||
mātaraṃ pitaraṃ vṛddham ācāryam atithiṃ gurum ||
kliśnīyur api hiṃsyur vā yadi rājā na pālayet ||
pated bahuvidhaṃ śastraṃ bahudhā dharmacāriṣu ||
adharmaḥ pragṛhītaḥ syād yadi rājā na pālayet ||
vadhabandhaparikleśo nityam arthavatāṃ bhavet ||
mamatvaṃ ca na vindeyur yadi rājā na pālayet ||
antaś cākāśam eva syāl loko 'yaṃ dasyusād bhavet ||
patec ca narakaṃ ghoraṃ yadi rājā na pālayet ||
Брихаспати сказал: «Великий царь, дхарма мира видится имеющей царя своим корнем: именно из страха перед царём подданные не пожирают друг друга. Царь дхармой умиротворяет весь мир, поднявшийся и взволнованный; умиротворив его, он сияет. Как при невосходе луны и солнца существа утонули бы в слепой тьме, не видя друг друга, и как в безводье рыбы или птицы без тревоги бродили бы как угодно, снова и снова нападая, растерзывая и одолевая друг друга, так что вскоре пришли бы к гибели, без сомнения, так же без царя погибли бы эти подданные и утонули бы в слепой тьме, как скот без пастуха. Если бы царь не защищал, сильные похищали бы имущество слабых и убивали сопротивляющихся; злые внезапно уносили бы повозки, одежды, украшения и разные драгоценности. В этом мире не было бы владения со словами “это моё”; началось бы всеобщее разорение. Мучили бы или убивали мать, отца, старца, ачарью, гостя и гуру. Многообразное оружие падало бы на праведников, а адхарма была бы поднята в руки. У состоятельных постоянно были бы убийство, заключение и мучение, и они не находили бы ничего своего. Внутри осталась бы одна пустота, этот мир стал бы добычей разбойников и пал бы в страшный ад, если бы царь не защищал».
9707b96f37bd · publicado 20 jun 2026, 18:23:54 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Царь назван корнем дхармы потому, что он удерживает мир от состояния, где сильный просто поглощает слабого. Защита собственности, старших, учителей и праведников оказывается не вторичной политикой, а условием самой возможности дхармической жизни.