कृतज्ञं प्राज्ञम् अक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ॥
धर्मनित्यं स्थितं स्थित्यां मन्त्रिणं पूजयेन् नृपः ॥
दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम् ॥
शूरम् अक्षुद्रकर्माणं निषिद्धजनम् आश्रयेत् ॥
राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति; राजा कृशं बृंहयते मनुष्यम् ॥
राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि; राजाभ्युपेतं सुखिनं करोति ॥
राजा प्रजानां हृदयं गरीयो; गतिः प्रतिष्ठा सुखम् उत्तमं च ॥
यम् आश्रिता लोकम् इमं परं च; जयन्ति सम्यक् पुरुषा नरेन्द्रम् ॥
नराधिपश् चाप्य् अनुशिष्य मेदिनीं; दमेन सत्येन च सौहृदेन ॥
महद्भिर् इष्ट्वा क्रतुभिर् महायशास्; त्रिविष्टपे स्थानम् उपैति सत्कृतम् ॥
स एवम् उक्तो गुरुणा कौसल्यो राजसत्तमः ॥
प्रयत्नात् कृतवान् वीरः प्रजानां परिपालनम् ॥
kṛtajñaṃ prājñam akṣudraṃ dṛḍhabhaktiṃ jitendriyam ||
dharmanityaṃ sthitaṃ sthityāṃ mantriṇaṃ pūjayen nṛpaḥ ||
dṛḍhabhaktiṃ kṛtaprajñaṃ dharmajñaṃ saṃyatendriyam ||
śūram akṣudrakarmāṇaṃ niṣiddhajanam āśrayet ||
rājā pragalbhaṃ puruṣaṃ karoti; rājā kṛśaṃ bṛṃhayate manuṣyam ||
rājābhipannasya kutaḥ sukhāni; rājābhyupetaṃ sukhinaṃ karoti ||
rājā prajānāṃ hṛdayaṃ garīyo; gatiḥ pratiṣṭhā sukham uttamaṃ ca ||
yam āśritā lokam imaṃ paraṃ ca; jayanti samyak puruṣā narendram ||
narādhipaś cāpy anuśiṣya medinīṃ; damena satyena ca sauhṛdena ||
mahadbhir iṣṭvā kratubhir mahāyaśās; triviṣṭape sthānam upaiti satkṛtam ||
sa evam ukto guruṇā kausalyo rājasattamaḥ ||
prayatnāt kṛtavān vīraḥ prajānāṃ paripālanam ||
Царь должен почитать советника, который благодарен, мудр, великодушен, твёрдо предан, победил чувства, постоянен в дхарме и стоит в устойчивости. Пусть он принимает человека твёрдо преданного, зреломудрого, знающего дхарму, укротившего чувства, героя, совершающего благородные дела и свободного от запретного. Царь делает человека смелым, укрепляет слабого; у поражённого царём откуда быть счастью, а принятого царём он делает счастливым. Царь — весомое сердце подданных, их путь, опора и высшее счастье; опираясь на царя людей, люди правильно побеждают этот мир и высший. И владыка людей, наставив землю самообузданием, истиной и дружелюбием, совершив великие жертвы, великославный, достигает почётного места в Тривиштапе. Так наставленный гуру, каусалец, лучший из царей, герой Васумана, с усилием совершал защиту подданных».
1b6e7d719285 · publicado 20 jun 2026, 18:23:54 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Финал возвращает царя к личной дисциплине. Он возвышает людей, но сам нуждается в достойных советниках, истине, самообуздании и дружелюбии; только так защита подданных становится путём к высшему благу, а не к гордости.