Mahābhārata
Kṛśatanu and the Thinness of Hope12.126.1-12
10516 / 15823
Mahābhārata · 12.126.1-12
Devanāgarī

भीष्म उवाच
ततस् तेषां समस्तानाम् ऋषीणाम् ऋषिसत्तमः ॥
ऋषभो नाम विप्रर्षिः स्मयन्न् इव ततो ऽब्रवीत् ॥
पुराहं राजशार्दूल तीर्थान्य् अनुचरन् प्रभो ॥
समासादितवान् दिव्यं नरनारायणाश्रमम् ॥
यत्र सा बदरी रम्या ह्रदो वैहायसस् तथा ॥
यत्र चाश्वशिरा राजन् वेदान् पठति शाश्वतान् ॥
तस्मिन् सरसि कृत्वाहं विधिवत् तर्पणं पुरा ॥
पितॄणां देवतानां च ततो ऽऽश्रमम् इयां तदा ॥
रेमाते यत्र तौ नित्यं नरनारायणाव् ऋषी ॥
अदूराद् आश्रमं कं चिद् वासार्थम् अगमं ततः ॥
ततश् चीराजिनधरं कृशम् उच्चम् अतीव च ॥
अद्राक्षम् ऋषिम् आयान्तं तनुं नाम तपोनिधिम् ॥
अन्यैर् नरैर् महाबाहो वपुषाष्टगुणान्वितम् ॥
कृशता चापि राजर्षे न दृष्टा तादृशी क्व चित् ॥
शरीरम् अपि राजेन्द्र तस्य कानिष्ठिकासमम् ॥
ग्रीवा बाहू तथा पादौ केशाश् चाद्भुतदर्शनाः ॥
शिरः कायानुरूपं च कर्णौ नेत्रे तथैव च ॥
तस्य वाक् चैव चेष्टा च सामान्ये राजसत्तम ॥
दृष्ट्वाहं तं कृशं विप्रं भीतः परमदुर्मनाः ॥
पादौ तस्याभिवाद्याथ स्थितः प्राञ्जलिर् अग्रतः ॥
निवेद्य नाम गोत्रं च पितरं च नरर्षभ ॥
प्रदिष्टे चासने तेन शनैर् अहम् उपाविशम् ॥
ततः स कथयाम् आस कथा धर्मार्थसंहिताः ॥
ऋषिमध्ये महाराज तत्र धर्मभृतां वरः ॥

Transliteración (IAST)

bhīṣma uvāca
tatas teṣāṃ samastānām ṛṣīṇām ṛṣisattamaḥ ||
ṛṣabho nāma viprarṣiḥ smayann iva tato 'bravīt ||
purāhaṃ rājaśārdūla tīrthāny anucaran prabho ||
samāsāditavān divyaṃ naranārāyaṇāśramam ||
yatra sā badarī ramyā hrado vaihāyasas tathā ||
yatra cāśvaśirā rājan vedān paṭhati śāśvatān ||
tasmin sarasi kṛtvāhaṃ vidhivat tarpaṇaṃ purā ||
pitṝṇāṃ devatānāṃ ca tato ''śramam iyāṃ tadā ||
remāte yatra tau nityaṃ naranārāyaṇāv ṛṣī ||
adūrād āśramaṃ kaṃ cid vāsārtham agamaṃ tataḥ ||
tataś cīrājinadharaṃ kṛśam uccam atīva ca ||
adrākṣam ṛṣim āyāntaṃ tanuṃ nāma taponidhim ||
anyair narair mahābāho vapuṣāṣṭaguṇānvitam ||
kṛśatā cāpi rājarṣe na dṛṣṭā tādṛśī kva cit ||
śarīram api rājendra tasya kāniṣṭhikāsamam ||
grīvā bāhū tathā pādau keśāś cādbhutadarśanāḥ ||
śiraḥ kāyānurūpaṃ ca karṇau netre tathaiva ca ||
tasya vāk caiva ceṣṭā ca sāmānye rājasattama ||
dṛṣṭvāhaṃ taṃ kṛśaṃ vipraṃ bhītaḥ paramadurmanāḥ ||
pādau tasyābhivādyātha sthitaḥ prāñjalir agrataḥ ||
nivedya nāma gotraṃ ca pitaraṃ ca nararṣabha ||
pradiṣṭe cāsane tena śanair aham upāviśam ||
tataḥ sa kathayām āsa kathā dharmārthasaṃhitāḥ ||
ṛṣimadhye mahārāja tatra dharmabhṛtāṃ varaḥ ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма продолжил
ततः तेषाम् समस्तानाम्tataḥ teṣām samastānāmтогда среди всех тех; собравшихся
ऋषीणाम् ऋषि सत्तमःṛṣīṇām ṛṣi sattamaḥриши лучший из риши; мудрецов
ऋषभः नाम विप्र ऋषिःṛṣabhaḥ nāma vipra ṛṣiḥбрахмариши по имени Ришабха; мудрец
स्मयन् इव ततः अब्रवीत्smayan iva tataḥ abravītсловно улыбаясь, тогда сказал; произнёс
पुरा अहम् राज शार्दूलpurā aham rāja śārdūlaпрежде я, тигр среди царей; о царь
तीर्थानि अनुचरन् प्रभोtīrthāni anucaran prabhoобходя тиртхи, владыка; святыни
समासादितवान् दिव्यम्samāsāditavān divyamдостиг божественного; прибыл
नर नारायण आश्रमम्nara nārāyaṇa āśramamашрама Нары-Нараяны; обители
यत्र सा बदरी रम्याyatra sā badarī ramyāгде та прекрасная Бадари; обитель
ह्रदः वैहायसः तथाhradaḥ vaihāyasaḥ tathāи небесное озеро также; водоём
यत्र च अश्व शिराः राजन्yatra ca aśva śirāḥ rājanи где Хаяшира, царь; конеглавый
वेदान् पठति शाश्वतान्vedān paṭhati śāśvatānчитает вечные Веды; произносит
तस्मिन् सरसि कृत्वा अहम्tasmin sarasi kṛtvā ahamв том озере совершив я; сделав
विधिवत् तर्पणम् पुराvidhivat tarpaṇam purāпо правилу тарпану прежде; подношение
पितॄणाम् देवतानाम् चpitṝṇām devatānām caдля предков и богов; деват
ततः आश्रमम् इयाम् तदाtataḥ āśramam iyām tadāзатем я пошёл в ашрам тогда; обитель
रेमाते यत्र तौ नित्यम्remāte yatra tau nityamгде они двое постоянно наслаждаются; пребывают
नर नारायणौ ऋषीnara nārāyaṇau ṛṣīриши Нара и Нараяна; мудрецы
अदूरात् आश्रमम् कं चित्adūrāt āśramam kaṃ citнеподалёку некий ашрам; обитель
वास अर्थम् अगमम् ततःvāsa artham agamam tataḥдля ночлега я пошёл затем; жить
ततः चीर अजिन धरम्tataḥ cīra ajina dharamзатем носящего луб и шкуру; одежды
कृशम् उच्चम् अतीव चkṛśam uccam atīva caхудого и очень высокого; тонкого
अद्राक्षम् ऋषिम् आयान्तम्adrākṣam ṛṣim āyāntamя увидел приходящего риши; мудреца
तनुम् नाम तपः निधिम्tanum nāma tapaḥ nidhimпо имени Тану, сокровище тапаса; подвижника
अन्यैः नरैः महा बाहोanyaiḥ naraiḥ mahā bāhoс другими людьми, о могучий; с прочими людьми
वपुषा अष्ट गुण अन्वितम्vapuṣā aṣṭa guṇa anvitamтелом наделённого восьмерным размером; высотой
कृशता च अपि राज ऋषेkṛśatā ca api rāja ṛṣeи худобы также, царственный риши; царь
न दृष्टा तादृशी क्व चित्na dṛṣṭā tādṛśī kva citтакой нигде не видел; никогда
शरीरम् अपि राज इन्द्रśarīram api rāja indraи тело, царь царей; у него
तस्य कानिष्ठिका समम्tasya kāniṣṭhikā samamего было как мизинец; тонкое
ग्रीवा बाहू तथा पादौgrīvā bāhū tathā pādauшея, руки, также ноги; конечности
केशाः च अद्भुत दर्शनाःkeśāḥ ca adbhuta darśanāḥи волосы удивительного вида; необычные
शिरः काय अनुरूपम् चśiraḥ kāya anurūpam caи голова соразмерная телу; подходящая
कर्णौ नेत्रे तथा एव चkarṇau netre tathā eva caуши и глаза также; точно
तस्य वाक् च एवtasya vāk ca evaи его речь именно; слова
चेष्टा चceṣṭā caи движения; поведение
सामान्ये राज सत्तमsāmānye rāja sattamaобычные, лучший из царей; нормальные
दृष्ट्वा अहम् तम् कृशम् विप्रम्dṛṣṭvā aham tam kṛśam vipramувидев того худого брахмана; мудреца
भीतः परम दुर्मनाःbhītaḥ parama durmanāḥиспуганный, крайне печальный; смятённый
पादौ तस्य अभिवाद्य अथpādau tasya abhivādya athaпоклонившись его стопам затем; почтив
स्थितः प्राञ्जलिः अग्रतःsthitaḥ prāñjaliḥ agrataḥстоял впереди со сложенными ладонями; почтительно
निवेद्य नाम गोत्रम् चnivedya nāma gotram caсообщив имя и готру; род
पितरम् च नर ऋषभpitaram ca nara ṛṣabhaи отца, бык среди людей; происхождение
प्रदिष्टे च आसने तेनpradiṣṭe ca āsane tenaи когда им было указано сиденье; место
शनैः अहम् उपाविशम्śanaiḥ aham upāviśamя тихо сел; медленно
ततः सः कथयाम् आसtataḥ saḥ kathayām āsaзатем он начал рассказывать; излагать
कथाः धर्म अर्थ संहिताःkathāḥ dharma artha saṃhitāḥрассказы, соединённые с дхармой и артхой; пользой
ऋषि मध्ये महा राजṛṣi madhye mahā rājaсреди риши, великий царь; мудрецов
तत्र धर्म भृताम् वरःtatra dharma bhṛtām varaḥтам лучший из несущих дхарму; праведников
Traducción

Бхишма сказал: «Тогда среди всех собравшихся риши лучший из них, брахмариши по имени Ришабха, словно улыбаясь, сказал: “Прежде, о тигр среди царей, обходя тиртхи, я достиг божественного ашрама Нары-Нараяны. Там находится прекрасная Бадари и небесное озеро; там Хаяшира читает вечные Веды. Совершив в том озере по правилу тарпану предкам и богам, я пошёл к ашраму, где постоянно пребывают два риши, Нара и Нараяна. Затем неподалёку я направился в один ашрам для ночлега и увидел приходящего риши по имени Тану, сокровище тапаса: он носил луб и шкуру, был худ и очень высок. О могучий, по телу он превосходил других людей в восемь раз, но такой худобы, царственный риши, я нигде не видел. Его тело было тонким как мизинец; шея, руки, ноги, волосы, голова, уши и глаза были удивительного вида, но речь и движения оставались обычными, лучший из царей. Увидев этого худого брахмана, я испугался и помрачился; поклонился его стопам и стал перед ним со сложенными ладонями. Назвав своё имя, готру и отца, я тихо сел на указанное им место. Затем этот лучший из несущих дхарму среди риши начал рассказывать истории, соединённые с дхармой и пользой”».

Versión

38e49c8f2ef8 · publicado 20 jun 2026, 21:51:41 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con