यस्य वाङ्मनसी स्यातां सम्यक् प्रणिहिते सदा ॥
तपस् त्यागश् च योगश् च स वै सर्वम् अवाप्नुयात् ॥
नास्ति विद्यासमं चक्षुर् नास्ति विद्यासमं बलम् ॥
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥
आत्मन्य् एवात्मना जात आत्मनिष्ठो ऽप्रजो ऽपि वा ॥
आत्मन्य् एव भविष्यामि न मां तारयति प्रजा ॥
नैतादृशं ब्राह्मणस्यास्ति वित्तं; यथैकता समता सत्यता च ॥
शीले स्थितिर् दण्डनिधानम् आर्जवं; ततस् ततश् चोपरमः क्रियाभ्यः ॥
किं ते धनैर् बान्धवैर् वापि किं ते; किं ते दारैर् ब्राह्मण यो मरिष्यसि ॥
आत्मानम् अन्विच्छ गुहां प्रविष्टं; पितामहस् ते क्व गतः पिता च ॥
भीष्म उवाच
पुत्रस्यैतद् वचः श्रुत्वा तथाकार्षीत् पिता नृप ॥
तथा त्वम् अपि वर्तस्व सत्यधर्मपरायणः ॥
yasya vāṅmanasī syātāṃ samyak praṇihite sadā ||
tapas tyāgaś ca yogaś ca sa vai sarvam avāpnuyāt ||
nāsti vidyāsamaṃ cakṣur nāsti vidyāsamaṃ balam ||
nāsti rāgasamaṃ duḥkhaṃ nāsti tyāgasamaṃ sukham ||
ātmany evātmanā jāta ātmaniṣṭho 'prajo 'pi vā ||
ātmany eva bhaviṣyāmi na māṃ tārayati prajā ||
naitādṛśaṃ brāhmaṇasyāsti vittaṃ; yathaikatā samatā satyatā ca ||
śīle sthitir daṇḍanidhānam ārjavaṃ; tatas tataś coparamaḥ kriyābhyaḥ ||
kiṃ te dhanair bāndhavair vāpi kiṃ te; kiṃ te dārair brāhmaṇa yo mariṣyasi ||
ātmānam anviccha guhāṃ praviṣṭaṃ; pitāmahas te kva gataḥ pitā ca ||
bhīṣma uvāca
putrasyaitad vacaḥ śrutvā tathākārṣīt pitā nṛpa ||
tathā tvam api vartasva satyadharmaparāyaṇaḥ ||
У кого речь и ум всегда правильно направлены, тот благодаря тапасу, отречению и йоге воистину достигает всего. Нет глаза, равного знанию; нет силы, равной знанию; нет страдания, равного страсти; нет счастья, равного отречению. Родившись в самом себе и утвердившись в себе, даже без потомства, я пребуду в самом себе: потомство меня не переправляет. Нет у брахмана богатства, равного единству, равенству, правдивости, устойчивости в нраве, отказу от жезла, прямоте и всё большему прекращению внешних действий. Что тебе богатства или родственники? Что тебе жёны, о брахман, если ты умрёшь? Ищи свой атман, вошедший в пещеру сердца. Куда ушёл твой дед? А отец?» Бхишма сказал: «Услышав эту речь сына, отец поступил так же, о царь. Так и ты живи, преданный дхарме истины».
9a4cdb9a76d0 · publicado 20 jun 2026, 22:52:57 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Финал собирает наставление в одну точку: знание, правдивость, ненасилие и отречение важнее продолжения рода и внешней обеспеченности. Атман надо искать не после завершения всех дел, а пока ещё есть дыхание.