युधिष्ठिर उवाच
अध्यात्मं नाम यद् इदं पुरुषस्येह चिन्त्यते ॥
यद् अध्यात्मं यतश् चैतत् तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अध्यात्मम् इति मां पार्थ यद् एतद् अनुपृच्छसि ॥
तद् व्याख्यास्यामि ते तात श्रेयस्करतरं सुखम् ॥
यज् ज्ञात्वा पुरुषो लोके प्रीतिं सौख्यं च विन्दति ॥
फललाभश् च सद्यः स्यात् सर्वभूतहितं च तत् ॥
पृथिवी वायुर् आकाशम् आपो ज्योतिश् च पञ्चमम् ॥
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥
ततः सृष्टानि तत्रैव तानि यान्ति पुनः पुनः ॥
महाभूतानि भूतेषु सागरस्योर्मयो यथा ॥
प्रसार्य च यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ॥
तद्वद् भूतानि भूतात्मा सृष्ट्वा संहरते पुनः ॥
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ॥
अकरोत् तेषु वैषम्यं तत् तु जीवो ऽनु पश्यति ॥
yudhiṣṭhira uvāca
adhyātmaṃ nāma yad idaṃ puruṣasyeha cintyate ||
yad adhyātmaṃ yataś caitat tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
adhyātmam iti māṃ pārtha yad etad anupṛcchasi ||
tad vyākhyāsyāmi te tāta śreyaskarataraṃ sukham ||
yaj jñātvā puruṣo loke prītiṃ saukhyaṃ ca vindati ||
phalalābhaś ca sadyaḥ syāt sarvabhūtahitaṃ ca tat ||
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam ||
mahābhūtāni bhūtānāṃ sarveṣāṃ prabhavāpyayau ||
tataḥ sṛṣṭāni tatraiva tāni yānti punaḥ punaḥ ||
mahābhūtāni bhūteṣu sāgarasyormayo yathā ||
prasārya ca yathāṅgāni kūrmaḥ saṃharate punaḥ ||
tadvad bhūtāni bhūtātmā sṛṣṭvā saṃharate punaḥ ||
mahābhūtāni pañcaiva sarvabhūteṣu bhūtakṛt ||
akarot teṣu vaiṣamyaṃ tat tu jīvo 'nu paśyati ||
Юдхиштхира спросил: «О праотец, объясни мне, что здесь называется адхьятмой, внутренним знанием о человеке, что это такое и откуда оно происходит». Бхишма сказал: «Ты спрашиваешь меня об адхьятме, Партха; я объясню тебе это учение, приносящее высшее благо и счастье. Познав его, человек в мире обретает радость и счастье, сразу получает плод, и оно служит благу всех существ. Земля, ветер, пространство, воды и пятый — свет: эти великие элементы являются истоком и растворением всех существ. Из них существа создаются и в них же снова и снова возвращаются, как волны океана. Как черепаха, простерев члены, снова втягивает их, так душа существ, создав существа, снова собирает их. Создатель существ установил пять великих элементов во всех живых и создал в них различие; это различие воспринимает джива».
ee03e8f62187 · publicado 21 jun 2026, 0:00:54 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Адхьятма начинается с понимания тела и мира как движения элементов, но не сводится к ним. Джива воспринимает различия, а источник жизни остаётся глубже переменчивых сочетаний.