Mahābhārata
Vyāsa Teaches Śuka Cosmology, Time, and Yuga-Dharma12.224.61-75
11026 / 15823
Mahābhārata · 12.224.61-75
Devanāgarī

आरम्भयज्ञाः क्षत्रस्य हविर्यज्ञा विशस् तथा ॥
परिचारयज्ञाः शूद्रास् तु तपोयज्ञा द्विजातयः ॥
त्रेतायुगे विधिस् त्व् एषां यज्ञानां न कृते युगे ॥
द्वापरे विप्लवं यान्ति यज्ञाः कलियुगे तथा ॥
अपृथग्धर्मिणो मर्त्या ऋक्सामानि यजूंषि च ॥
काम्यां पुष्टिं पृथग् दृष्ट्वा तपोभिस् तप एव च ॥
त्रेतायां तु समस्तास् ते प्रादुरासन् महाबलाः ॥
संयन्तारः स्थावराणां जङ्गमानां च सर्वशः ॥
त्रेतायां संहता ह्य् एते यज्ञा वर्णास् तथैव च ॥
संरोधाद् आयुषस् त्व् एते व्यस्यन्ते द्वापरे युगे ॥
दृश्यन्ते नापि दृश्यन्ते वेदाः कलियुगे ऽखिलाः ॥
उत्सीदन्ते सयज्ञाश् च केवला धर्मसेतवः ॥
कृते युगे यस् तु धर्मो ब्राह्मणेषु प्रदृश्यते ॥
आत्मवत्सु तपोवत्सु श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितः ॥
अधर्मव्रतसंयोगं यथाधर्मं युगे युगे ॥
विक्रियन्ते स्वधर्मस्था वेदवादा यथायुगम् ॥
यथा विश्वानि भूतानि वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषि ॥
सृज्यन्ते जङ्गमस्थानि तथा धर्मा युगे युगे ॥
यथर्तुष्व् ऋतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये ॥
दृश्यन्ते तानि तान्य् एव तथा ब्रह्माहरात्रिषु ॥
विहितं कालनानात्वम् अनादिनिधनं तथा ॥
कीर्तितं यत् पुरस्तात् ते तत् सूते चात्ति च प्रजाः ॥
दधाति प्रभवे स्थानं भूतानां संयमो यमः ॥
स्वभावेनैव वर्तन्ते द्वंद्वयुक्तानि भूरिशः ॥
सर्गः कालः क्रिया वेदाः कर्ता कार्यं क्रिया फलम् ॥
प्रोक्तं ते पुत्र सर्वं वै यन् मां त्वं परिपृच्छसि ॥
प्रत्याहारं तु वक्ष्यामि शर्वर्यादौ गते ऽहनि ॥
यथेदं कुरुते ऽध्यात्मं सुसूक्ष्मं विश्वम् ईश्वरः ॥
दिवि सूर्यास् तथा सप्त दहन्ति शिखिनो ऽर्चिषा ॥
सर्वम् एतत् तदार्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते जगत् ॥

Transliteración (IAST)

ārambhayajñāḥ kṣatrasya haviryajñā viśas tathā ||
paricārayajñāḥ śūdrās tu tapoyajñā dvijātayaḥ ||
tretāyuge vidhis tv eṣāṃ yajñānāṃ na kṛte yuge ||
dvāpare viplavaṃ yānti yajñāḥ kaliyuge tathā ||
apṛthagdharmiṇo martyā ṛksāmāni yajūṃṣi ca ||
kāmyāṃ puṣṭiṃ pṛthag dṛṣṭvā tapobhis tapa eva ca ||
tretāyāṃ tu samastās te prādurāsan mahābalāḥ ||
saṃyantāraḥ sthāvarāṇāṃ jaṅgamānāṃ ca sarvaśaḥ ||
tretāyāṃ saṃhatā hy ete yajñā varṇās tathaiva ca ||
saṃrodhād āyuṣas tv ete vyasyante dvāpare yuge ||
dṛśyante nāpi dṛśyante vedāḥ kaliyuge 'khilāḥ ||
utsīdante sayajñāś ca kevalā dharmasetavaḥ ||
kṛte yuge yas tu dharmo brāhmaṇeṣu pradṛśyate ||
ātmavatsu tapovatsu śrutavatsu pratiṣṭhitaḥ ||
adharmavratasaṃyogaṃ yathādharmaṃ yuge yuge ||
vikriyante svadharmasthā vedavādā yathāyugam ||
yathā viśvāni bhūtāni vṛṣṭyā bhūyāṃsi prāvṛṣi ||
sṛjyante jaṅgamasthāni tathā dharmā yuge yuge ||
yathartuṣv ṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye ||
dṛśyante tāni tāny eva tathā brahmāharātriṣu ||
vihitaṃ kālanānātvam anādinidhanaṃ tathā ||
kīrtitaṃ yat purastāt te tat sūte cātti ca prajāḥ ||
dadhāti prabhave sthānaṃ bhūtānāṃ saṃyamo yamaḥ ||
svabhāvenaiva vartante dvaṃdvayuktāni bhūriśaḥ ||
sargaḥ kālaḥ kriyā vedāḥ kartā kāryaṃ kriyā phalam ||
proktaṃ te putra sarvaṃ vai yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
pratyāhāraṃ tu vakṣyāmi śarvaryādau gate 'hani ||
yathedaṃ kurute 'dhyātmaṃ susūkṣmaṃ viśvam īśvaraḥ ||
divi sūryās tathā sapta dahanti śikhino 'rciṣā ||
sarvam etat tadārcirbhiḥ pūrṇaṃ jājvalyate jagat ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
आरम्भ यज्ञाः क्षत्रस्यārambha yajñāḥ kṣatrasyaжертвы начинания у кшатриев; предприятий
हविर् यज्ञाः विशः तथाhavir yajñāḥ viśaḥ tathāжертвы хависа у вайшьев; народа
परिचार यज्ञाः शूद्राः तुparicāra yajñāḥ śūdrāḥ tuслужебные жертвы у шудр же; обслуживание
तपो यज्ञाः द्विजातयःtapo yajñāḥ dvijātayaḥжертвы тапаса у дваждырождённых; подвижничество
त्रेता युगे विधिः तु एषाम्tretā yuge vidhiḥ tu eṣāmв Трета-юге правило этих; предписание
यज्ञानाम् न कृते युगेyajñānām na kṛte yugeжертв, не в Крита-юге; обрядов
द्वापरे विप्लवम् यान्तिdvāpare viplavam yāntiв Двапаре приходят в расстройство; упадок
यज्ञाः कलि युगे तथाyajñāḥ kali yuge tathāжертвы и в Кали-юге также; обряды
अपृथक् धर्मिणः मर्त्याःapṛthak dharmiṇaḥ martyāḥсмертные с нераздельной дхармой; люди
ऋक् सामानि यजूंषि चṛk sāmāni yajūṃṣi caРиг, Саман и Яджусы; Веды
काम्याम् पुष्टिम् पृथक् दृष्ट्वाkāmyām puṣṭim pṛthak dṛṣṭvāжеланную полноту увидев отдельно; плод
तपोभिः तपः एव चtapobhiḥ tapaḥ eva caтапасами и тапас именно; подвигами
त्रेतायाम् तु समस्ताः तेtretāyām tu samastāḥ teв Трете же все они вместе; собранные
प्रादुर् आसन् महा बलाःprādur āsan mahā balāḥпроявились великосильными; мощными
संयन्तारः स्थावराणाम्saṃyantāraḥ sthāvarāṇāmсдерживающие неподвижных; управители
जङ्गमानाम् च सर्वशःjaṅgamānām ca sarvaśaḥи движущихся полностью; всех
त्रेतायाम् संहताः हि एतेtretāyām saṃhatāḥ hi eteв Трете они были соединены; собраны
यज्ञाः वर्णाः तथा एव चyajñāḥ varṇāḥ tathā eva caжертвы и варны также; сословия
संरोधात् आयुषः तु एतेsaṃrodhāt āyuṣaḥ tu eteиз-за сжатия срока жизни они; уменьшения
व्यस्यन्ते द्वापरे युगेvyasyante dvāpare yugeрассеиваются в Двапара-юге; разделяются
दृश्यन्ते न अपि दृश्यन्तेdṛśyante na api dṛśyanteвидятся и не видятся; проявляются
वेदाः कलि युगे अखिलाःvedāḥ kali yuge akhilāḥВеды в Кали-юге целиком; полностью
उत्सीदन्ते स यज्ञाः चutsīdante sa yajñāḥ caприходят в упадок вместе с жертвами; гибнут
केवला धर्म सेतवःkevalā dharma setavaḥодни лишь мосты дхармы; опоры
कृते युगे यः तु धर्मःkṛte yuge yaḥ tu dharmaḥта дхарма, которая в Крита-юге; закон
ब्राह्मणेषु प्रदृश्यतेbrāhmaṇeṣu pradṛśyateвидна среди брахманов; проявляется
आत्मवत्सु तपोवत्सुātmavatsu tapovatsuсреди владеющих собой и тапасом; подвижников
श्रुतवत्सु प्रतिष्ठितःśrutavatsu pratiṣṭhitaḥсреди сведущих в шрути утверждена; учёных
अधर्म व्रत संयोगम्adharma vrata saṃyogamсоединение с обетами адхармы; неправедности
यथा धर्मम् युगे युगेyathā dharmam yuge yugeсогласно дхарме в каждую югу; по эпохам
विक्रियन्ते स्वधर्म स्थाःvikriyante svadharma sthāḥизменяются стоящие в своей дхарме; преобразуются
वेद वादाः यथा युगम्veda vādāḥ yathā yugamведийские учения согласно юге; эпохе
यथा विश्वानि भूतानिyathā viśvāni bhūtāniкак все существа; живые
वृष्ट्या भूयांसि प्रावृषिvṛṣṭyā bhūyāṃsi prāvṛṣiдождём становятся многочисленными в сезон дождей; возрастают
सृज्यन्ते जङ्गम स्थानिsṛjyante jaṅgama sthāniрождаются движущиеся и неподвижные; создаются
तथा धर्माः युगे युगेtathā dharmāḥ yuge yugeтак дхармы в каждую югу; возникают
यथा ऋतुषु ऋतु लिङ्गानिyathā ṛtuṣu ṛtu liṅgāniкак в сезонах признаки сезонов; знаки
नाना रूपाणि पर्ययेnānā rūpāṇi paryayeмногообразные по очереди; в смене
दृश्यन्ते तानि तानि एवdṛśyante tāni tāni evaвидятся именно те и те; соответствующие
तथा ब्रह्म अह रात्रिषुtathā brahma aha rātriṣuтак и в днях и ночах Брахмы; космических
विहितम् काल नानात्वम्vihitam kāla nānātvamустановлено многообразие времени; различие
अनादि निधनम् तथाanādi nidhanam tathāтакже без начала и конца; вечное
कीर्तितम् यत् पुरस्तात् तेkīrtitam yat purastāt teчто прежде тебе было рассказано; изложено
तत् सूते चtat sūte caто и рождает; порождает
अत्ति च प्रजाःatti ca prajāḥи поглощает существ; порождения
दधाति प्रभवे स्थानम्dadhāti prabhave sthānamпри возникновении даёт место; положение
भूतानाम् संयमः यमःbhūtānām saṃyamaḥ yamaḥсдерживание существ - Яма; ограничение
स्वभावेन एव वर्तन्तेsvabhāvena eva vartanteпо своей природе именно действуют; существуют
द्वंद्व युक्तानि भूरिशःdvaṃdva yuktāni bhūriśaḥмногочисленные, соединённые с двойственностью; парами
सर्गः कालः क्रिया वेदाःsargaḥ kālaḥ kriyā vedāḥтворение, время, действие, Веды; обряды
कर्ता कार्यम् क्रिया फलम्kartā kāryam kriyā phalamделатель, дело и плод действия; результат
प्रोक्तम् ते पुत्र सर्वम् वैproktam te putra sarvam vaiсказано тебе, сын, всё это; полностью
यत् माम् त्वम् परिपृच्छसिyat mām tvam paripṛcchasiо чём ты меня спрашиваешь; расспрашиваешь
प्रत्याहारम् तु वक्ष्यामिpratyāhāram tu vakṣyāmiсвёртывание же расскажу; изъятие
शर्वरी आदौ गते अहनिśarvarī ādau gate ahaniв начале ночи, когда день ушёл; кончился
यथा इदम् कुरुते अध्यात्मम्yathā idam kurute adhyātmamкак это Он делает внутри Себя; адхьятма
सु सूक्ष्मम् विश्वम् ईश्वरःsu sūkṣmam viśvam īśvaraḥочень тонкую вселенную, Ишвара; Господь
दिवि सूर्याः तथा सप्तdivi sūryāḥ tathā saptaна небе семь солнц тогда; так
दहन्ति शिखिनः अर्चिषाdahanti śikhinaḥ arciṣāсжигают пламенным сиянием; лучом
सर्वम् एतत् तदा अर्चिःभिःsarvam etat tadā arciḥbhiḥвсё это тогда лучами; сияниями
पूर्णम् जाज्वल्यते जगत्pūrṇam jājvalyate jagatнаполненный мир пылает; сияет
Traducción

«У кшатриев жертвами являются начинания, у вайшьев - жертвы хависа, у шудр - служение, а у дваждырождённых - жертвы тапаса. Это правило жертв действует в Трета-юге, но не в Крита-юге; в Двапаре и затем в Кали жертвы приходят в расстройство. Когда смертные, ещё не разделённые по дхармам, увидели отдельно желанную полноту Риг-, Сама- и Яджурведы, а также тапас, в Трете все эти могущественные начала проявились вместе как управляющие неподвижным и движущимся. В Трете жертвы и варны были соединены; из-за сокращения срока жизни в Двапаре они рассеиваются. В Кали-юге Веды целиком то видны, то не видны; вместе с жертвами приходят в упадок, и остаются лишь отдельные мосты дхармы. Та дхарма, которая в Крита-юге видна среди брахманов, владеющих собой, богатых тапасом и сведущих в шрути, в каждую югу изменяется согласно связи с адхармическими обетами; ведийские учения, стоящие в собственной дхарме, меняются по эпохам. Как в сезон дождей от дождя умножаются все движущиеся и неподвижные существа, так в каждую югу возникают соответствующие дхармы. Как в смене сезонов проявляются разные сезонные признаки, так и в днях и ночах Брахмы проявляются свои состояния. Многообразие времени, безначальное и бесконечное, о котором я говорил тебе прежде, рождает и поглощает существ. При возникновении оно даёт существам место; при сдерживании оно действует как Яма. Многочисленные существа, соединённые с двойственностью, действуют по собственной природе. Творение, время, действие, Веды, делатель, дело и плод действия - всё это, сын, сказано тебе в ответ на твой вопрос. Теперь я расскажу о свёртывании: как в начале ночи, когда день завершён, Ишвара делает эту вселенную очень тонкой внутри Себя. Тогда на небе семь солнц сжигают мир пламенным сиянием, и весь мир наполняется их лучами и пылает».

Versión

7797fdf0f235 · publicado 21 jun 2026, 8:45:22 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con