युधिष्ठिर उवाच
मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान् नानुपायतः ॥
तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामि भारत ॥
भीष्म उवाच
त्वय्य् एवैतन् महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् ॥
यद् उपायेन सर्वार्थान् नित्यं मृगयसे ऽनघ ॥
करणे घटस्य या बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सानघ ॥
एवं धर्माभ्युपायेषु नान्यद् धर्मेषु कारणम् ॥
पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् ॥
एकः पन्था हि मोक्षस्य तन् मे विस्तरतः शृणु ॥
yudhiṣṭhira uvāca
mokṣaḥ pitāmahenokta upāyān nānupāyataḥ ||
tam upāyaṃ yathānyāyaṃ śrotum icchāmi bhārata ||
bhīṣma uvāca
tvayy evaitan mahāprājña yuktaṃ nipuṇadarśanam ||
yad upāyena sarvārthān nityaṃ mṛgayase 'nagha ||
karaṇe ghaṭasya yā buddhir ghaṭotpattau na sānagha ||
evaṃ dharmābhyupāyeṣu nānyad dharmeṣu kāraṇam ||
pūrve samudre yaḥ panthā na sa gacchati paścimam ||
ekaḥ panthā hi mokṣasya tan me vistarataḥ śṛṇu ||
Юдхиштхира сказал: «Ты сказал, о дед, что мокша достигается средством, а не без средства. Я хочу услышать это средство как следует, о Бхарата». Бхишма ответил: «Такой тонкий вопрос уместен именно тебе, о премудрый: ты всегда ищешь средство ко всем целям, безгрешный. Как замысел изготовления горшка не отделён от появления горшка, так и в средствах к дхарме нет иной причины, чем само надлежащее средство. Путь, идущий к восточному океану, не ведёт к западному. У освобождения один путь; выслушай его от меня подробно».
988e0cde1f32 · publicado 21 jun 2026, 3:18:30 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Юдхиштхира спрашивает не о вдохновляющем лозунге, а о методе. Бхишма отвечает строго: мокша не достигается случайно; причина результата должна соответствовать самому результату.