Sanandana
वसंति तत्र भूतानि भूतात्मन्यखिलात्मनि ॥ सर्वभूतेष्वशेषेषु वकारार्थस्ततोऽव्ययः
एवमेव महाशब्दो भगवानिति सत्तम ॥ परमब्रह्मभूतस्य वासुदेवस्य नान्यगः
तत्र पूज्यपदार्थोक्तिः परिभाषासमन्वितः ॥ शब्दोऽयं नोपचारेण चान्यत्र ह्युपचारतः
उत्पत्तिं प्रलयं चैव भूतानामागतिं गतिम् ॥ वेत्ति विद्यामविद्यां च स वाच्यो भगवानिति
ज्ञानशक्तिबलैश्वर्यवीर्यतेजांस्यशेषतः ॥ भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर्गुणादिभिः
सर्वाणि तत्र भूतानि वसंति परमात्मनि ॥ भूतेषु वसनादेव वासुदेवस्ततः स्मृतः
खांडिक्यं जनकं प्राह पृष्टः केशिध्वजः पुरा ॥ नामव्याख्यामनंतस्य वासुदेवस्य तत्त्वतः
भूतेषु वसते सोंऽतर्वसंत्यत्र च तानि यत् ॥ धाता विधाता जगतां वासुदेवस्ततः प्रभुः
स सर्वभूतप्रकृतिं विकारं गुणादिदोषांश्च मुने व्यतीतः ॥ अतीतसर्वावरणोऽखिलात्मा तेनास्तृतं यद्भुवनांतरालम्
vasaṃti tatra bhūtāni bhūtātmanyakhilātmani || sarvabhūteṣvaśeṣeṣu vakārārthastato'vyayaḥ
evameva mahāśabdo bhagavāniti sattama || paramabrahmabhūtasya vāsudevasya nānyagaḥ
tatra pūjyapadārthoktiḥ paribhāṣāsamanvitaḥ || śabdo'yaṃ nopacāreṇa cānyatra hyupacārataḥ
utpattiṃ pralayaṃ caiva bhūtānāmāgatiṃ gatim || vetti vidyāmavidyāṃ ca sa vācyo bhagavāniti
jñānaśaktibalaiśvaryavīryatejāṃsyaśeṣataḥ || bhagavacchabdavācyāni vinā heyairguṇādibhiḥ
sarvāṇi tatra bhūtāni vasaṃti paramātmani || bhūteṣu vasanādeva vāsudevastataḥ smṛtaḥ
khāṃḍikyaṃ janakaṃ prāha pṛṣṭaḥ keśidhvajaḥ purā || nāmavyākhyāmanaṃtasya vāsudevasya tattvataḥ
bhūteṣu vasate soṃ'tarvasaṃtyatra ca tāni yat || dhātā vidhātā jagatāṃ vāsudevastataḥ prabhuḥ
sa sarvabhūtaprakṛtiṃ vikāraṃ guṇādidoṣāṃśca mune vyatītaḥ || atītasarvāvaraṇo'khilātmā tenāstṛtaṃ yadbhuvanāṃtarālam
Санандана: «Обитают там существа — в душе существ, во всеобщей душе, — во всех существах без остатка; отсюда и смысл слога „ва“, нетленный. Так же и великое слово „Бхагаван“, о лучший, — у Васудевы, ставшего высшим Брахманом, и ни к кому иному не идёт. Там речение о почитаемом предмете, снабжённое определением; это слово там не переносно, а в ином — переносно. Возникновение и растворение, приход и уход существ, знание и незнание — кто знает, тот и должен быть назван „Бхагаваном“. Знание, мощь, сила, владычество, доблесть и блеск — всё без остатка обозначается словом „бхагават“, без отвергаемых качеств и прочего. Все существа обитают там, в Высшей Душе, и от обитания в существах он оттого признан Васудевою. Кешидхваджа, спрошенный, поведал некогда Кхандикье Джанаке истинное толкование имени Бесконечного Васудевы: он обитает в существах, и они обитают внутри него здесь; и оттого, что он создатель и устроитель миров, он — Васудева, господь. Он превзошёл природу всех существ, изменение, качества, пороки и прочее, о муни; превзошедший все покровы, всеобщая душа, — им покрыто то, что внутри миров».
ad0f95853132 · publicado 5 sept 2026, 3:58:22 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Имя объяснено обоюдно: существа в нём и он в существах. Обитание идёт в обе стороны, и на этом стоит всё толкование.
Прямо сказано, что к другим то же слово прилагают только переносно. Различие между собственным именем и почтительным обращением проведено вслух.
Здесь же входит в книгу рассказ о Кешидхвадже и Кхандикье — этимология передана как чужая речь, приведённая по случаю.