Sanandana
स्वाहोरात्रचतुर्भागेदिनरात्रिदले स्मृते ॥ याम्यक्रांतौ विपर्यस्ते द्विगुणैते दिनक्षये
भभोगोऽष्टशतीर्लिप्ताः स्वाशिवशैलोस्तथात्तिथेः ॥ ग्रहलिप्ता भगाभोगाभानि भुक्त्यादिनादिकम्
रवींदुयोगलिप्तास्तु योगाभभोगभाजिताः ॥ गतगम्याश्च षष्टिघ्ना भुक्तियोगाप्तनाडिकाः
अर्कोनचंद्रलिप्तास्तु तिथयो भोगभाजिताः ॥ गतगम्याश्च षष्टिघ्ना नाऽतोभुक्ततरोद्धृताः
तिथयः शुक्लप्रतिपदो द्विघ्नाः सैका न गाहताः ॥ शेषं बवो बालवश्च कौलवस्तैतिलो गरः
वणिजोभ्रे भवेद्विष्टिः कृष्णभूतापरार्द्धतः ॥ शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च
शिलातलेवसंशुद्धे वज्रलेपेतिवासमे ॥ तत्र शकांगुलैरिष्टैः सममंडलमालिखेत्
तन्मध्ये स्थापयेच्छंकुं कल्पना द्द्वादशांगुलम् ॥ तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्णयोः
तत्र बिंदुं विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ ॥ तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत
याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा ॥ दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि
चतुरस्तं बहिः कुर्यात्सूत्रैर्मध्याद्विनिःसृतैः ॥ भुजसूत्रांगुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता
svāhorātracaturbhāgedinarātridale smṛte || yāmyakrāṃtau viparyaste dviguṇaite dinakṣaye
bhabhogo'ṣṭaśatīrliptāḥ svāśivaśailostathāttitheḥ || grahaliptā bhagābhogābhāni bhuktyādinādikam
ravīṃduyogaliptāstu yogābhabhogabhājitāḥ || gatagamyāśca ṣaṣṭighnā bhuktiyogāptanāḍikāḥ
arkonacaṃdraliptāstu tithayo bhogabhājitāḥ || gatagamyāśca ṣaṣṭighnā nā'tobhuktataroddhṛtāḥ
tithayaḥ śuklapratipado dvighnāḥ saikā na gāhatāḥ || śeṣaṃ bavo bālavaśca kaulavastaitilo garaḥ
vaṇijobhre bhavedviṣṭiḥ kṛṣṇabhūtāparārddhataḥ || śakunirnāgāśca catuṣpada kiṃstughnameva ca
śilātalevasaṃśuddhe vajralepetivāsame || tatra śakāṃgulairiṣṭaiḥ samamaṃḍalamālikhet
tanmadhye sthāpayecchaṃkuṃ kalpanā ddvādaśāṃgulam || tacchāyāgraṃ spṛśedyatra dattaṃ pūrvāparāhṇayoḥ
tatra biṃduṃ vidhāyobhau vṛtte pūrvāparābhidhau || tanmadhye timinā rekhā kartavyā dakṣiṇottata
yāmyottaradiśormadhye timinā pūrvapaścimā || digmadhyamatsyaiḥ saṃsādhyā vidiśastadvadeva hi
caturastaṃ bahiḥ kuryātsūtrairmadhyādviniḥsṛtaiḥ || bhujasūtrāṃgulaistatra dattairiṣṭaprabhā matā
Санандана: «В четверти своих суток признаны половины дня и ночи; при южном склонении — наоборот; удвоенные эти при убыли дня. Доля накшатры — восемьсот минут, свои у титхи так же; минуты планеты, делённые на доли накшатр, — созвездия; по движению — надики и прочее. Минуты соединения Солнца и Луны, делённые на долю йоги-накшатры, прошедшие и грядущие, умноженные на шестьдесят и делённые на сумму движений, — надики. Минуты Луны без Солнца, делённые на долю, — титхи; прошедшие и грядущие, умноженные на шестьдесят и делённые на разность движений. Титхи от светлой пратипады, удвоенные, с единицей, не делённые, — остаток: Бава и Балава, Каулава, Тайтила, Гара, Ваниджа; в конце да будет Вишти; от второй половины тёмной — Шакуни и Нага, Чатушпада и Кимстугхна. На каменной плите, вполне чистой, на алмазной обмазке, весьма ровной, да начертит он там желаемыми пальцами ровный круг; посреди него да поставит гномон в двенадцать пальцев. Где коснётся конец его тени, отмеченное до и после полудня, — там, поставив точку, обе на круге, зовущиеся восточной и западной, посреди них рыбою должна быть проведена южно-северная черта; посреди южной и северной сторон рыбою — восточно-западная; срединными рыбами сторон должны быть найдены и промежуточные стороны. Четырёхугольник снаружи да сделает он нитями, из середины исходящими; отмеренными пальцами нити стороны там признана желаемая тень».
27b674a90425 · publicado 5 sept 2026, 5:45:45 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Титхи определена не как доля суток, а как расстояние между Луной и Солнцем: пятнадцатая часть их расхождения. Лунный день измеряют по небу, а не по часам.
Караны перечислены поимённо, и восьмая из них — Вишти, дурная. Даже дурное время имеет своё место в счёте.
Построение сторон света описано с точностью каменщика: ровная плита, круг, гномон в двенадцать пальцев, две точки от утренней и вечерней тени, «рыба» между ними. Наука начинается с чертежа на земле.