स्नानाद्धवेन्मोक्षभागी श्राद्धेन पितृतारकः । नाममात्रोऽपि यो विप्रो गत्वा संध्यामुपासते
वर्षाणि द्वादशैवेह तेन संध्याह्मुपासिता । भवेतु नात्र संदेहः पुरा प्रोक्तं स्वयंभुवा
सावित्रीकथितो दोषः कुले तस्य न जायते । या पत्नी ददते भर्तुः संध्योपास्तिं करिष्यतः
करकेण तु ताम्रेण तोयं मुक्तादिवं व्रजेत् । ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तिष्ठति ब्रह्मणो दिनम्
एकाकिना गतेनापि संध्या वंद्या यथाक्रमम् । पौष्करेणाथ तोयेन भृंगारे निहितेन तु
तेनापि द्वादशाब्दानि संध्योपास्ता न संशयः । भवेत्समीपगा पत्नी कुर्वतः पितृतर्पणम्
दक्षिणां दिशमास्थाय गायत्र्या राजसत्तम । पितृणां परमा तृप्तिः क्रियते द्वादशान्दिकी
युगसहस्रं पिण्डेन श्राद्धेनानन्त्यमश्नुते । एतदर्थं हि विद्वांसः कुर्वते दारसंग्रहम्
तीर्थे गत्त्वा प्रदास्यामः पिंडान्वै श्राद्धपूर्वकं । तेषां पुत्रा धनं धान्यमविच्छिन्ना च संततिः
भवेद्वै नात्र संदेह एतदाह पितामहः । तर्पयित्वा पितृन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्
आश्रमानपि ते वाच्मि शृणुष्वैकमना नृप । अगस्त्येन कृतश्चात्र आश्रमो देवसंमितः
सप्तर्षीणां पुरा चात्र आश्रमो देवसम्मतः । ब्रह्मर्षीणां तथा चात्र मनूनां परमस्तथा
नागानां च पुरी रम्या यज्ञपर्वतरोधसि । अगस्त्यस्य महाराज प्रभावममितात्मनः
कथयामि समासेन शृणु त्वं सुसमाहितः । पूर्व कृतयुगे भीष्म दानवा युद्धदुर्मदाः
कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः । ते तु वृत्रं समाश्रित्य देवान् हंतुं समुद्यताः
ततो देवाः समुद्विग्ना ब्रह्माणमुपतस्थिरे । कृतांजली स्तुतान्सर्वान्परमेष्ठीत्युवाच ह
विदितं मे सुराः सर्व यद्वः कार्य चिकीर्षितम् । तमुपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ
दधीचिरिति विख्यातो महानृषिरुदारधीः । तं गत्वा सहितास्सर्वे वरं च प्रतियाचत
स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनांतरात्मना । स वाच्यः सहितैः सर्वैर्भवद्धिर्जयकांक्षिभिः
स्वान्यस्थीनि प्रयच्छस्व त्रैलोक्यहितकांक्षया । सशरीरं समुत्सृज्य स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति
तस्यास्थिभिर्महाघोरं वञ्रं संक्रियतां दृढम् । महच्छन्नुहनं दिव्यं तदस्त्रमशनिः स्मृतम्
तेन वज्रेण वै वृत्रं बधिष्यति शतक्रतुः | एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्मात्सर्वं विधीयताम्
एवमुक्तास्ततो देवा अनुज्ञाप्य पितामहम् । शतक्रतुं पुरस्कृत्य दधीचेराश्रमं ययुः
सरस्वत्याः परे पारे नानाद्रुमलतावृतम् । षट्पदोद्गीतनिनदैरुपगीतं सामगैरिव
पुंस्कोकिलरवोन्मिश्रं जीवंजीवकनादितम् । महिषैश्च वराहैश्च सृमरैश्चमरैरपि
तत्र तत्रानुचरितैः शार्दूलभयवर्जितैः । करेणुभि वारणैश्च प्रभिन्नकरटामुखैः
स्वरोद्वारैश्च क्रीडद्भिः समंतादनुनादितम् । सिंहव्याघ्रै महानादं नदद्धिरनुनादितम्
मयूरैश्चापि संलीनै रगुहाकंदरवासिभिः । तेषु तेषु च कुंजेषु नादितं सुमनोरमम्
त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीच्याश्रममागमन् । तत्रापश्यन् दधीचिं तं दिवाकरसमप्रभम्
जाज्वल्यमानं वपुषा यथा लक्ष्म्या चतुर्भुजम् । तस्य पादौ सुरा राजन्नभिवंद्य प्रणम्य च । अयाचंत वरं सर्वे यथोक्तं परमेष्ठिना
snānāddhavenmokṣabhāgī śrāddhena pitṛtārakaḥ | nāmamātro'pi yo vipro gatvā saṃdhyāmupāsate
varṣāṇi dvādaśaiveha tena saṃdhyāhmupāsitā | bhavetu nātra saṃdehaḥ purā proktaṃ svayaṃbhuvā
sāvitrīkathito doṣaḥ kule tasya na jāyate | yā patnī dadate bhartuḥ saṃdhyopāstiṃ kariṣyataḥ
karakeṇa tu tāmreṇa toyaṃ muktādivaṃ vrajet | brahmalokamanuprāpya tiṣṭhati brahmaṇo dinam
ekākinā gatenāpi saṃdhyā vaṃdyā yathākramam | pauṣkareṇātha toyena bhṛṃgāre nihitena tu
tenāpi dvādaśābdāni saṃdhyopāstā na saṃśayaḥ | bhavetsamīpagā patnī kurvataḥ pitṛtarpaṇam
dakṣiṇāṃ diśamāsthāya gāyatryā rājasattama | pitṛṇāṃ paramā tṛptiḥ kriyate dvādaśāndikī
yugasahasraṃ piṇḍena śrāddhenānantyamaśnute | etadarthaṃ hi vidvāṃsaḥ kurvate dārasaṃgraham
tīrthe gattvā pradāsyāmaḥ piṃḍānvai śrāddhapūrvakaṃ | teṣāṃ putrā dhanaṃ dhānyamavicchinnā ca saṃtatiḥ
bhavedvai nātra saṃdeha etadāha pitāmahaḥ | tarpayitvā pitṛndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet
āśramānapi te vācmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa | agastyena kṛtaścātra āśramo devasaṃmitaḥ
saptarṣīṇāṃ purā cātra āśramo devasammataḥ | brahmarṣīṇāṃ tathā cātra manūnāṃ paramastathā
nāgānāṃ ca purī ramyā yajñaparvatarodhasi | agastyasya mahārāja prabhāvamamitātmanaḥ
kathayāmi samāsena śṛṇu tvaṃ susamāhitaḥ | pūrva kṛtayuge bhīṣma dānavā yuddhadurmadāḥ
kāleyā iti vikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ | te tu vṛtraṃ samāśritya devān haṃtuṃ samudyatāḥ
tato devāḥ samudvignā brahmāṇamupatasthire | kṛtāṃjalī stutānsarvānparameṣṭhītyuvāca ha
viditaṃ me surāḥ sarva yadvaḥ kārya cikīrṣitam | tamupāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha
dadhīciriti vikhyāto mahānṛṣirudāradhīḥ | taṃ gatvā sahitāssarve varaṃ ca pratiyācata
sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāṃtarātmanā | sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvairbhavaddhirjayakāṃkṣibhiḥ
svānyasthīni prayacchasva trailokyahitakāṃkṣayā | saśarīraṃ samutsṛjya svānyasthīni pradāsyati
tasyāsthibhirmahāghoraṃ vañraṃ saṃkriyatāṃ dṛḍham | mahacchannuhanaṃ divyaṃ tadastramaśaniḥ smṛtam
tena vajreṇa vai vṛtraṃ badhiṣyati śatakratuḥ | etadvaḥ sarvamākhyātaṃ tasmātsarvaṃ vidhīyatām
evamuktāstato devā anujñāpya pitāmaham | śatakratuṃ puraskṛtya dadhīcerāśramaṃ yayuḥ
sarasvatyāḥ pare pāre nānādrumalatāvṛtam | ṣaṭpadodgītaninadairupagītaṃ sāmagairiva
puṃskokilaravonmiśraṃ jīvaṃjīvakanāditam | mahiṣaiśca varāhaiśca sṛmaraiścamarairapi
tatra tatrānucaritaiḥ śārdūlabhayavarjitaiḥ | kareṇubhi vāraṇaiśca prabhinnakaraṭāmukhaiḥ
svarodvāraiśca krīḍadbhiḥ samaṃtādanunāditam | siṃhavyāghrai mahānādaṃ nadaddhiranunāditam
mayūraiścāpi saṃlīnai raguhākaṃdaravāsibhiḥ | teṣu teṣu ca kuṃjeṣu nāditaṃ sumanoramam
triviṣṭapasamaprakhyaṃ dadhīcyāśramamāgaman | tatrāpaśyan dadhīciṃ taṃ divākarasamaprabham
jājvalyamānaṃ vapuṣā yathā lakṣmyā caturbhujam | tasya pādau surā rājannabhivaṃdya praṇamya ca | ayācaṃta varaṃ sarve yathoktaṃ parameṣṭhinā
«Брахман, знающий Веды, придя в Старшую Пушкару, от омовения становится причастным освобождению, а шраддхой — переправляющим праотцов. И даже тот брахман, что лишь по имени [брахман], придя, чтит сандхью, — им здесь чтима сандхья двенадцать лет, нет в том сомнения: так изречено встарь Самосущим. Порок, названный в савитри, не рождается в роду его. Та жена, что подаёт мужу, готовящемуся к чтению сандхьи, воду в медном кувшине, — освобождённая, идёт на небо и, достигнув мира Брахмы, пребывает там день Брахмы. И даже пришедшим одиноким должна быть чтима сандхья по порядку пушкарскою водою, налитою в кувшин: и тем самым чтима сандхья двенадцать лет, нет сомнения. А у совершающего насыщение праотцов да будет жена, стоящая рядом; обратившись к южной стороне, с гаятри, о наилучший из царей, творится высшее насыщение праотцов на двенадцать лет. Комом — на тысячу юг, а шраддхой обретает [он] бесконечность. Ради этого учёные и берут жену: „Придя в тиртху, подадим мы комья со шраддхою“. У них сыновья, богатство, зерно и непрерывное потомство, нет сомнения, — так сказал прародитель. Насытив праотцов и богов, обретёт он плод агништомы. Скажу тебе и об обителях — слушай с единым умом, о царь. Агастьей сделана здесь обитель, чтимая богами; встарь [была] здесь обитель семи мудрецов и брахмариши, и высшая — Ману; и прекрасный град нагов у склона жертвенной горы. О мощи Агастьи, безмерного душою, поведаю я вкратце, о великий царь, — слушай хорошо сосредоточенный. Прежде, в Крита-югу, о Бхишма, были данавы, буйные в битве, прославленные как калеи, — сонмы весьма жестокие; и они, избрав опорою Вритру, изготовились бить богов. Тогда боги, весьма встревоженные, пришли к Брахме; и всем им, со сложенными ладонями восславившим его, высочайший сказал: „Ведомо мне, о боги, всё, что у вас за дело задумано; изреку я то средство, которым вы убьёте Вритру. Есть великий мудрец, щедрый разумом, прославленный как Дадхичи; придя к нему все вместе, испросите дар. Он даст вам, праведный душою, с весьма довольным сердцем; и должен быть он упрошен вами всеми, жаждущими победы: „Отдай свои кости ради блага трёх миров“. Он оставит тело и отдаст их. Из костей его да будет сделана весьма страшная крепкая ваджра — великое, сокрушающее врагов дивное оружие, что признано молнией; и ею, ваджрой, Стожертвенный убьёт Вритру. Это всё вам поведано — потому да будет исполнено“. Услышав это, боги, испросив дозволение у прародителя и поставив впереди Стожертвенного, пошли в обитель Дадхичи — на дальнем берегу Сарасвати, увитую разными деревьями и лианами, воспетую гудением поющих пчёл, словно певцами саманов; полную криков кукушки, оглашённую дживандживаками; с буйволами, вепрями, сримарами и чамарами, бродящими там и тут и не боящимися тигра; оглашённую отовсюду играющими слонихами и слонами с текущими висками, громко рыкающими львами и тиграми, и павлинами, укрывшимися в пещерах и расселинах, — оглашённую в тех и этих рощах, весьма прелестную, подобную третьему небу. Там увидели они Дадхичи, сияющего, как солнце, пылающего телом, словно благодатью, четырёхрукого; и, поклонившись стопам его и простёршись, о царь, испросили боги дар, как сказано было высочайшим».
ce4a85583f38 · publicado 3 sept 2026, 4:13:27 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Средство против Вритры Брахма называет сразу: попросить у человека кости. Ни оружия, ни хитрости — только чужая готовность умереть.
Обитель Дадхичи описана как рай: пчёлы поют саманы, звери не боятся тигра. Тем резче то, зачем туда идут, — и книга не смягчает перехода.
И боги идут не приказывать, а кланяться в ноги. Просьба такого рода не может быть требованием; это понимают и они.