Повествователь
नीलश् चिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते । तम् आपतन्तं संप्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह ॥
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच् छैलाग्रं व्यशीर्यत । सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः । पञ्चवानरशार्दूलाः कुम्भकर्णम् उपाद्रवन् ॥
शैलैर् वृक्षैस् तलैः पादैर् मुष्टिभिश् च महाबलाः । कुम्भकर्णं महाकायं सर्वतो ऽभिनिजघ्निरे ॥
स्पर्शान् इव प्रहारांस् तान् वेदयानो न विव्यथे । ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः । निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलम् आहवे । आजघान गवाक्षं च तलेनेन्द्ररिपुस् तदा ॥
दत्तप्रहरव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः । निपेतुस् ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥
तेषु वानरमुख्येषु पतितेषु महात्मसु । वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥
तं शैलम् इव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः । समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश् च महाबलाः ॥
तं नखैर् दशनैश् चापि मुष्टिभिर् जानुभिस् तथा । कुम्भकर्णं महाकायं ते जघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥
स वानरसहस्रैस् तैर् आचितः पर्वतोपमः । रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिर् आत्मरुहैर् इव ॥
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः । भक्षयाम् आस संक्रुद्धो गरुडः पन्नगान् इव ॥
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे । नासा पुटाभ्यां निर्जग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः । बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥
मांसशोणितसंक्लेदां भूमिं कुर्वन् स राक्षसः । चचार हरिसैन्येषु कालाग्निर् इव मूर्छितः ॥
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः । शूलहस्तो बभौ तस्मिन् कुम्भकर्णो महाबलः ॥
यथा शुष्काण्य् अरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः । तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो विनिर्दहत् ॥
ततस् ते वध्यमानास् तु हतयूथा विनायकाः । वानरा भयसंविग्ना विनेदुर् विस्वरं भृशम् ॥
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः । राघवं शरणं जग्मुर् व्यथिताः खिन्नचेतसः ॥
nīlaś cikṣepa śailāgraṃ kumbhakarṇāya dhīmate | tam āpatantaṃ saṃprekṣya muṣṭinābhijaghāna ha ||
muṣṭiprahārābhihataṃ tac chailāgraṃ vyaśīryata | savisphuliṅgaṃ sajvālaṃ nipapāta mahītale ||
ṛṣabhaḥ śarabho nīlo gavākṣo gandhamādanaḥ | pañcavānaraśārdūlāḥ kumbhakarṇam upādravan ||
śailair vṛkṣais talaiḥ pādair muṣṭibhiś ca mahābalāḥ | kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ sarvato 'bhinijaghnire ||
sparśān iva prahārāṃs tān vedayāno na vivyathe | ṛṣabhaṃ tu mahāvegaṃ bāhubhyāṃ pariṣasvaje ||
kumbhakarṇabhujābhyāṃ tu pīḍito vānararṣabhaḥ | nipapātarṣabho bhīmaḥ pramukhāgataśoṇitaḥ ||
muṣṭinā śarabhaṃ hatvā jānunā nīlam āhave | ājaghāna gavākṣaṃ ca talenendraripus tadā ||
dattapraharavyathitā mumuhuḥ śoṇitokṣitāḥ | nipetus te tu medinyāṃ nikṛttā iva kiṃśukāḥ ||
teṣu vānaramukhyeṣu patiteṣu mahātmasu | vānarāṇāṃ sahasrāṇi kumbhakarṇaṃ pradudruvuḥ ||
taṃ śailam iva śailābhāḥ sarve tu plavagarṣabhāḥ | samāruhya samutpatya dadaṃśuś ca mahābalāḥ ||
taṃ nakhair daśanaiś cāpi muṣṭibhir jānubhis tathā | kumbhakarṇaṃ mahākāyaṃ te jaghnuḥ plavagarṣabhāḥ ||
sa vānarasahasrais tair ācitaḥ parvatopamaḥ | rarāja rākṣasavyāghro girir ātmaruhair iva ||
bāhubhyāṃ vānarān sarvān pragṛhya sa mahābalaḥ | bhakṣayām āsa saṃkruddho garuḍaḥ pannagān iva ||
prakṣiptāḥ kumbhakarṇena vaktre pātālasaṃnibhe | nāsā puṭābhyāṃ nirjagmuḥ karṇābhyāṃ caiva vānarāḥ ||
bhakṣayan bhṛśasaṃkruddho harīn parvatasaṃnibhaḥ | babhañja vānarān sarvān saṃkruddho rākṣasottamaḥ ||
māṃsaśoṇitasaṃkledāṃ bhūmiṃ kurvan sa rākṣasaḥ | cacāra harisainyeṣu kālāgnir iva mūrchitaḥ ||
vajrahasto yathā śakraḥ pāśahasta ivāntakaḥ | śūlahasto babhau tasmin kumbhakarṇo mahābalaḥ ||
yathā śuṣkāṇy araṇyāni grīṣme dahati pāvakaḥ | tathā vānarasainyāni kumbhakarṇo vinirdahat ||
tatas te vadhyamānās tu hatayūthā vināyakāḥ | vānarā bhayasaṃvignā vinedur visvaraṃ bhṛśam ||
anekaśo vadhyamānāḥ kumbhakarṇena vānarāḥ | rāghavaṃ śaraṇaṃ jagmur vyathitāḥ khinnacetasaḥ ||
Нила метнул в разумного Кумбхакарну вершину горы, но тот, увидев её падение, ударил кулаком, и вершина рассыпалась; с искрами и пламенем она рухнула на землю. Тогда Ришабха, Шарабха, Нила, Гавакша и Гандхамадана, пять тигров среди ванаров, напали на Кумбхакарну. Могучие герои били его со всех сторон горами, деревьями, ладонями, ногами и кулаками, но он ощущал эти удары как прикосновения и не страдал. Быстрого Ришабху он обхватил двумя руками; сдавленный руками Кумбхакарны, страшный бык среди ванаров пал, и кровь выступила у него на лице. Кулаком он ударил Шарабху, коленом — Нилу, ладонью — Гавакшу. Потрясённые ударами и омытые кровью, они лишились чувств и упали на землю, как срубленные кимшуки. Когда эти великие главные ванары пали, тысячи ванаров бросились на Кумбхакарну. Подобные горам, они взобрались на него как на гору, подпрыгивали, кусали, били когтями, зубами, кулаками и коленями. Покрытый тысячами ванаров, гороподобный тигр ракшасов сиял как гора, покрытая собственными деревьями. Но могучий Кумбхакарна хватал всех ванаров двумя руками и пожирал их, как Гаруда змей. Брошенные в его пасть, подобную Патале, ванары выходили через ноздри и уши. Сильно разгневанный, гороподобный лучший ракшас пожирал и ломал ванаров, делая землю мокрой от мяса и крови. Он ходил среди войск ванаров как разгоревшийся огонь времени; с копьём в руке он сиял как Шакра с ваджрой и как Смерть с петлёй. Как летом огонь сжигает сухие леса, так Кумбхакарна сжигал войска ванаров. Избиваемые, с разбитыми отрядами и без вождей, ванары в страхе кричали глухо и, многократно поражаемые Кумбхакарной, измученные умом, пошли к Рагхаве как к прибежищу.
ee9016ad751a · publicado 22 jun 2026, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Картина ужасна, но её итог важен: разбитые ванары идут к Рагхаве как к прибежищу. Когда собственная сила иссякает, стих указывает единственный настоящий центр защиты.