श्रीमद्भागवतम्
The Carts Drawn Up in a Crescent10.11.49-59
4536 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.11.49-59
देवनागरी

कृष्णं महा-बक-ग्रस्तं दृष्ट्वा रामादयो ऽर्भकाः
बभूवुर् इन्द्रियाणीव विना प्राणं विचेतसः
तं तालु-मूलं प्रदहन्तम् अग्निवद् गोपाल-सूनुं पितरं जगद्-गुरोः
चच्छर्द सद्यो ऽतिरुषाक्षतं बकस् तुण्डेन हन्तुं पुनर् अभ्यपद्यत
तम् आपतन्तं स निगृह्य तुण्डयोर् दोर्भ्यां बकं कंस-सखं सतां पतिः
पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदावहो वीरणवद् दिवौकसाम्
तदा बकारिं सुर-लोक-वासिनः समाकिरन् नन्दन-मल्लिकादिभिः
समीडिरे चानक-शङ्ख-संस्तवैस् तद् वीक्ष्य गोपाल-सुता विसिस्मिरे
मुक्तं बकास्याद् उपलभ्य बालका रामादयः प्राणम् इवेन्द्रियो गणः
स्थानागतं तं परिरभ्य निर्वृताः प्रणीय वत्सान् व्रजम् एत्य तज् जगुः
श्रुत्वा तद् विस्मिता गोपा गोप्यश् चातिप्रियादृताः
प्रेत्यागतम् इवोत्सुक्याद् ऐक्षन्त तृषितेक्षणाः
अहो बतास्य बालस्य बहवो मृत्यवो ऽभवन्
अप्य् आसीद् विप्रियं तेषां कृतं पूर्वं यतो भयम्
अथाप्य् अभिभवन्त्य् एनं नैव ते घोर-दर्शनाः
जिघांसयैनम् आसाद्य नश्यन्त्य् अग्नौ पतङ्गवत्
अहो ब्रह्म-विदां वाचो नासत्याः सन्ति कर्हिचित्
गर्गो यद् आह भगवान् अन्वभावि तथैव तत्
इति नन्दादयो गोपाः कृष्ण-राम-कथां मुदा
कुर्वन्तो रममाणाश् च नाविन्दन् भव-वेदनाम्
एवं विहारैः कौमारैः कौमारं जहतुर् व्रजे
निलायनैः सेतु-बन्धैर् मर्कटोत्प्लवनादिभिः

लिप्यंतरण (IAST)

kṛṣṇaṃ mahā-baka-grastaṃ dṛṣṭvā rāmādayo 'rbhakāḥ
babhūvur indriyāṇīva vinā prāṇaṃ vicetasaḥ
taṃ tālu-mūlaṃ pradahantam agnivad gopāla-sūnuṃ pitaraṃ jagad-guroḥ
caccharda sadyo 'tiruṣākṣataṃ bakas tuṇḍena hantuṃ punar abhyapadyata
tam āpatantaṃ sa nigṛhya tuṇḍayor dorbhyāṃ bakaṃ kaṃsa-sakhaṃ satāṃ patiḥ
paśyatsu bāleṣu dadāra līlayā mudāvaho vīraṇavad divaukasām
tadā bakāriṃ sura-loka-vāsinaḥ samākiran nandana-mallikādibhiḥ
samīḍire cānaka-śaṅkha-saṃstavais tad vīkṣya gopāla-sutā visismire
muktaṃ bakāsyād upalabhya bālakā rāmādayaḥ prāṇam ivendriyo gaṇaḥ
sthānāgataṃ taṃ parirabhya nirvṛtāḥ praṇīya vatsān vrajam etya taj jaguḥ
śrutvā tad vismitā gopā gopyaś cātipriyādṛtāḥ
pretyāgatam ivotsukyād aikṣanta tṛṣitekṣaṇāḥ
aho batāsya bālasya bahavo mṛtyavo 'bhavan
apy āsīd vipriyaṃ teṣāṃ kṛtaṃ pūrvaṃ yato bhayam
athāpy abhibhavanty enaṃ naiva te ghora-darśanāḥ
jighāṃsayainam āsādya naśyanty agnau pataṅgavat
aho brahma-vidāṃ vāco nāsatyāḥ santi karhicit
gargo yad āha bhagavān anvabhāvi tathaiva tat
iti nandādayo gopāḥ kṛṣṇa-rāma-kathāṃ mudā
kurvanto ramamāṇāś ca nāvindan bhava-vedanām
evaṃ vihāraiḥ kaumāraiḥ kaumāraṃ jahatur vraje
nilāyanaiḥ setu-bandhair markaṭotplavanādibhiḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कृष्णम् महा-बक-ग्रस्तम् दृष्ट्वा राम-आदयः अर्भकाःkṛṣṇam mahā-baka-grastam dṛṣṭvā rāma-ādayaḥ arbhakāḥувидев Кришну, проглоченного огромною цаплею, дети во главе с Рамою; Кришну великой цаплей проглоченного увидев Рама-начальные дети
बभूवुः इन्द्रियाणि इव विना प्राणम् विचेतसःbabhūvuḥ indriyāṇi iva vinā prāṇam vicetasaḥстали бесчувственны — как чувства без дыхания жизни; стали чувства словно без жизни бессознательные
तम् तालु-मूलम् प्रदहन्तम् अग्नि-वत् गोपाल-सूनुम् पितरम् जगत्-गुरोःtam tālu-mūlam pradahantam agni-vat gopāla-sūnum pitaram jagat-guroḥего, сына пастуха, отца наставника мира, палящего корень нёба, как огонь; его нёба корень палящего огню подобно пастуха сына отца мира наставника
चच्छर्द सद्यः अति-रुषा अ-क्षतम् बकः तुण्डेन हन्तुम् पुनः अभ्यपद्यतcaccharda sadyaḥ ati-ruṣā a-kṣatam bakaḥ tuṇḍena hantum punaḥ abhyapadyataцапля тотчас изрыгнула невредимым и с великою яростью снова кинулась убить клювом; изрыгнула тотчас великою яростью невредимого цапля клювом убить снова кинулась
तम् आपतन्तम् सः निगृह्य तुण्डयोः दोर्भ्याम् बकम् कंस-सखम् सताम् पतिःtam āpatantam saḥ nigṛhya tuṇḍayoḥ dorbhyām bakam kaṃsa-sakham satām patiḥналетающего, схватив руками за обе половины клюва, ту цаплю, друга Камсы, владыка праведных; налетающего он схватив за две половины клюва руками цаплю Камсы друга праведных владыка
पश्यत्सु बालेषु ददार लीलया मुदा-आवहः वीरण-वत् दिवौकसाम्paśyatsu bāleṣu dadāra līlayā mudā-āvahaḥ vīraṇa-vat divaukasāmна глазах у детей разорвал играючи — как стебель вираны, принося радость небожителям; при смотрящих детях разорвал игрою радость приносящий вираны стеблю подобно небожителям
तदा बक-अरिम् सुर-लोक-वासिनः समाकिरन् नन्दन-मल्लिका-आदिभिःtadā baka-arim sura-loka-vāsinaḥ samākiran nandana-mallikā-ādibhiḥтогда врага цапли обитатели небес осыпали жасмином и прочим из Нанданы; тогда цапли врага небес обитатели осыпали Нанданы жасмином-прочим
समीडिरे च आनक-शङ्ख-संस्तवैः तत् वीक्ष्य गोपाल-सुताः विसिस्मिरेsamīḍire ca ānaka-śaṅkha-saṃstavaiḥ tat vīkṣya gopāla-sutāḥ visismireи восславили литаврами, раковинами и хвалою; увидев то, дети пастухов изумились; восславили же литаврами-раковинами-хвалами, то увидев пастухов сыновья изумились
मुक्तम् बक-आस्यात् उपलभ्य बालकाः राम-आदयः प्राणम् इव इन्द्रियः गणःmuktam baka-āsyāt upalabhya bālakāḥ rāma-ādayaḥ prāṇam iva indriyaḥ gaṇaḥобретя [его], освободившегося из пасти цапли, дети во главе с Рамою — как сонм чувств [обретает] дыхание жизни; освобождённого из цапли пасти обретя дети Рама-начальные жизнь словно чувств сонм
स्थान-आगतम् तम् परिरभ्य निर्वृताः प्रणीय वत्सान् व्रजम् एत्य तत् जगुःsthāna-āgatam tam parirabhya nirvṛtāḥ praṇīya vatsān vrajam etya tat jaguḥобняв вернувшегося на место, успокоенные, пригнав телят, придя во Врадж, спели о том; на место пришедшего обняв успокоенные, пригнав телят, во Врадж придя, то пропели
श्रुत्वा तत् विस्मिताः गोपाः गोप्यः च अति-प्रिय-आदृताःśrutvā tat vismitāḥ gopāḥ gopyaḥ ca ati-priya-ādṛtāḥуслышав то, изумлённые пастухи и пастушки, крайне любящие и почитающие; услышав то изумлённые пастухи, пастушки же крайнелюбимопочтённые
प्रेत्य-आगतम् इव औत्सुक्यात् ऐक्षन्त तृषित-ईक्षणाःpretya-āgatam iva autsukyāt aikṣanta tṛṣita-īkṣaṇāḥот нетерпения глядели [на него], как на вернувшегося с того света, с жаждущими глазами; умерши-вернувшегося словно от нетерпения глядели жаждущеглазые
अहो बत अस्य बालस्य बहवः मृत्यवः अभवन्aho bata asya bālasya bahavaḥ mṛtyavaḥ abhavan«ах, у этого мальчика было много смертей!; ах, увы, этого мальчика многие смерти были
अपि आसीत् विप्रियम् तेषाम् कृतम् पूर्वम् यतः भयम्api āsīt vipriyam teṣām kṛtam pūrvam yataḥ bhayamне сделано ли им прежде неприятного, откуда [и идёт] страх?; также было неприятное их сделанное прежде, откуда страх
अथ अपि अभिभवन्ति एनम् न एव ते घोर-दर्शनाःatha api abhibhavanti enam na eva te ghora-darśanāḥ«и всё же не одолевают его те, страшные на вид; однако одолевают его не же те страшновидные
जिघांसया एनम् आसाद्य नश्यन्ति अग्नौ पतङ्ग-वत्jighāṃsayā enam āsādya naśyanti agnau pataṅga-vatподступив к нему с желанием убить, они гибнут — как мотыльки в огне; убить желанием его достигнув гибнут в огне мотыльку подобно
अहो ब्रह्म-विदाम् वाचः न अ-सत्याः सन्ति कर्हिचित्aho brahma-vidām vācaḥ na a-satyāḥ santi karhicit«ах, речи знающих Брахман никогда не бывают ложными; ах, Брахман знающих речи не ложные суть когда-либо
गर्गः यत् आह भगवान् अन्वभावि तथा एव तत्gargaḥ yat āha bhagavān anvabhāvi tathā eva tatчто сказал досточтимый Гарга — то так и сбылось»; Гарга что сказал досточтимый, испытано так же то
इति नन्द-आदयः गोपाः कृष्ण-राम-कथाम् मुदाiti nanda-ādayaḥ gopāḥ kṛṣṇa-rāma-kathām mudāтак пастухи во главе с Нандою, с радостью [ведя] беседу о Кришне и Раме; так Нанда-начальные пастухи Кришны-Рамы беседу радостью
कुर्वन्तः रममाणाः च न अविन्दन् भव-वेदनाम्kurvantaḥ ramamāṇāḥ ca na avindan bhava-vedanāmи наслаждаясь, не знали мучения бытия; совершающие, наслаждающиеся же не знали бытия мучения
एवम् विहारैः कौमारैः कौमारम् जहतुः व्रजेevam vihāraiḥ kaumāraiḥ kaumāram jahatuḥ vrajeтак, детскими забавами, они провели детство во Врадже; так забавами детскими детство оставили во Врадже
निलायनैः सेतु-बन्धैः मर्कट-उत्प्लवन-आदिभिःnilāyanaiḥ setu-bandhaiḥ markaṭa-utplavana-ādibhiḥпряталками, строением мостов, обезьяньими прыжками и прочим; пряталками, мостов строением, обезьяньими прыжками-прочим
अनुवाद

«Увидев Кришну, проглоченного огромною цаплею, дети во главе с Рамою стали бесчувственны — как чувства без дыхания жизни. Его, сына пастуха, отца наставника мира, палящего корень нёба, как огонь, цапля тотчас изрыгнула невредимым и с великою яростью снова кинулась убить клювом; налетающего, схватив руками за обе половины клюва, ту цаплю, друга Камсы, владыка праведных на глазах у детей разорвал играючи — как стебель вираны, принося радость небожителям. Тогда врага цапли обитатели небес осыпали жасмином и прочим из Нанданы и восславили литаврами, раковинами и хвалою; увидев то, дети пастухов изумились. Обретя [его], освободившегося из пасти цапли, дети во главе с Рамою — как сонм чувств [обретает] дыхание жизни, — обняв вернувшегося на место, успокоенные, пригнав телят, придя во Врадж, спели о том. Услышав то, изумлённые пастухи и пастушки, крайне любящие и почитающие, от нетерпения глядели [на него], как на вернувшегося с того света, с жаждущими глазами: „Ах, у этого мальчика было много смертей! Не сделано ли им прежде неприятного, откуда [и идёт] страх? И всё же не одолевают его те, страшные на вид: подступив к нему с желанием убить, они гибнут — как мотыльки в огне. Ах, речи знающих Брахман никогда не бывают ложными: что сказал досточтимый Гарга — то так и сбылось“. Так пастухи во главе с Нандою, с радостью [ведя] беседу о Кришне и Раме и наслаждаясь, не знали мучения бытия. Так, детскими забавами, они провели детство во Врадже — пряталками, строением мостов, обезьяньими прыжками и прочим».

संस्करण

cc323d64a916 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 5:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से