श्रीमद्भागवतम्
The Fire Drunk at Midnight10.17.1-8
4574 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.17.1-8

śrī-rājovāca

देवनागरी

नागालयं रमणकं कथं तत्याज कालियः
कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम्
उपहार्यैः सर्प-जनैर् मासि मासीह यो बलिः
वानस्पत्यो महा-बाहो नागानां प्राङ्-निरूपितः
स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागाः पर्वणि पर्वणि
गोपीथायात्मनः सर्वे सुपर्णाय महात्मने
विष-वीर्य-मदाविष्टः काद्रवेयस् तु कालियः
कदर्थी-कृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम्
तच् छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्-प्रियः
विजिघांसुर् महा-वेगः कालियं समपाद्रवत्
तम् आपतन्तं तरसा विषायुधः प्रत्यभ्ययाद् उत्थित-नैक-मस्तकः
दद्भिः सुपर्णं व्यदशद् दद्-आयुधः कराल-जिह्रोच्छ्वसितोग्र-लोचनः
तं तार्क्ष्य-पुत्रः स निरस्य मन्युमान्
प्रचण्ड-वेगो मधुसूदनासनः
पक्षेण सव्येन हिरण्य-रोचिषा
जघान कद्रु-सुतम् उग्र-विक्रमः
सुपर्ण-पक्षाभिहतः कालियो ऽतीव विह्वलः
ह्रदं विवेश कालिन्द्यास् तद्-अगम्यं दुरासदम्

लिप्यंतरण (IAST)

nāgālayaṃ ramaṇakaṃ kathaṃ tatyāja kāliyaḥ
kṛtaṃ kiṃ vā suparṇasya tenaikenāsamañjasam
upahāryaiḥ sarpa-janair māsi māsīha yo baliḥ
vānaspatyo mahā-bāho nāgānāṃ prāṅ-nirūpitaḥ
svaṃ svaṃ bhāgaṃ prayacchanti nāgāḥ parvaṇi parvaṇi
gopīthāyātmanaḥ sarve suparṇāya mahātmane
viṣa-vīrya-madāviṣṭaḥ kādraveyas tu kāliyaḥ
kadarthī-kṛtya garuḍaṃ svayaṃ taṃ bubhuje balim
tac chrutvā kupito rājan bhagavān bhagavat-priyaḥ
vijighāṃsur mahā-vegaḥ kāliyaṃ samapādravat
tam āpatantaṃ tarasā viṣāyudhaḥ pratyabhyayād utthita-naika-mastakaḥ
dadbhiḥ suparṇaṃ vyadaśad dad-āyudhaḥ karāla-jihrocchvasitogra-locanaḥ
taṃ tārkṣya-putraḥ sa nirasya manyumān
pracaṇḍa-vego madhusūdanāsanaḥ
pakṣeṇa savyena hiraṇya-rociṣā
jaghāna kadru-sutam ugra-vikramaḥ
suparṇa-pakṣābhihataḥ kāliyo 'tīva vihvalaḥ
hradaṃ viveśa kālindyās tad-agamyaṃ durāsadam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नाग-आलयम् रमणकम् कथम् तत्याज कालियःnāga-ālayam ramaṇakam katham tatyāja kāliyaḥ«отчего Калия оставил Раманаку, обитель нагов?; нагов обитель Раманаку как оставил Калия
कृतम् किम् वा सुपर्णस्य तेन एकेन अ-समञ्जसम्kṛtam kim vā suparṇasya tena ekena a-samañjasamили что за неподобающее сделал он один Супарне?»; сделано что или Супарны им одним неподобающее
उपहार्यैः सर्प-जनैः मासि मासि इह यः बलिःupahāryaiḥ sarpa-janaiḥ māsi māsi iha yaḥ baliḥ«приносимая змеиным народом здесь каждый месяц дань; приносимая змеиным народом месяц-месяц здесь которая дань
वानस्पत्यः महा-बाहो नागानाम् प्राक्-निरूपितःvānaspatyaḥ mahā-bāho nāgānām prāk-nirūpitaḥ[у подножия] лесного дерева, о мощнорукий, была установлена нагам издревле; древесная, о мощнорукий, нагов прежде установленная
स्वम् स्वम् भागम् प्रयच्छन्ति नागाः पर्वणि पर्वणिsvam svam bhāgam prayacchanti nāgāḥ parvaṇi parvaṇi«свою долю каждый наги отдают на каждое новолуние; свою свою долю дают наги в новолуние-новолуние
गोपीथाय आत्मनः सर्वे सुपर्णाय महा-आत्मनेgopīthāya ātmanaḥ sarve suparṇāya mahā-ātmaneради своей защиты — все, Супарне великодушному; защиты ради своей все Супарне великодушному
विष-वीर्य-मद-आविष्टः काद्रवेयः तु कालियःviṣa-vīrya-mada-āviṣṭaḥ kādraveyaḥ tu kāliyaḥ«одержимый спесью от силы яда, сын Кадру, Калия; яда силы спесью одержимый Кадру сын же Калия
कदर्थी-कृत्य गरुडम् स्वयम् तम् बुभुजे बलिम्kadarthī-kṛtya garuḍam svayam tam bubhuje balimунизив Гаруду, сам съел ту дань; унизив Гаруду сам ту съел дань
तत् श्रुत्वा कुपितः राजन् भगवान् भगवत्-प्रियःtat śrutvā kupitaḥ rājan bhagavān bhagavat-priyaḥуслышав то, разгневанный, о царь, досточтимый, милый Владыке; то услышав разгневанный, о царь, досточтимый Владыке милый
विजिघांसुः महा-वेगः कालियम् समपाद्रवत्vijighāṃsuḥ mahā-vegaḥ kāliyam samapādravatжелая убить, весьма стремительный, кинулся на Калию; убить желающий весьма стремительный на Калию кинулся
तम् आपतन्तम् तरसा विष-आयुधः प्रत्यभ्ययात् उत्थित-न-एक-मस्तकःtam āpatantam tarasā viṣa-āyudhaḥ pratyabhyayāt utthita-na-eka-mastakaḥна него, стремительно налетающего, кинулся [тот,] чьё оружие — яд, с поднятыми многими головами; его налетающего стремительно ядооружный встретил поднятомногоголовый
दद्भिः सुपर्णम् व्यदशत् दत्-आयुधः कराल-जिह्वा-उच्छ्वसित-उग्र-लोचनःdadbhiḥ suparṇam vyadaśat dat-āyudhaḥ karāla-jihvā-ucchvasita-ugra-locanaḥи укусил Супарну зубами — [тот,] чьё оружие зубы, со страшным языком, с раздутыми свирепыми глазами; зубами Супарну укусил зубооружный, страшноязыко-раздутосвирепоглазый
तम् तार्क्ष्य-पुत्रः सः निरस्य मन्युमान् प्रचण्ड-वेगः मधुसूदन-आसनःtam tārkṣya-putraḥ saḥ nirasya manyumān pracaṇḍa-vegaḥ madhusūdana-āsanaḥотбросив его, тот сын Таркшьи, гневный, крайне стремительный, сиденье Мадхусуданы; его Таркшьи сын он отбросив гневный крайне стремительный Мадхусуданы сиденье
पक्षेण सव्येन हिरण्य-रोचिषा जघान कद्रु-सुतम् उग्र-विक्रमःpakṣeṇa savyena hiraṇya-rociṣā jaghāna kadru-sutam ugra-vikramaḥлевым крылом, златосияющим, ударил сына Кадру — свирепопоступный; крылом левым златосияющим ударил Кадру сына свирепопоступный
सुपर्ण-पक्ष-अभिहतः कालियः अतीव विह्वलःsuparṇa-pakṣa-abhihataḥ kāliyaḥ atīva vihvalaḥударенный крылом Супарны, Калия, крайне потрясённый; Супарны крылом ударенный Калия крайне потрясённый
ह्रदम् विवेश कालिन्द्याः तत्-अ-गम्यम् दुरासदम्hradam viveśa kālindyāḥ tat-a-gamyam durāsadamвошёл в омут Калинди, для того недоступный, неприступный; омут вошёл Калинди тому недоступный неприступный
अनुवाद

«Отчего Калия оставил Раманаку, обитель нагов, или что за неподобающее сделал он один Супарне?» — «Приносимая змеиным народом здесь каждый месяц дань [у подножия] лесного дерева, о мощнорукий, была установлена нагам издревле: свою долю каждый наги отдают на каждое новолуние, ради своей защиты, — все, Супарне великодушному. Одержимый спесью от силы яда, сын Кадру, Калия, унизив Гаруду, сам съел ту дань. Услышав то, разгневанный, о царь, досточтимый, милый Владыке, желая убить, весьма стремительный, кинулся на Калию; на него, стремительно налетающего, кинулся [тот,] чьё оружие — яд, с поднятыми многими головами, и укусил Супарну зубами — [тот,] чьё оружие зубы, со страшным языком, с раздутыми свирепыми глазами. Отбросив его, тот сын Таркшьи, гневный, крайне стремительный, сиденье Мадхусуданы, левым крылом, златосияющим, ударил сына Кадру — свирепопоступный. Ударенный крылом Супарны, Калия, крайне потрясённый, вошёл в омут Калинди, для того недоступный, неприступный».

संस्करण

ebbcc078c845 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 6:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से