श्रीमद्भागवतम्
A Message Instead of Himself10.46.14-28
4696 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.46.14-28
देवनागरी

तम् आगतं समागम्य कृष्णस्यानुचरं प्रियम्
नन्दः प्रीतः परिष्वज्य वासुदेव-धियार्चयत्
भोजितं परमान्नेन संविष्टं कशिपौ सुखम्
गत-श्रमं पर्यपृच्छत् पाद-संवाहनादिभिः
कच्चिद् अङ्ग महा-भाग सखा नः शूर-नन्दनः
आस्ते कुशल्य् अपत्याद्यैर् युक्तो मुक्तः सुहृद्-व्रतः
दिष्ट्या कंसो हतः पापः सानुगः स्वेन पाप्मना
साधूनां धर्म-शीलानां यदूनां द्वेष्टि यः सदा
अपि स्मरति नः कृष्णो मातरं सुहृदः सखीन्
गोपान् व्रजं चात्म-नाथं गावो वृन्दावनं गिरिम्
अप्य् आयास्यति गोविन्दः स्व-जनान् सकृद् ईक्षितुम्
तर्हि द्रक्ष्याम तद्-वक्त्रं सु-नसं सु-स्मितेक्षणम्
दावाग्नेर् वात-वर्षाच् च वृष-सर्पाच् च रक्षिताः
दुरत्ययेभ्यो मृत्युभ्यः कृष्णेन सु-महात्मना
स्मरतां कृष्ण-वीर्याणि लीलापाङ्ग-निरीक्षितम्
हसितं भाषितं चाङ्ग सर्वा नः शिथिलाः क्रियाः
सरिच्-छैल-वनोद्देशान् मुकुन्द-पद-भूषितान्
आक्रीडान् ईक्ष्यमाणानां मनो याति तद्-आत्मताम्
मन्ये कृष्णं च रामं च प्राप्ताव् इह सुरोत्तमौ
सुराणां महद्-अर्थाय गर्गस्य वचनं यथा
कंसं नागायुत-प्राणं मल्लौ गज-पतिं यथा
अवधिष्टां लीलयैव पशून् इव मृगाधिपः
ताल-त्रयं महा-सारं धनुर् यष्टिम् इवेभ-राट्
बभञ्जैकेन हस्तेन सप्ताहम् अदधाद् गिरिम्
प्रलम्बो धेनुको ऽरिष्टस् तृणावर्तो बकादयः
दैत्याः सुरासुर-जितो हता येनेह लीलया
इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्दः कृष्णानुरक्त-धीः
अत्य्-उत्कण्ठो ऽभवत् तूष्णीं प्रेम-प्रसर-विह्वलः
यशोदा वर्ण्यमानानि पुत्रस्य चरितानि च
शृण्वन्त्य् अश्रूण्य् अवास्राक्षीत् स्नेह-स्नुत-पयोधरा

लिप्यंतरण (IAST)

tam āgataṃ samāgamya kṛṣṇasyānucaraṃ priyam
nandaḥ prītaḥ pariṣvajya vāsudeva-dhiyārcayat
bhojitaṃ paramānnena saṃviṣṭaṃ kaśipau sukham
gata-śramaṃ paryapṛcchat pāda-saṃvāhanādibhiḥ
kaccid aṅga mahā-bhāga sakhā naḥ śūra-nandanaḥ
āste kuśaly apatyādyair yukto muktaḥ suhṛd-vrataḥ
diṣṭyā kaṃso hataḥ pāpaḥ sānugaḥ svena pāpmanā
sādhūnāṃ dharma-śīlānāṃ yadūnāṃ dveṣṭi yaḥ sadā
api smarati naḥ kṛṣṇo mātaraṃ suhṛdaḥ sakhīn
gopān vrajaṃ cātma-nāthaṃ gāvo vṛndāvanaṃ girim
apy āyāsyati govindaḥ sva-janān sakṛd īkṣitum
tarhi drakṣyāma tad-vaktraṃ su-nasaṃ su-smitekṣaṇam
dāvāgner vāta-varṣāc ca vṛṣa-sarpāc ca rakṣitāḥ
duratyayebhyo mṛtyubhyaḥ kṛṣṇena su-mahātmanā
smaratāṃ kṛṣṇa-vīryāṇi līlāpāṅga-nirīkṣitam
hasitaṃ bhāṣitaṃ cāṅga sarvā naḥ śithilāḥ kriyāḥ
saric-chaila-vanoddeśān mukunda-pada-bhūṣitān
ākrīḍān īkṣyamāṇānāṃ mano yāti tad-ātmatām
manye kṛṣṇaṃ ca rāmaṃ ca prāptāv iha surottamau
surāṇāṃ mahad-arthāya gargasya vacanaṃ yathā
kaṃsaṃ nāgāyuta-prāṇaṃ mallau gaja-patiṃ yathā
avadhiṣṭāṃ līlayaiva paśūn iva mṛgādhipaḥ
tāla-trayaṃ mahā-sāraṃ dhanur yaṣṭim ivebha-rāṭ
babhañjaikena hastena saptāham adadhād girim
pralambo dhenuko 'riṣṭas tṛṇāvarto bakādayaḥ
daityāḥ surāsura-jito hatā yeneha līlayā
iti saṃsmṛtya saṃsmṛtya nandaḥ kṛṣṇānurakta-dhīḥ
aty-utkaṇṭho 'bhavat tūṣṇīṃ prema-prasara-vihvalaḥ
yaśodā varṇyamānāni putrasya caritāni ca
śṛṇvanty aśrūṇy avāsrākṣīt sneha-snuta-payodharā

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तम् आगतम् समागम्य कृष्णस्य अनुचरम् प्रियम्tam āgatam samāgamya kṛṣṇasya anucaram priyamвстретив прибывшего — милого спутника Кришны; его пришедшего встретив Кришны спутника милого
नन्दः प्रीतः परिष्वज्य वासुदेव-धिया अर्चयत्nandaḥ prītaḥ pariṣvajya vāsudeva-dhiyā arcayatНанда, довольный, обняв, почтил [его] с мыслью, что [это] Васудева; Нанда довольный обняв Васудевымыслью почтил
भोजितम् परम-अन्नेन संविष्टम् कशिपौ सुखम्bhojitam parama-annena saṃviṣṭam kaśipau sukhamнакормленного лучшею пищей, удобно возлёгшего на ложе; накормленного лучшею пищей возлёгшего на ложе удобно
गत-श्रमम् पर्यपृच्छत् पाद-संवाहन-आदिभिःgata-śramam paryapṛcchat pāda-saṃvāhana-ādibhiḥизбавленного от усталости растиранием стоп и прочим, он расспросил:; ушедшеусталого расспросил стоп растиранием-прочим
कच्चित् अङ्ग महा-भाग सखा नः शूर-नन्दनःkaccit aṅga mahā-bhāga sakhā naḥ śūra-nandanaḥ«здоров ли, милый, о великоудачливый, наш друг, сын Шуры,; ли, милый, великоудачливый, друг наш Шуры сын
आस्ते कुशली अपत्य-आद्यैः युक्तः मुक्तः सुहृत्-व्रतःāste kuśalī apatya-ādyaiḥ yuktaḥ muktaḥ suhṛt-vrataḥпребывает благополучно, соединённый с детьми и прочими, освобождённый, верный дружбе?; пребывает благополучный детьми-прочими соединённый освобождённый дружбообетный
दिष्ट्या कंसः हतः पापः स-अनुगः स्वेन पाप्मनाdiṣṭyā kaṃsaḥ hataḥ pāpaḥ sa-anugaḥ svena pāpmanā«по счастью, грешный Канса со свитою убит своим же грехом —; по счастью Канса убит грешный сосвитный своим грехом
साधूनाम् धर्म-शीलानाम् यदूनाम् द्वेष्टि यः सदाsādhūnām dharma-śīlānām yadūnām dveṣṭi yaḥ sadāтот, кто всегда ненавидел праведных, благонравных Яду; праведных дхармонравных Яду ненавидит который всегда
अपि स्मरति नः कृष्णः मातरम् सुहृदः सखीन्api smarati naḥ kṛṣṇaḥ mātaram suhṛdaḥ sakhīn«вспоминает ли нас Кришна — мать, друзей, приятелей,; ли вспоминает нас Кришна мать друзей приятелей
गोपान् व्रजम् च आत्म-नाथम् गावः वृन्दावनम् गिरिम्gopān vrajam ca ātma-nātham gāvaḥ vṛndāvanam girimпастухов и Врадж, чей владыка — он, коров, Вриндаван, гору?; пастухов, Врадж же имвладычный, коров, Вриндаван, гору
अपि आयास्यति गोविन्दः स्व-जनान् सकृत् ईक्षितुम्api āyāsyati govindaḥ sva-janān sakṛt īkṣitum«придёт ли Говинда хоть раз повидать своих?; ли придёт Говинда своих однажды увидеть
तर्हि द्रक्ष्याम तत्-वक्त्रम् सु-नसम् सु-स्मित-ईक्षणम्tarhi drakṣyāma tat-vaktram su-nasam su-smita-īkṣaṇamтогда мы увидим его лицо с прекрасным носом, с прекрасным улыбчивым взглядом; тогда увидим его лицо прекрасноносое прекрасноулыбчивовзглядное
दाव-अग्नेः वात-वर्षात् च वृष-सर्पात् च रक्षिताःdāva-agneḥ vāta-varṣāt ca vṛṣa-sarpāt ca rakṣitāḥ«от лесного пожара, от ветра и ливня, от быка и змея мы спасены,; от лесного огня, от ветра-ливня же, от быка-змея же спасённые
दुरत्ययेभ्यः मृत्युभ्यः कृष्णेन सु-महा-आत्मनाduratyayebhyaḥ mṛtyubhyaḥ kṛṣṇena su-mahā-ātmanāот неодолимых смертей — Кришною, весьма великодушным; от неодолимых смертей Кришною весьмавеликодушным
स्मरताम् कृष्ण-वीर्याणि लीला-अपाङ्ग-निरीक्षितम्smaratām kṛṣṇa-vīryāṇi līlā-apāṅga-nirīkṣitam«у нас, вспоминающих доблести Кришны, игривый взгляд искоса,; вспоминающих Кришны доблести игровой искоса взгляд
हसितम् भाषितम् च अङ्ग सर्वाः नः शिथिलाः क्रियाःhasitam bhāṣitam ca aṅga sarvāḥ naḥ śithilāḥ kriyāḥсмех и речи, милый, — все наши дела ослабели; смех, речь же, милый, все наши расслабленные дела
सरित्-शैल-वन-उद्देशान् मुकुन्द-पद-भूषितान्sarit-śaila-vana-uddeśān mukunda-pada-bhūṣitān«у созерцающих реки, горы, места в лесу, украшенные стопами Мукунды,; реки-горы-леса места Мукунды стопами украшенные
आक्रीडान् ईक्ष्यमाणानाम् मनः याति तत्-आत्मताम्ākrīḍān īkṣyamāṇānām manaḥ yāti tat-ātmatāmи площадки для игр — ум приходит к состоянию, [полному] им; площадки созерцающих ум идёт егосамостность
मन्ये कृष्णम् च रामम् च प्राप्तौ इह सुर-उत्तमौmanye kṛṣṇam ca rāmam ca prāptau iha sura-uttamau«я полагаю, что Кришна и Рама пришли сюда — лучшие из богов,; полагаю Кришну же Раму же пришедших сюда богов лучших
सुराणाम् महत्-अर्थाय गर्गस्य वचनम् यथाsurāṇām mahat-arthāya gargasya vacanam yathāради великого дела богов, — как [сказано] в речи Гарги; богов великого дела ради Гарги речь как
कंसम् नाग-अयुत-प्राणम् मल्लौ गज-पतिम् यथाkaṃsam nāga-ayuta-prāṇam mallau gaja-patim yathā«Кансу, [чья] жизненная сила [как у] десяти тысяч слонов, двух борцов и владыку слонов; Кансу слоновдесятитысячножизненного борцов, слонов владыку как
अवधिष्टाम् लीलया एव पशून् इव मृग-अधिपःavadhiṣṭām līlayā eva paśūn iva mṛga-adhipaḥони убили играючи — как лев скот; убили игрою же скот словно лев
ताल-त्रयम् महा-सारम् धनुः यष्टिम् इव इभ-राट्tāla-trayam mahā-sāram dhanuḥ yaṣṭim iva ibha-rāṭ«лук в три пальмы, весьма крепкий, — как царь слонов палку,; трёхпальмовый весьмакрепкий лук палку словно слонов царь
बभञ्ज एकेन हस्तेन सप्त-अहम् अदधात् गिरिम्babhañja ekena hastena sapta-aham adadhāt girimон сломал одною рукою; семь дней держал гору; сломал одною рукою, семь дней держал гору
प्रलम्बः धेनुकः अरिष्टः तृणावर्तः बक-आदयःpralambaḥ dhenukaḥ ariṣṭaḥ tṛṇāvartaḥ baka-ādayaḥ«Праламба, Дхенука, Аришта, Тринаварта, Бака и прочие —; Праламба, Дхенука, Аришта, Тринаварта, Бака-прочие
दैत्याः सुर-असुर-जितः हताः येन इह लीलयाdaityāḥ sura-asura-jitaḥ hatāḥ yena iha līlayāдайтьи, победившие богов и асуров, убиты им здесь играючи»; дайтьи богов-асуров победившие убиты которым здесь игрою
इति संस्मृत्य संस्मृत्य नन्दः कृष्ण-अनुरक्त-धीःiti saṃsmṛtya saṃsmṛtya nandaḥ kṛṣṇa-anurakta-dhīḥтак вспоминая и вспоминая, Нанда, чей разум привязан к Кришне; так вспоминая вспоминая Нанда Кришнепривязаноразумный
अति-उत्कण्ठः अभवत् तूष्णीम् प्रेम-प्रसर-विह्वलःati-utkaṇṭhaḥ abhavat tūṣṇīm prema-prasara-vihvalaḥв великой тоске умолк, охваченный разливом любви; весьматоскующий стал молчащим любвиразливомохваченный
यशोदा वर्ण्यमानानि पुत्रस्य चरितानि चyaśodā varṇyamānāni putrasya caritāni caЯшода, слушая описываемые деяния сына; Яшода описываемые сына деяния же
शृण्वन्ती अश्रूणि अवास्राक्षीत् स्नेह-स्नुत-पयः-धराśṛṇvantī aśrūṇi avāsrākṣīt sneha-snuta-payaḥ-dharāпроливала слёзы, [и] у неё от нежности источалось молоко из груди; слушающая слёзы проливала нежностьюисточённомолокогрудная
अनुवाद

«Встретив прибывшего — милого спутника Кришны, Нанда, довольный, обняв, почтил [его] с мыслью, что [это] Васудева; накормленного лучшею пищей, удобно возлёгшего на ложе, избавленного от усталости растиранием стоп и прочим, он расспросил: „Здоров ли, милый, о великоудачливый, наш друг, сын Шуры, пребывает благополучно, соединённый с детьми и прочими, освобождённый, верный дружбе? По счастью, грешный Канса со свитою убит своим же грехом — тот, кто всегда ненавидел праведных, благонравных Яду. Вспоминает ли нас Кришна — мать, друзей, приятелей, пастухов и Врадж, чей владыка — он, коров, Вриндаван, гору? Придёт ли Говинда хоть раз повидать своих? Тогда мы увидим его лицо с прекрасным носом, с прекрасным улыбчивым взглядом. От лесного пожара, от ветра и ливня, от быка и змея мы спасены, от неодолимых смертей — Кришною, весьма великодушным. У нас, вспоминающих доблести Кришны, игривый взгляд искоса, смех и речи, милый, — все наши дела ослабели. У созерцающих реки, горы, места в лесу, украшенные стопами Мукунды, и площадки для игр — ум приходит к состоянию, [полному] им. Я полагаю, что Кришна и Рама пришли сюда — лучшие из богов, ради великого дела богов, — как [сказано] в речи Гарги. Кансу, [чья] жизненная сила [как у] десяти тысяч слонов, двух борцов и владыку слонов они убили играючи — как лев скот. Лук в три пальмы, весьма крепкий, — как царь слонов палку, он сломал одною рукою; семь дней держал гору. Праламба, Дхенука, Аришта, Тринаварта, Бака и прочие — дайтьи, победившие богов и асуров, убиты им здесь играючи“. Так вспоминая и вспоминая, Нанда, чей разум привязан к Кришне, в великой тоске умолк, охваченный разливом любви. Яшода, слушая описываемые деяния сына, проливала слёзы, [и] у неё от нежности источалось молоко из груди».

संस्करण

aca33ede6e0b · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 9:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से