श्रीमद्भागवतम्
A Message Instead of Himself10.46.29-43
4697 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.46.29-43
देवनागरी

तयोर् इत्थं भगवति कृष्णे नन्द-यशोदयोः
वीक्ष्यानुरागं परमं नन्दम् आहोद्धवो मुदा
युवां श्लाघ्यतमौ नूनं देहिनाम् इह मान-द
नारायणे ऽखिल-गुरौ यत् कृता मतिर् ईदृशी
एतौ हि विश्वस्य च बीज-योनी रामो मुकुन्दः पुरुषः प्रधानम्
अन्वीय भूतेषु विलक्षणस्य ज्ञानस्य चेशात इमौ पुराणौ
यस्मिन् जनः प्राण-वियोग-काले क्षनं समावेश्य मनो ऽविशुद्धम्
निर्हृत्य कर्माशयम् आशु याति परां गतिं ब्रह्म-मयो ऽर्क-वर्णः
तस्मिन् भवन्ताव् अखिलात्म-हेतौ नारायणे कारण-मर्त्य-मूर्तौ
भावं विधत्तां नितरां महात्मन् किं वावशिष्टं युवयोः सु-कृत्यम्
आगमिष्यत्य् अदीर्घेण कालेन व्रजम् अच्युतः
प्रियं विधास्यते पित्रोर् भगवान् सात्वतां पतिः
हत्वा कंसं रङ्ग-मध्ये प्रतीपं सर्व-सात्वताम्
यद् आह वः समागत्य कृष्णः सत्यं करोति तत्
मा खिद्यतं महा-भागौ द्रक्ष्यथः कृष्णम् अन्तिके
अन्तर् हृदि स भूतानाम् आस्ते ज्योतिर् इवैधसि
न ह्य् अस्यास्ति प्रियः कश्चिन् नाप्रियो वास्त्य् अमानिनः
नोत्तमो नाधमो वापि स-मानस्यासमो ऽपि वा
न माता न पिता तस्य न भार्या न सुतादयः
नात्मीयो न परश् चापि न देहो जन्म एव च
न चास्य कर्म वा लोके सद्-असन्-मिश्र-योनिषु
क्रीडार्थं सो ऽपि साधूनां परित्राणाय कल्पते
सत्त्वं रजस् तम इति भजते निर्गुणो गुणान्
क्रीडन्न् अतीतो ऽपि गुणैः सृजत्य् अवन् हन्त्य् अजः
यथा भ्रमरिका-दृष्ट्या भ्राम्यतीव महीयते
चित्ते कर्तरि तत्रात्मा कर्तेवाहं-धिया स्मृतः
युवयोर् एव नैवायम् आत्मजो भगवान् हरिः
सर्वेषाम् आत्मजो ह्य् आत्मा पिता माता स ईश्वरः
दृष्टं श्रुतं भूत-भवद्-भविष्यत्
स्थास्नुश् चरिष्णुर् महद् अल्पकं च
विनाच्युताद् वस्तु तरां न वाच्यं
स एव सर्वं परमात्म-भूतः

लिप्यंतरण (IAST)

tayor itthaṃ bhagavati kṛṣṇe nanda-yaśodayoḥ
vīkṣyānurāgaṃ paramaṃ nandam āhoddhavo mudā
yuvāṃ ślāghyatamau nūnaṃ dehinām iha māna-da
nārāyaṇe 'khila-gurau yat kṛtā matir īdṛśī
etau hi viśvasya ca bīja-yonī rāmo mukundaḥ puruṣaḥ pradhānam
anvīya bhūteṣu vilakṣaṇasya jñānasya ceśāta imau purāṇau
yasmin janaḥ prāṇa-viyoga-kāle kṣanaṃ samāveśya mano 'viśuddham
nirhṛtya karmāśayam āśu yāti parāṃ gatiṃ brahma-mayo 'rka-varṇaḥ
tasmin bhavantāv akhilātma-hetau nārāyaṇe kāraṇa-martya-mūrtau
bhāvaṃ vidhattāṃ nitarāṃ mahātman kiṃ vāvaśiṣṭaṃ yuvayoḥ su-kṛtyam
āgamiṣyaty adīrgheṇa kālena vrajam acyutaḥ
priyaṃ vidhāsyate pitror bhagavān sātvatāṃ patiḥ
hatvā kaṃsaṃ raṅga-madhye pratīpaṃ sarva-sātvatām
yad āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyaṃ karoti tat
mā khidyataṃ mahā-bhāgau drakṣyathaḥ kṛṣṇam antike
antar hṛdi sa bhūtānām āste jyotir ivaidhasi
na hy asyāsti priyaḥ kaścin nāpriyo vāsty amāninaḥ
nottamo nādhamo vāpi sa-mānasyāsamo 'pi vā
na mātā na pitā tasya na bhāryā na sutādayaḥ
nātmīyo na paraś cāpi na deho janma eva ca
na cāsya karma vā loke sad-asan-miśra-yoniṣu
krīḍārthaṃ so 'pi sādhūnāṃ paritrāṇāya kalpate
sattvaṃ rajas tama iti bhajate nirguṇo guṇān
krīḍann atīto 'pi guṇaiḥ sṛjaty avan hanty ajaḥ
yathā bhramarikā-dṛṣṭyā bhrāmyatīva mahīyate
citte kartari tatrātmā kartevāhaṃ-dhiyā smṛtaḥ
yuvayor eva naivāyam ātmajo bhagavān hariḥ
sarveṣām ātmajo hy ātmā pitā mātā sa īśvaraḥ
dṛṣṭaṃ śrutaṃ bhūta-bhavad-bhaviṣyat
sthāsnuś cariṣṇur mahad alpakaṃ ca
vinācyutād vastu tarāṃ na vācyaṃ
sa eva sarvaṃ paramātma-bhūtaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तयोः इत्थम् भगवति कृष्णे नन्द-यशोदयोःtayoḥ ittham bhagavati kṛṣṇe nanda-yaśodayoḥвидя такую высшую любовь Нанды и Яшоды к Владыке Кришне; их так во Владыке Кришне Нанды-Яшоды
वीक्ष्य अनुरागम् परमम् नन्दम् आह उद्धवः मुदाvīkṣya anurāgam paramam nandam āha uddhavaḥ mudāс радостью сказал Нанде Уддхава:; увидев любовь высшую Нанде сказал Уддхава с радостью
युवाम् श्लाघ्य-तमौ नूनम् देहिनाम् इह मान-दyuvām ślāghya-tamau nūnam dehinām iha māna-da«вы двое, несомненно, достойнейшие похвалы среди воплощённых здесь, о дающий почёт,; вы двое похвальнейшие несомненно воплощённых здесь, почётдающий
नारायणे अ-खिल-गुरौ यत् कृता मतिः ईदृशीnārāyaṇe a-khila-gurau yat kṛtā matiḥ īdṛśīраз таково устремление ума, обращённое к Нараяне, наставнику всего; к Нараяне всего наставнику что сделана мысль такая
एतौ हि विश्वस्य च बीज-योनी रामः मुकुन्दः पुरुषः प्रधानम्etau hi viśvasya ca bīja-yonī rāmaḥ mukundaḥ puruṣaḥ pradhānam«ведь эти двое — семя и лоно вселенной: Рама и Мукунда, Пуруша и прадхана;; эти ведь вселенной же семя-лоно Рама Мукунда Пуруша прадхана
अन्वीय भूतेषु विलक्षणस्य ज्ञानस्य च ईशाते इमौ पुराणौanvīya bhūteṣu vilakṣaṇasya jñānasya ca īśāte imau purāṇauвойдя в существа, эти двое древних правят и знанием, отличающим [их]; войдя в существа отличающего знания же правят эти двое древние
यस्मिन् जनः प्राण-वियोग-काले क्षणम् समावेश्य मनः अ-विशुद्धम्yasmin janaḥ prāṇa-viyoga-kāle kṣaṇam samāveśya manaḥ a-viśuddham«в кого человек в час расставания с жизнью, на миг погрузив нечистый ум,; в ком человек жизнирасставания в час на миг погрузив ум нечистый
निर्हृत्य कर्म-आशयम् आशु याति पराम् गतिम् ब्रह्म-मयः अर्क-वर्णःnirhṛtya karma-āśayam āśu yāti parām gatim brahma-mayaḥ arka-varṇaḥвынеся хранилище деяний, быстро идёт к высшему пути, став Брахманом, цвета солнца; вынеся деяний хранилище быстро идёт высший путь Брахманополный солнцецветный
तस्मिन् भवन्तौ अ-खिल-आत्म-हेतौ नारायणे कारण-मर्त्य-मूर्तौtasmin bhavantau a-khila-ātma-hetau nārāyaṇe kāraṇa-martya-mūrtau«к тому Нараяне, причине самости всего, чей смертный облик [принят] по причине,; в том вы двое всегосамостипричине Нараяне причиносмертнообразном
भावम् विधत्ताम् नितराम् महा-आत्मन् किम् वा अवशिष्टम् युवयोः सु-कृत्यम्bhāvam vidhattām nitarām mahā-ātman kim vā avaśiṣṭam yuvayoḥ su-kṛtyamвы двое питаете чувство вполне, о великодушный: какое доброе дело у вас ещё остаётся?»; чувство питаете вполне, великодушный, что или остающееся ваше доброе дело
आगमिष्यति अ-दीर्घेण कालेन व्रजम् अच्युतःāgamiṣyati a-dīrgheṇa kālena vrajam acyutaḥ«через недолгое время Ачьюта придёт во Врадж; придёт недолгим временем во Врадж Ачьюта
प्रियम् विधास्यते पित्रोः भगवान् सात्वताम् पतिःpriyam vidhāsyate pitroḥ bhagavān sātvatām patiḥи сделает приятное родителям — Владыка, владыка Сатватов; приятное сделает родителям Владыка Сатватов владыка
हत्वा कंसम् रङ्ग-मध्ये प्रतीपम् सर्व-सात्वताम्hatvā kaṃsam raṅga-madhye pratīpam sarva-sātvatām«убив посреди арены Кансу, врага всех Сатватов,; убив Кансу арены посреди противника всех Сатватов
यत् आह वः समागत्य कृष्णः सत्यम् करोति तत्yat āha vaḥ samāgatya kṛṣṇaḥ satyam karoti tatчто Кришна, придя, сказал вам, — то он делает истиною; что сказал вам придя Кришна истиною делает то
मा खिद्यतम् महा-भागौ द्रक्ष्यथः कृष्णम् अन्तिकेmā khidyatam mahā-bhāgau drakṣyathaḥ kṛṣṇam antike«не печальтесь, о великоудачливые; вы увидите Кришну вблизи:; не печальтесь, великоудачливые, увидите Кришну вблизи
अन्तः हृदि सः भूतानाम् आस्ते ज्योतिः इव एधसिantaḥ hṛdi saḥ bhūtānām āste jyotiḥ iva edhasiон пребывает внутри, в сердце существ, — как огонь в дровах; внутри в сердце он существ пребывает свет словно в дровах
न हि अस्य अस्ति प्रियः कश्चित् न अ-प्रियः वा अस्ति अ-मानिनःna hi asya asti priyaḥ kaścit na a-priyaḥ vā asti a-māninaḥ«ведь нет у него никого милого, нет и немилого — у лишённого самомнения;; не ведь его есть милый некто, не немилый или есть безсамомненного
न उत्तमः न अधमः वा अपि स-मानस्य अ-समः अपि वाna uttamaḥ na adhamaḥ vā api sa-mānasya a-samaḥ api vāнет ни высшего, ни низшего для равного, и неравного [ему] нет; не высший, не низший или также равного неравный также или
न माता न पिता तस्य न भार्या न सुत-आदयःna mātā na pitā tasya na bhāryā na suta-ādayaḥ«нет у него ни матери, ни отца, ни жены, ни сыновей и прочих,; не мать, не отец его, не жена, не сыновья-прочие
न आत्मीयः न परः च अपि न देहः जन्म एव चna ātmīyaḥ na paraḥ ca api na dehaḥ janma eva caни своего, ни чужого, ни тела, ни рождения; не свой, не чужой же также, не тело, рождение же
न च अस्य कर्म वा लोके सत्-असत्-मिश्र-योनिषुna ca asya karma vā loke sat-asat-miśra-yoniṣu«и нет у него деяния в мире — [ведущего] в благие, дурные и смешанные лона;; не же его деяние или в мире благих-дурных-смешанных лонах
क्रीडा-अर्थम् सः अपि साधूनाम् परित्राणाय कल्पतेkrīḍā-artham saḥ api sādhūnām paritrāṇāya kalpate[рождение] ради игры — и оно служит спасению праведных; игры ради он также праведных спасению служит
सत्त्वम् रजः तमः इति भजते निर्गुणः गुणान्sattvam rajaḥ tamaḥ iti bhajate nirguṇaḥ guṇān«саттву, раджас, тамас — так бескачественный принимает качества;; саттву, раджас, тамас так принимает бескачественный качества
क्रीडन् अतीतः अपि गुणैः सृजति अवन् हन्ति अ-जःkrīḍan atītaḥ api guṇaiḥ sṛjati avan hanti a-jaḥиграя, хоть и запредельный гунам, нерождённый творит, хранит и губит; играющий запредельный также гунами творит, храня, губит нерождённый
यथा भ्रमरिका-दृष्ट्या भ्राम्यति इव मही इयतेyathā bhramarikā-dṛṣṭyā bhrāmyati iva mahī iyate«как при взгляде кружащегося земля кажется кружащейся,; как кружения взглядом кружащеюся словно земля мыслится
चित्ते कर्तरि तत्र आत्मा कर्ता इव अहम्-धिया स्मृतःcitte kartari tatra ātmā kartā iva aham-dhiyā smṛtaḥтак, когда деятель — сознание, самость мнится деятелем — по разумению «я»; при сознании деятеле там самость деятель словно «я»разумением помысленная
युवयोः एव न एव अयम् आत्म-जः भगवान् हरिःyuvayoḥ eva na eva ayam ātma-jaḥ bhagavān hariḥ«не только у вас двоих этот Владыка Хари — сын:; ваш только не же этот сын Владыка Хари
सर्वेषाम् आत्म-जः हि आत्मा पिता माता सः ईश्वरःsarveṣām ātma-jaḥ hi ātmā pitā mātā saḥ īśvaraḥон ведь у всех — сын, самость, отец и мать, господь; всех сын ведь самость отец мать он господь
दृष्टम् श्रुतम् भूत-भवत्-भविष्यत् स्थास्नुः चरिष्णुः महत् अल्पकम् चdṛṣṭam śrutam bhūta-bhavat-bhaviṣyat sthāsnuḥ cariṣṇuḥ mahat alpakam ca«виденное, слышанное, бывшее, сущее и будущее, неподвижное и движущееся, великое и малое —; виденное, слышанное, бывшее-сущее-будущее, неподвижное, движущееся, великое, малое же
विना अच्युतात् वस्तु तराम् न वाच्यम् सः एव सर्वम् परम-आत्म-भूतःvinā acyutāt vastu tarām na vācyam saḥ eva sarvam parama-ātma-bhūtaḥнет вещи, о которой можно было бы говорить помимо Ачьюты: он и есть всё, став высшею Самостью»; без Ачьюты вещь никак не говорима, он же всё высшесамостноставший
अनुवाद

«Видя такую высшую любовь Нанды и Яшоды к Владыке Кришне, с радостью сказал Нанде Уддхава: „Вы двое, несомненно, достойнейшие похвалы среди воплощённых здесь, о дающий почёт, раз таково устремление ума, обращённое к Нараяне, наставнику всего. Ведь эти двое — семя и лоно вселенной: Рама и Мукунда, Пуруша и прадхана; войдя в существа, эти двое древних правят и знанием, отличающим [их]. В кого человек в час расставания с жизнью, на миг погрузив нечистый ум, вынеся хранилище деяний, быстро идёт к высшему пути, став Брахманом, цвета солнца, — к тому Нараяне, причине самости всего, чей смертный облик [принят] по причине, вы двое питаете чувство вполне, о великодушный: какое доброе дело у вас ещё остаётся? Через недолгое время Ачьюта придёт во Врадж и сделает приятное родителям — Владыка, владыка Сатватов, убив посреди арены Кансу, врага всех Сатватов; что Кришна, придя, сказал вам, — то он делает истиною. Не печальтесь, о великоудачливые; вы увидите Кришну вблизи: он пребывает внутри, в сердце существ, — как огонь в дровах. Ведь нет у него никого милого, нет и немилого — у лишённого самомнения; нет ни высшего, ни низшего для равного, и неравного [ему] нет. Нет у него ни матери, ни отца, ни жены, ни сыновей и прочих, ни своего, ни чужого, ни тела, ни рождения; и нет у него деяния в мире — [ведущего] в благие, дурные и смешанные лона; [рождение] ради игры — и оно служит спасению праведных. Саттву, раджас, тамас — так бескачественный принимает качества; играя, хоть и запредельный гунам, нерождённый творит, хранит и губит. Как при взгляде кружащегося земля кажется кружащейся, так, когда деятель — сознание, самость мнится деятелем — по разумению «я». Не только у вас двоих этот Владыка Хари — сын: он ведь у всех — сын, самость, отец и мать, господь. Виденное, слышанное, бывшее, сущее и будущее, неподвижное и движущееся, великое и малое — нет вещи, о которой можно было бы говорить помимо Ачьюты: он и есть всё, став высшею Самостью“».

संस्करण

1baaf0f29558 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 9:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से