श्रीमद्भागवतम्
Cleaned by the Same Stone10.57.11-24
4740 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.57.11-24
देवनागरी

सो ऽपि कृतोद्यमं ज्ञात्वा भीतः प्राण-परीप्सया
साहाय्ये कृतवर्माणम् अयाचत स चाब्रवीत्
नाहम् ईस्वरयोः कुर्यां हेलनं राम-कृष्णयोः
को नु क्षेमाय कल्पेत तयोर् वृजिनम् आचरन्
कंसः सहानुगो ऽपीतो यद्-द्वेषात् त्याजितः श्रिया
जरासन्धः सप्तदश- संयुगाद् विरथो गतः
प्रत्याख्यातः स चाक्रूरं पार्ष्णि-ग्राहम् अयाचत
सो ऽप्य् आह को विरुध्येत विद्वान् ईश्वरयोर् बलम्
य इदं लीलया विश्वं सृजत्य् अवति हन्ति च
चेष्टां विश्व-सृजो यस्य न विदुर् मोहिताजया
यः सप्त-हायनः शैलम् उत्पाट्यैकेन पाणिना
दधार लीलया बाल उच्छिलीन्ध्रम् इवार्भकः
नमस् तस्मै भगवते कृष्णायाद्भुत-कर्मणे
अनन्तायादि-भूताय कूट-स्थायात्मने नमः
प्रत्याख्यातः स तेनापि शतधन्वा महा-मणिम्
तस्मिन् न्यस्याश्वम् आरुह्य शत-योजन-गं ययौ
गरुड-ध्वजम् आरुह्य रथं राम-जनार्दनौ
अन्वयातां महा-वेगैर् अश्वै राजन् गुरु-द्रुहम्
मिथिलायाम् उपवने विसृज्य पतितं हयम्
पद्भ्याम् अधावत् सन्त्रस्तः कृष्णो ऽप्य् अन्वद्रवद् रुषा
पदातेर् भगवांस् तस्य पदातिस् तिग्म-नेमिना
चक्रेण शिर उत्कृत्य वाससोर् व्यचिनोन् मणिम्
अलब्ध-मणिर् आगत्य कृष्ण आहाग्रजान्तिकम्
वृथा हतः शतधनुर् मणिस् तत्र न विद्यते
तत आह बलो नूनं स मणिः शतधन्वना
कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तस् तम् अन्वेष पुरं व्रज
अहं वैदेहम् इच्छामि द्रष्टुं प्रियतमं मम
इत्य् उक्त्वा मिथिलां राजन् विवेश यद-नन्दनः

लिप्यंतरण (IAST)

so 'pi kṛtodyamaṃ jñātvā bhītaḥ prāṇa-parīpsayā
sāhāyye kṛtavarmāṇam ayācata sa cābravīt
nāham īsvarayoḥ kuryāṃ helanaṃ rāma-kṛṣṇayoḥ
ko nu kṣemāya kalpeta tayor vṛjinam ācaran
kaṃsaḥ sahānugo 'pīto yad-dveṣāt tyājitaḥ śriyā
jarāsandhaḥ saptadaśa- saṃyugād viratho gataḥ
pratyākhyātaḥ sa cākrūraṃ pārṣṇi-grāham ayācata
so 'py āha ko virudhyeta vidvān īśvarayor balam
ya idaṃ līlayā viśvaṃ sṛjaty avati hanti ca
ceṣṭāṃ viśva-sṛjo yasya na vidur mohitājayā
yaḥ sapta-hāyanaḥ śailam utpāṭyaikena pāṇinā
dadhāra līlayā bāla ucchilīndhram ivārbhakaḥ
namas tasmai bhagavate kṛṣṇāyādbhuta-karmaṇe
anantāyādi-bhūtāya kūṭa-sthāyātmane namaḥ
pratyākhyātaḥ sa tenāpi śatadhanvā mahā-maṇim
tasmin nyasyāśvam āruhya śata-yojana-gaṃ yayau
garuḍa-dhvajam āruhya rathaṃ rāma-janārdanau
anvayātāṃ mahā-vegair aśvai rājan guru-druham
mithilāyām upavane visṛjya patitaṃ hayam
padbhyām adhāvat santrastaḥ kṛṣṇo 'py anvadravad ruṣā
padāter bhagavāṃs tasya padātis tigma-neminā
cakreṇa śira utkṛtya vāsasor vyacinon maṇim
alabdha-maṇir āgatya kṛṣṇa āhāgrajāntikam
vṛthā hataḥ śatadhanur maṇis tatra na vidyate
tata āha balo nūnaṃ sa maṇiḥ śatadhanvanā
kasmiṃścit puruṣe nyastas tam anveṣa puraṃ vraja
ahaṃ vaideham icchāmi draṣṭuṃ priyatamaṃ mama
ity uktvā mithilāṃ rājan viveśa yada-nandanaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सः अपि कृत-उद्यमम् ज्ञात्वा भीतः प्राण-परीप्सयाsaḥ api kṛta-udyamam jñātvā bhītaḥ prāṇa-parīpsayāи он, узнав о начатом усилии, испуганный, желая сберечь жизнь,; он также сделанноеусилие узнав испуганный жизнисберечьжеланием
साहाय्ये कृतवर्माणम् अयाचत सः च अब्रवीत्sāhāyye kṛtavarmāṇam ayācata saḥ ca abravītпросил Критаварму о помощи; и тот сказал:; в помощи Критаварму просил, он же сказал
न अहम् ईश्वरयोः कुर्याम् हेलनम् राम-कृष्णयोःna aham īśvarayoḥ kuryām helanam rāma-kṛṣṇayoḥ«я не совершу пренебрежения двумя владыками — Рамою и Кришною;; не я владык сделаю пренебрежение Рамы-Кришны
कः नु क्षेमाय कल्पेत तयोः वृजिनम् आचरन्kaḥ nu kṣemāya kalpeta tayoḥ vṛjinam ācaranкто же послужит [своему] благополучию, творя им зло?; кто же благополучию послужит их зло творящий
कंसः सह-अनुगः अपीतः यत्-द्वेषात् त्याजितः श्रियाkaṃsaḥ saha-anugaḥ apītaḥ yat-dveṣāt tyājitaḥ śriyā«Канса со свитою погиб, из ненависти к кому лишён богатства;; Канса сосвитный погибший чьей ненавистью лишённый богатства
जरासन्धः सप्त-दश-संयुगात् वि-रथः गतःjarāsandhaḥ sapta-daśa-saṃyugāt vi-rathaḥ gataḥДжарасандха после семнадцати битв ушёл, лишившись колесницы»; Джарасандха семнадцати битв безколесничный ушёл
प्रत्याख्यातः सः च अक्रूरम् पार्ष्णि-ग्राहम् अयाचतpratyākhyātaḥ saḥ ca akrūram pārṣṇi-grāham ayācataотвергнутый, он просил Акруру быть тыловым помощником;; отвергнутый он же Акруру пятухватающего просил
सः अपि आह कः विरुध्येत विद्वान् ईश्वरयोः बलम्saḥ api āha kaḥ virudhyeta vidvān īśvarayoḥ balamи тот сказал: «кто, зная силу двух владык, стал бы противиться?; он также сказал кто воспротивился бы знающий владык силу
यः इदम् लीलया विश्वम् सृजति अवति हन्ति चyaḥ idam līlayā viśvam sṛjati avati hanti ca«[тот], кто играючи творит, хранит и губит эту вселенную,; который эту игрою вселенную творит хранит губит же
चेष्टाम् विश्व-सृजः यस्य न विदुः मोहिताः अजयाceṣṭām viśva-sṛjaḥ yasya na viduḥ mohitāḥ ajayāчьего действия не ведают творцы вселенной, обманутые нерождённою [майей]; действие вселеннойтворцы чьё не ведают обманутые нерождённою
यः सप्त-हायनः शैलम् उत्पाट्य एकेन पाणिनाyaḥ sapta-hāyanaḥ śailam utpāṭya ekena pāṇinā«[тот], кто семи лет, вырвав гору одною рукою,; который семилетний гору вырвав одною рукою
दधार लीलया बालः उच्छिलीन्ध्रम् इव अर्भकःdadhāra līlayā bālaḥ ucchilīndhram iva arbhakaḥдержал играючи, дитя, — как ребёнок гриб; держал игрою дитя гриб словно ребёнок
नमः तस्मै भगवते कृष्णाय अद्भुत-कर्मणेnamaḥ tasmai bhagavate kṛṣṇāya adbhuta-karmaṇe«поклон тому Владыке Кришне, чьи деяния дивны,; поклон тому Владыке Кришне дивнодеятельному
अनन्ताय आदि-भूताय कूट-स्थाय आत्मने नमःanantāya ādi-bhūtāya kūṭa-sthāya ātmane namaḥБесконечному, изначальному, неизменному, Самости — поклон»; Бесконечному изначальному неизменному Самости поклон
प्रत्याख्यातः सः तेन अपि शतधन्वा महा-मणिम्pratyākhyātaḥ saḥ tena api śatadhanvā mahā-maṇimотвергнутый и им, Шатадхана великий самоцвет,; отвергнутый он им также Шатадхана великий самоцвет
तस्मिन् न्यस्य अश्वम् आरुह्य शत-योजन-गम् ययौtasmin nyasya aśvam āruhya śata-yojana-gam yayauоставив у него, взойдя на коня, [способного] пройти сто йоджан, уехал; у него оставив коня взойдя стойоджанноидущего уехал
गरुड-ध्वजम् आरुह्य रथम् राम-जनार्दनौgaruḍa-dhvajam āruhya ratham rāma-janārdanauвзойдя на колесницу со знаменем Гаруды, Рама и Джанардана; Гарудызнамённую взойдя колесницу Рама-Джанардана
अन्वयाताम् महा-वेगैः अश्वैः राजन् गुरु-द्रुहम्anvayātām mahā-vegaiḥ aśvaiḥ rājan guru-druhamпогнались, о царь, за врагом старших, весьма быстрыми конями; погнались великобыстрыми конями, о царь, старших врага
मिथिलायाम् उपवने विसृज्य पतितम् हयम्mithilāyām upavane visṛjya patitam hayamв роще у Митхилы, бросив павшего коня,; в Митхилы роще бросив павшего коня
पद्भ्याम् अधावत् सन्त्रस्तः कृष्णः अपि अन्वद्रवत् रुषाpadbhyām adhāvat santrastaḥ kṛṣṇaḥ api anvadravat ruṣāон побежал пешком, устрашённый; и Кришна погнался с яростью; стопами бежал устрашённый, Кришна также погнался с яростью
पदातेः भगवान् तस्य पदातिः तिग्म-नेमिनाpadāteḥ bhagavān tasya padātiḥ tigma-nemināу него, пешего, Владыка, [сам] пеший, острообочным; пешего Владыка его пеший острообочным
चक्रेण शिरः उत्कृत्य वाससोः व्यचिनोत् मणिम्cakreṇa śiraḥ utkṛtya vāsasoḥ vyacinot maṇimдиском срезав голову, искал самоцвет в одеждах; диском голову срезав в одеждах искал самоцвет
अ-लब्ध-मणिः आगत्य कृष्णः आह अग्र-ज-अन्तिकम्a-labdha-maṇiḥ āgatya kṛṣṇaḥ āha agra-ja-antikamне обретя самоцвета, придя к старшему брату, Кришна сказал:; необретённосамоцветный придя Кришна сказал старшего брата вблизь
वृथा हतः शतधनुः मणिः तत्र न विद्यतेvṛthā hataḥ śatadhanuḥ maṇiḥ tatra na vidyate«напрасно убит Шатадхану: самоцвета там нет»; напрасно убит Шатадхану, самоцвет там не существует
ततः आह बलः नूनम् सः मणिः शतधन्वनाtataḥ āha balaḥ nūnam saḥ maṇiḥ śatadhanvanāтогда Бала сказал: «верно, тот самоцвет Шатадханвою; тогда сказал Бала верно тот самоцвет Шатадханвою
कस्मिंश्चित् पुरुषे न्यस्तः तम् अन्वेष पुरम् व्रजkasmiṃścit puruṣe nyastaḥ tam anveṣa puram vrajaоставлен у какого-то мужа; ищи его, ступай в город; у некоего мужа оставлен, его ищи, в город ступай
अहम् वैदेहम् इच्छामि द्रष्टुम् प्रिय-तमम् ममaham vaideham icchāmi draṣṭum priya-tamam mama«я желаю увидеть [царя] Видехи, милейшего мне», —; я Вайдеху желаю видеть милейшего моего
इति उक्त्वा मिथिलाम् राजन् विवेश यदु-नन्दनःiti uktvā mithilām rājan viveśa yadu-nandanaḥсказав так, потомок Яду вошёл в Митхилу, о царь; так сказав в Митхилу, о царь, вошёл Яду потомок
अनुवाद

«И он, узнав о начатом усилии, испуганный, желая сберечь жизнь, просил Критаварму о помощи; и тот сказал: „Я не совершу пренебрежения двумя владыками — Рамою и Кришною; кто же послужит [своему] благополучию, творя им зло? Канса со свитою погиб, из ненависти к кому лишён богатства; Джарасандха после семнадцати битв ушёл, лишившись колесницы“. Отвергнутый, он просил Акруру быть тыловым помощником; и тот сказал: „Кто, зная силу двух владык, стал бы противиться? [Тот], кто играючи творит, хранит и губит эту вселенную, чьего действия не ведают творцы вселенной, обманутые нерождённою [майей]; [тот], кто семи лет, вырвав гору одною рукою, держал играючи, дитя, — как ребёнок гриб. Поклон тому Владыке Кришне, чьи деяния дивны, Бесконечному, изначальному, неизменному, Самости — поклон“. Отвергнутый и им, Шатадхана великий самоцвет, оставив у него, взойдя на коня, [способного] пройти сто йоджан, уехал. Взойдя на колесницу со знаменем Гаруды, Рама и Джанардана погнались, о царь, за врагом старших, весьма быстрыми конями. В роще у Митхилы, бросив павшего коня, он побежал пешком, устрашённый; и Кришна погнался с яростью. У него, пешего, Владыка, [сам] пеший, острообочным диском срезав голову, искал самоцвет в одеждах. Не обретя самоцвета, придя к старшему брату, Кришна сказал: „Напрасно убит Шатадхану: самоцвета там нет“. Тогда Бала сказал: „Верно, тот самоцвет Шатадханвою оставлен у какого-то мужа; ищи его, ступай в город. Я желаю увидеть [царя] Видехи, милейшего мне“, — сказав так, потомок Яду вошёл в Митхилу, о царь».

संस्करण

d781c8060a9a · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 10:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से