श्रीमद्भागवतम्
Four Arms Out of a Thousand10.63.1-14
4760 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.63.1-14

śṛī-śuka uvāca

देवनागरी

अपश्यतां चानिरुद्धं तद्-बन्धूनां च भारत
चत्वारो वार्षिका मासा व्यतीयुर् अनुशोचताम्
नारदात् तद् उपाकर्ण्य वार्तां बद्धस्य कर्म च
प्रययुः शोणित-पुरं वृष्णयः कृष्ण-दैवताः
प्रद्युम्नो युयुधानश् च गदः साम्बो ऽथ सारणः
नन्दोपनन्द-भद्राद्या राम-कृष्णानुवर्तिनः
अक्षौहिणीभिर् द्वादशभिः समेताः सर्वतो दिशम्
रुरुधुर् बाण-नगरं समन्तात् सात्वतर्षभाः
भज्यमान-पुरोद्यान- प्राकाराट्टाल-गोपुरम्
प्रेक्षमाणो रुषाविष्टस् तुल्य-सैन्यो ऽभिनिर्ययौ
बाणार्थे भगवान् रुद्रः स-सुतः प्रमथैर् वृतः
आरुह्य नन्दि-वृषभं युयुधे राम-कृष्णयोः
आसीत् सु-तुमुलं युद्धम् अद्भुतं रोम-हर्षणम्
कृष्ण-शङ्करयो राजन् प्रद्युम्न-गुहयोर् अपि
कुम्भाण्ड-कूपकर्णाभ्यां बलेन सह संयुगः
साम्बस्य बाण-पुत्रेण बाणेन सह सात्यकेः
ब्रह्मादयः सुराधीशा मुनयः सिद्ध-चारणाः
गन्धर्वाप्सरसो यक्षा विमानैर् द्रष्टुम् आगमन्
शङ्करानुचरान् शौरिर् भूत-प्रमथ-गुह्यकान्
डाकिनीर् यातुधानांश् च वेतालान् स-विनायकान्
प्रेत-मातृ-पिशाचांश् च कुष्माण्डान् ब्रह्म-राक्षसान्
द्रावयाम् आस तीक्ष्णाग्रैः शरैः शार्ङ्ग-धनुश्-च्युतैः
पृथग्-विधानि प्रायुङ्क्त पिणाक्य् अस्त्राणि शार्ङ्गिणे
प्रत्य्-अस्त्रैः शमयाम् आस शार्ङ्ग-पाणिर् अविस्मितः
ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रं वायव्यस्य च पार्वतम्
आग्नेयस्य च पार्जन्यं नैजं पाशुपतस्य च
मोहयित्वा तु गिरिशं जृम्भणास्त्रेण जृम्भितम्
बाणस्य पृतनां शौरिर् जघानासि-गदेषुभिः

लिप्यंतरण (IAST)

apaśyatāṃ cāniruddhaṃ tad-bandhūnāṃ ca bhārata
catvāro vārṣikā māsā vyatīyur anuśocatām
nāradāt tad upākarṇya vārtāṃ baddhasya karma ca
prayayuḥ śoṇita-puraṃ vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-daivatāḥ
pradyumno yuyudhānaś ca gadaḥ sāmbo 'tha sāraṇaḥ
nandopananda-bhadrādyā rāma-kṛṣṇānuvartinaḥ
akṣauhiṇībhir dvādaśabhiḥ sametāḥ sarvato diśam
rurudhur bāṇa-nagaraṃ samantāt sātvatarṣabhāḥ
bhajyamāna-purodyāna- prākārāṭṭāla-gopuram
prekṣamāṇo ruṣāviṣṭas tulya-sainyo 'bhiniryayau
bāṇārthe bhagavān rudraḥ sa-sutaḥ pramathair vṛtaḥ
āruhya nandi-vṛṣabhaṃ yuyudhe rāma-kṛṣṇayoḥ
āsīt su-tumulaṃ yuddham adbhutaṃ roma-harṣaṇam
kṛṣṇa-śaṅkarayo rājan pradyumna-guhayor api
kumbhāṇḍa-kūpakarṇābhyāṃ balena saha saṃyugaḥ
sāmbasya bāṇa-putreṇa bāṇena saha sātyakeḥ
brahmādayaḥ surādhīśā munayaḥ siddha-cāraṇāḥ
gandharvāpsaraso yakṣā vimānair draṣṭum āgaman
śaṅkarānucarān śaurir bhūta-pramatha-guhyakān
ḍākinīr yātudhānāṃś ca vetālān sa-vināyakān
preta-mātṛ-piśācāṃś ca kuṣmāṇḍān brahma-rākṣasān
drāvayām āsa tīkṣṇāgraiḥ śaraiḥ śārṅga-dhanuś-cyutaiḥ
pṛthag-vidhāni prāyuṅkta piṇāky astrāṇi śārṅgiṇe
praty-astraiḥ śamayām āsa śārṅga-pāṇir avismitaḥ
brahmāstrasya ca brahmāstraṃ vāyavyasya ca pārvatam
āgneyasya ca pārjanyaṃ naijaṃ pāśupatasya ca
mohayitvā tu giriśaṃ jṛmbhaṇāstreṇa jṛmbhitam
bāṇasya pṛtanāṃ śaurir jaghānāsi-gadeṣubhiḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अ-पश्यताम् च अनिरुद्धम् तत्-बन्धूनाम् च भारतa-paśyatām ca aniruddham tat-bandhūnām ca bhārataу родичей, не видевших Анируддху, о Бхарата,; невидящих же Анируддху его родичей же, Бхарата
चत्वारः वार्षिकाः मासाः व्यतीयुः अनुशोचताम्catvāraḥ vārṣikāḥ māsāḥ vyatīyuḥ anuśocatāmпрошли четыре месяца дождей — у скорбящих; четыре дождевые месяцы прошли скорбящих
नारदात् तत् उपाकर्ण्य वार्ताम् बद्धस्य कर्म चnāradāt tat upākarṇya vārtām baddhasya karma caуслышав о том от Нарады — весть и дело связанного,; от Нарады то услышав весть связанного дело же
प्रययुः शोणित-पुरम् वृष्णयः कृष्ण-दैवताःprayayuḥ śoṇita-puram vṛṣṇayaḥ kṛṣṇa-daivatāḥВришни, чьё божество — Кришна, отправились в город Шониту; отправились Шониту город Вришни Кришнабожественные
प्रद्युम्नः युयुधानः च गदः साम्बः अथ सारणःpradyumnaḥ yuyudhānaḥ ca gadaḥ sāmbaḥ atha sāraṇaḥПрадьюмна, Ююдхана, Гада, Самба, затем Сарана,; Прадьюмна, Ююдхана же, Гада, Самба, затем Сарана
नन्द-उपनन्द-भद्र-आद्याः राम-कृष्ण-अनुवर्तिनःnanda-upananda-bhadra-ādyāḥ rāma-kṛṣṇa-anuvartinaḥНанда, Упананда, Бхадра и прочие — следующие за Рамою и Кришною; Нанда-Упананда-Бхадра-начальные Раме-Кришне следующие
अक्षौहिणीभिः द्वादशभिः समेताः सर्वतः दिशम्akṣauhiṇībhiḥ dvādaśabhiḥ sametāḥ sarvataḥ diśamсойдясь с двенадцатью акшаухини, со всех сторон; акшаухини двенадцатью сошедшиеся отовсюду сторону
रुरुधुः बाण-नगरम् समन्तात् सात्वत-ऋषभाःrurudhuḥ bāṇa-nagaram samantāt sātvata-ṛṣabhāḥбыки среди Сатватов осадили город Баны кругом; осадили Баны город кругом Сатватов быки
भज्यमान-पुर-उद्यान-प्राकार-अट्टाल-गोपुरम्bhajyamāna-pura-udyāna-prākāra-aṭṭāla-gopuramвидя ломаемые городские сады, стены, башни и надвратные [строения],; ломаемые города сады-стены-башни-надвратное
प्रेक्षमाणः रुषा आविष्टः तुल्य-सैन्यः अभिनिर्ययौprekṣamāṇaḥ ruṣā āviṣṭaḥ tulya-sainyaḥ abhiniryayauохваченный яростью, с равным войском он выступил; смотрящий яростью охваченный равновойсковый выступил
बाण-अर्थे भगवान् रुद्रः स-सुतः प्रमथैः वृतःbāṇa-arthe bhagavān rudraḥ sa-sutaḥ pramathaiḥ vṛtaḥради Баны Владыка Рудра с сыном, окружённый праматхами,; Баны ради Владыка Рудра ссыновний праматхами окружённый
आरुह्य नन्दि-वृषभम् युयुधे राम-कृष्णयोःāruhya nandi-vṛṣabham yuyudhe rāma-kṛṣṇayoḥвзойдя на быка Нанди, бился с Рамою и Кришною; взойдя Нанди быка бился Рамы-Кришны
आसीत् सु-तुमुलम् युद्धम् अद्भुतम् रोम-हर्षणम्āsīt su-tumulam yuddham adbhutam roma-harṣaṇamбыла весьма шумная битва, дивная, поднимающая волоски,; была весьмашумная битва дивная волоскиподнимающая
कृष्ण-शङ्करयोः राजन् प्रद्युम्न-गुहयोः अपिkṛṣṇa-śaṅkarayoḥ rājan pradyumna-guhayoḥ apiКришны и Шанкары, о царь, и Прадьюмны с Гухою; Кришны-Шанкары, о царь, Прадьюмны-Гухи также
कुम्भाण्ड-कूपकर्णाभ्याम् बलेन सह संयुगःkumbhāṇḍa-kūpakarṇābhyām balena saha saṃyugaḥу Кумбханды и Купакарны — битва с Балою,; Кумбханды-Купакарны с Балою вместе битва
साम्बस्य बाण-पुत्रेण बाणेन सह सात्यकेःsāmbasya bāṇa-putreṇa bāṇena saha sātyakeḥу Самбы — с сыном Баны, у Сатьяки — с Баною; Самбы с Баны сыном, Баною с Сатьяки
ब्रह्म-आदयः सुर-अधीशाः मुनयः सिद्ध-चारणाःbrahma-ādayaḥ sura-adhīśāḥ munayaḥ siddha-cāraṇāḥБрахма и прочие владыки богов, молчальники, сиддхи, чараны,; Брахма-начальные богов владыки молчальники сиддхи-чараны
गन्धर्व-अप्सरसः यक्षाः विमानैः द्रष्टुम् आगमन्gandharva-apsarasaḥ yakṣāḥ vimānaiḥ draṣṭum āgamanгандхарвы, апсары, якши прибыли на летучих колесницах смотреть; гандхарвы-апсары якши колесницами смотреть прибыли
शङ्कर-अनुचरान् शौरिः भूत-प्रमथ-गुह्यकान्śaṅkara-anucarān śauriḥ bhūta-pramatha-guhyakānспутников Шанкары — бхутов, праматхов, гухьяков,; Шанкары спутников Шаури бхутов-праматхов-гухьяков
डाकिनीः यातुधानान् च वेतालान् स-विनायकान्ḍākinīḥ yātudhānān ca vetālān sa-vināyakānдакини, ятудхан, веталов и винаяков,; дакини, ятудхан же, веталов свинаяковых
प्रेत-मातृ-पिशाचान् च कुष्माण्डान् ब्रह्म-राक्षसान्preta-mātṛ-piśācān ca kuṣmāṇḍān brahma-rākṣasānпретов, матерей, пишачей, кушмандов, брахма-ракшасов; претов-матерей-пишачей же кушмандов брахмаракшасов
द्रावयाम् आस तीक्ष्ण-अग्रैः शरैः शार्ङ्ग-धनुः-च्युतैःdrāvayām āsa tīkṣṇa-agraiḥ śaraiḥ śārṅga-dhanuḥ-cyutaiḥШаури разогнал остроконечными стрелами, слетевшими с лука Шарнги; разогнал остроконечными стрелами Шарнгалукаслетевшими
पृथक्-विधानि प्रायुङ्क्त पिनाकी अस्त्राणि शार्ङ्गिणेpṛthak-vidhāni prāyuṅkta pinākī astrāṇi śārṅgiṇeноситель Пинаки применял против носителя Шарнги разного рода оружия;; разновидные применял Пинакиносец оружия Шарнганосцу
प्रति-अस्त्रैः शमयाम् आस शार्ङ्ग-पाणिः अ-विस्मितःprati-astraiḥ śamayām āsa śārṅga-pāṇiḥ a-vismitaḥвстречными оружиями гасил [их] Шарнгарукий, неизумлённый:; встречнымиоружиями гасил Шарнгарукий неизумлённый
ब्रह्म-अस्त्रस्य च ब्रह्म-अस्त्रम् वायव्यस्य च पार्वतम्brahma-astrasya ca brahma-astram vāyavyasya ca pārvatamна брахма-астру — брахма-астру, на ветряное — горное,; брахмаоружия же брахмаоружие, ветряного же горное
आग्नेयस्य च पार्जन्यम् नैजम् पाशुपतस्य चāgneyasya ca pārjanyam naijam pāśupatasya caна огненное — дождевое, а на пашупату — своё; огненного же дождевое, своё пашупаты же
मोहयित्वा तु गिरिशम् जृम्भण-अस्त्रेण जृम्भितम्mohayitvā tu giriśam jṛmbhaṇa-astreṇa jṛmbhitamобморочив же Гиришу оружием зевоты, [и тот] зевал;; обморочив же Гиришу зевотыоружием зевающего
बाणस्य पृतनाम् शौरिः जघान असि-गदा-इषुभिःbāṇasya pṛtanām śauriḥ jaghāna asi-gadā-iṣubhiḥвойско Баны Шаури побил мечом, палицею и стрелами; Баны войско Шаури побил мечом-палицею-стрелами
अनुवाद

«У родичей, не видевших Анируддху, о Бхарата, прошли четыре месяца дождей — у скорбящих. Услышав о том от Нарады — весть и дело связанного, Вришни, чьё божество — Кришна, отправились в город Шониту: Прадьюмна, Ююдхана, Гада, Самба, затем Сарана, Нанда, Упананда, Бхадра и прочие — следующие за Рамою и Кришною. Сойдясь с двенадцатью акшаухини, со всех сторон быки среди Сатватов осадили город Баны кругом. Видя ломаемые городские сады, стены, башни и надвратные [строения], охваченный яростью, с равным войском он выступил. Ради Баны Владыка Рудра с сыном, окружённый праматхами, взойдя на быка Нанди, бился с Рамою и Кришною. Была весьма шумная битва, дивная, поднимающая волоски, Кришны и Шанкары, о царь, и Прадьюмны с Гухою; у Кумбханды и Купакарны — битва с Балою, у Самбы — с сыном Баны, у Сатьяки — с Баною. Брахма и прочие владыки богов, молчальники, сиддхи, чараны, гандхарвы, апсары, якши прибыли на летучих колесницах смотреть. Спутников Шанкары — бхутов, праматхов, гухьяков, дакини, ятудхан, веталов и винаяков, претов, матерей, пишачей, кушмандов, брахма-ракшасов — Шаури разогнал остроконечными стрелами, слетевшими с лука Шарнги. Носитель Пинаки применял против носителя Шарнги разного рода оружия; встречными оружиями гасил [их] Шарнгарукий, неизумлённый: на брахма-астру — брахма-астру, на ветряное — горное, на огненное — дождевое, а на пашупату — своё. Обморочив же Гиришу оружием зевоты, [и тот] зевал; войско Баны Шаури побил мечом, палицею и стрелами».

संस्करण

4fcd619f5aa0 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 11:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से