श्रीमद्भागवतम्
The Cursed Roosters10.70.1-13
4785 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.70.1-13

śrī-śuka uvāca

देवनागरी

अथोषस्य् उपवृत्तायां कुक्कुटान् कूजतो ऽशपन्
गृहीत-कण्ठ्यः पतिभिर् माधव्यो विरहातुराः
वयांस्य् अरोरुवन् कृष्णं बोधयन्तीव वन्दिनः
गायत्स्व् अलिष्व् अनिद्राणि मन्दार-वन-वायुभिः
मुहूर्तं तं तु वैदर्भी नामृष्यद् अति-शोभनम्
परिरम्भण-विश्लेषात् प्रिय-बाह्व्-अन्तरं गता
ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय वार्य् उपस्पृश्य माधवः
दध्यौ प्रसन्न-करण आत्मानं तमसः परम्
एकं स्वयं-ज्योतिर् अनन्यम् अव्ययं स्व-संस्थया नित्य-निरस्त-कल्मषम्
ब्रह्माख्यम् अस्योद्भव-नाश-हेतुभिः स्व-शक्तिभिर् लक्षित-भाव-निर्वृतिम्
अथाप्लुतो ऽम्भस्य् अमले यथा-विधि
क्रिया-कलापं परिधाय वाससी
चकार सन्ध्योपगमादि सत्तमो
हुतानलो ब्रह्म जजाप वाग्-यतः
उपस्थायार्कम् उद्यन्तं तर्पयित्वात्मनः कलाः
देवान् ऋषीन् पितॄन् वृद्धान् विप्रान् अभ्यर्च्य चात्मवान्
धेनूनां रुक्म-शृङ्गीनां साध्वीनां मौक्तिक-स्रजाम्
पयस्विनीनां गृष्टीनां स-वत्सानां सु-वाससाम्
ददौ रूप्य-खुराग्राणां क्षौमाजिन-तिलैः सह
अलङ्कृतेभ्यो विप्रेभ्यो बद्वं बद्वं दिने दिने
गो-विप्र-देवता-वृद्ध- गुरून् भूतानि सर्वशः
नमस्कृत्यात्म-सम्भूतीर् मङ्गलानि समस्पृशत्
आत्मानं भूषयाम् आस नर-लोक-विभूषणम्
वासोभिर् भूषणैः स्वीयैर् दिव्य-स्रग्-अनुलेपनैः
अवेक्ष्याज्यं तथादर्शं गो-वृष-द्विज-देवताः
कामांश् च सर्व-वर्णानां पौरान्तः-पुर-चारिणाम्
प्रदाप्य प्रकृतीः कामैः प्रतोष्य प्रत्यनन्दत
संविभज्याग्रतो विप्रान् स्रक्-ताम्बूलानुलेपनैः
सुहृदः प्रकृतीर् दारान् उपायुङ्क्त ततः स्वयम्

लिप्यंतरण (IAST)

athoṣasy upavṛttāyāṃ kukkuṭān kūjato 'śapan
gṛhīta-kaṇṭhyaḥ patibhir mādhavyo virahāturāḥ
vayāṃsy aroruvan kṛṣṇaṃ bodhayantīva vandinaḥ
gāyatsv aliṣv anidrāṇi mandāra-vana-vāyubhiḥ
muhūrtaṃ taṃ tu vaidarbhī nāmṛṣyad ati-śobhanam
parirambhaṇa-viśleṣāt priya-bāhv-antaraṃ gatā
brāhme muhūrta utthāya vāry upaspṛśya mādhavaḥ
dadhyau prasanna-karaṇa ātmānaṃ tamasaḥ param
ekaṃ svayaṃ-jyotir ananyam avyayaṃ sva-saṃsthayā nitya-nirasta-kalmaṣam
brahmākhyam asyodbhava-nāśa-hetubhiḥ sva-śaktibhir lakṣita-bhāva-nirvṛtim
athāpluto 'mbhasy amale yathā-vidhi
kriyā-kalāpaṃ paridhāya vāsasī
cakāra sandhyopagamādi sattamo
hutānalo brahma jajāpa vāg-yataḥ
upasthāyārkam udyantaṃ tarpayitvātmanaḥ kalāḥ
devān ṛṣīn pitṝn vṛddhān viprān abhyarcya cātmavān
dhenūnāṃ rukma-śṛṅgīnāṃ sādhvīnāṃ mauktika-srajām
payasvinīnāṃ gṛṣṭīnāṃ sa-vatsānāṃ su-vāsasām
dadau rūpya-khurāgrāṇāṃ kṣaumājina-tilaiḥ saha
alaṅkṛtebhyo viprebhyo badvaṃ badvaṃ dine dine
go-vipra-devatā-vṛddha- gurūn bhūtāni sarvaśaḥ
namaskṛtyātma-sambhūtīr maṅgalāni samaspṛśat
ātmānaṃ bhūṣayām āsa nara-loka-vibhūṣaṇam
vāsobhir bhūṣaṇaiḥ svīyair divya-srag-anulepanaiḥ
avekṣyājyaṃ tathādarśaṃ go-vṛṣa-dvija-devatāḥ
kāmāṃś ca sarva-varṇānāṃ paurāntaḥ-pura-cāriṇām
pradāpya prakṛtīḥ kāmaiḥ pratoṣya pratyanandata
saṃvibhajyāgrato viprān srak-tāmbūlānulepanaiḥ
suhṛdaḥ prakṛtīr dārān upāyuṅkta tataḥ svayam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ उषसि उपवृत्तायाम् कुक्कुटान् कूजतः अशपन्atha uṣasi upavṛttāyām kukkuṭān kūjataḥ aśapanзатем, когда наступила заря, петухов, кричащих, проклинали; затем при заре наступившей петухов кричащих проклинали
गृहीत-कण्ठ्यः पतिभिः माधव्यः विरह-आतुराःgṛhīta-kaṇṭhyaḥ patibhiḥ mādhavyaḥ viraha-āturāḥжёны Мадхавы, обнимаемые супругом за шею, измученные [страхом] разлуки; обнятошейные супругами Мадхавы жёны разлукоймученные
वयांसि अरोरुवन् कृष्णम् बोधयन्ति इव वन्दिनःvayāṃsi aroruvan kṛṣṇam bodhayanti iva vandinaḥптицы кричали, словно певцы, будящие Кришну,; птицы кричали Кришну будящие словно певцы
गायत्सु अलिषु अ-निद्राणि मन्दार-वन-वायुभिःgāyatsu aliṣu a-nidrāṇi mandāra-vana-vāyubhiḥкогда пели пчёлы, разбуженные ветрами из рощи мандары; при поющих пчёлах неспящие мандарырощиветрами
मुहूर्तम् तम् तु वैदर्भी न अमृष्यत् अति-शोभनम्muhūrtam tam tu vaidarbhī na amṛṣyat ati-śobhanamно той мухурты, весьма прекрасной, Вайдарбхи не стерпела —; мухурты ту же Вайдарбхи не стерпела весьмапрекрасную
परिरम्भण-विश्लेषात् प्रिय-बाहु-अन्तरम् गताparirambhaṇa-viśleṣāt priya-bāhu-antaram gatāиз-за расторжения объятия, [она], бывшая в кольце рук любимого; объятиярасторжения от любимогорукмеждупребывавшая
ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय वारि उपस्पृश्य माधवःbrāhme muhūrte utthāya vāri upaspṛśya mādhavaḥвстав в брахма-мухурту, коснувшись воды, Мадхава; в брахмамухурту встав воды коснувшись Мадхава
दध्यौ प्रसन्न-करणः आत्मानम् तमसः परम्dadhyau prasanna-karaṇaḥ ātmānam tamasaḥ paramразмышлял, с успокоенными орудиями [чувств], о Самости, что за пределами тьмы, —; размышлял успокоенноорудный Самость тьмы запредельную
एकम् स्वयम्-ज्योतिः अन्-अन्यम् अ-व्ययम् स्व-संस्थया नित्य-निरस्त-कल्मषम्ekam svayam-jyotiḥ an-anyam a-vyayam sva-saṃsthayā nitya-nirasta-kalmaṣamединой, самосветящейся, неиной, неубывающей, своим состоянием вечно отвергающей скверну,; единую самосветящуюся неиную неубывающую своимсостоянием вечноотвергнутоскверную
ब्रह्म-आख्यम् अस्य उद्भव-नाश-हेतुभिः स्व-शक्तिभिः लक्षित-भाव-निर्वृतिम्brahma-ākhyam asya udbhava-nāśa-hetubhiḥ sva-śaktibhiḥ lakṣita-bhāva-nirvṛtimименуемой Брахманом, чьё блаженство бытия распознаётся по её собственным силам — причинам возникновения и гибели этого [мира]; Брахманименуемую этого возникновениягибелипричинами своимисилами распознаннобытияблаженную
अथ आप्लुतः अम्भसि अमले यथा-विधि क्रिया-कलापम् परिधाय वाससीatha āplutaḥ ambhasi amale yathā-vidhi kriyā-kalāpam paridhāya vāsasīзатем, омывшись в чистой воде по правилу, [совершив] круг обрядов, надев два одеяния,; затем омывшийся в воде чистой по правилу обрядовкруг надев одеяния
चकार सन्ध्या-उपगम-आदि सत्-तमः हुत-अनलः ब्रह्म जजाप वाक्-यतःcakāra sandhyā-upagama-ādi sat-tamaḥ huta-analaḥ brahma jajāpa vāk-yataḥон совершил приближение к сандхье и прочее — праведнейший; возлив в огонь, шептал Брахман, обуздав речь; совершил сандхьеприближение-прочее праведнейший возлившийвогонь Брахман шептал речьобуздавший
उपस्थाय अर्कम् उद्यन्तम् तर्पयित्वा आत्मनः कलाःupasthāya arkam udyantam tarpayitvā ātmanaḥ kalāḥпочтив восходящее солнце, насытив свои доли —; почтив солнце восходящее насытив свои доли
देवान् ऋषीन् पितॄन् वृद्धान् विप्रान् अभ्यर्च्य च आत्म-वान्devān ṛṣīn pitṝn vṛddhān viprān abhyarcya ca ātma-vānбогов, провидцев, предков, — и почтив старших и брахманов, владеющий собою,; богов провидцев предков старших брахманов почтив же собоювладеющий
धेनूनाम् रुक्म-शृङ्गीनाम् साध्वीनाम् मौक्तिक-स्रजाम्dhenūnām rukma-śṛṅgīnām sādhvīnām mauktika-srajāmдойных коров с золочёными рогами, добрых, в жемчужных венках,; дойных золоторогих добрых жемчуговенковых
पयस्विनीनाम् गृष्टीनाम् स-वत्सानाम् सु-वाससाम्payasvinīnām gṛṣṭīnām sa-vatsānām su-vāsasāmмолочных, первотёлок, с телятами, в прекрасных покровах,; молочных первотёлок стелятных прекраснопокровных
ददौ रूप्य-खुर-अग्राणाम् क्षौम-अजिन-तिलैः सहdadau rūpya-khura-agrāṇām kṣauma-ajina-tilaiḥ sahaс серебром на концах копыт, он давал вместе с льном, шкурами и кунжутом; давал сереброкопытоконечных льном-шкурами-кунжутом вместе
अलङ्कृतेभ्यः विप्रेभ्यः बद्वम् बद्वम् दिने दिनेalaṅkṛtebhyaḥ viprebhyaḥ badvam badvam dine dineукрашенным брахманам — по бадве и по бадве, изо дня в день; украшенным брахманам бадву бадву день день
गो-विप्र-देवता-वृद्ध-गुरून् भूतानि सर्वशःgo-vipra-devatā-vṛddha-gurūn bhūtāni sarvaśaḥкоровам, брахманам, божествам, старшим, наставникам, существам — всячески; коров-брахманов-божеств-старших-наставников существа всячески
नमस्कृत्य आत्म-सम्भूतीः मङ्गलानि समस्पृशत्namaskṛtya ātma-sambhūtīḥ maṅgalāni samaspṛśatпоклонившись — [ибо они] его собственные проявления, — он касался благих [предметов]; поклонившись своипроявления благих касался
आत्मानम् भूषयाम् आस नर-लोक-विभूषणम्ātmānam bhūṣayām āsa nara-loka-vibhūṣaṇamон украшал себя — украшение мира людей —; себя украшал людеймираукрашение
वासोभिः भूषणैः स्वीयैः दिव्य-स्रक्-अनुलेपनैःvāsobhiḥ bhūṣaṇaiḥ svīyaiḥ divya-srak-anulepanaiḥодеждами, уборами, своими, дивными венками и умащениями; одеждами уборами своими дивновенкоумащениями
अवेक्ष्य आज्यम् तथा आदर्शम् गो-वृष-द्विज-देवताःavekṣya ājyam tathā ādarśam go-vṛṣa-dvija-devatāḥвзглянув на топлёное масло, а также в зеркало, на коров, быков, дваждырождённых и божества,; взглянув масло так зеркало коров-быков-дваждырождённых-божества
कामान् च सर्व-वर्णानाम् पौर-अन्तः-पुर-चारिणाम्kāmān ca sarva-varṇānām paura-antaḥ-pura-cāriṇāmи желанное всех сословий — горожан и обитателей внутренних покоев; желанное же всех сословий горожан-внутреннихпокоевходящих
प्रदाप्य प्रकृतीः कामैः प्रतोष्य प्रत्यनन्दतpradāpya prakṛtīḥ kāmaiḥ pratoṣya pratyanandataвелев раздать, ублаготворив подданных желанным, он радовался [с ними]; велевраздать подданных желанным ублаготворив радовался
संविभज्य अग्रतः विप्रान् स्रक्-ताम्बूल-अनुलेपनैःsaṃvibhajya agrataḥ viprān srak-tāmbūla-anulepanaiḥоделив прежде [всего] брахманов венками, тамбулой и умащениями,; оделив прежде брахманов венок-тамбула-умащениями
सुहृदः प्रकृतीः दारान् उपायुङ्क्त ततः स्वयम्suhṛdaḥ prakṛtīḥ dārān upāyuṅkta tataḥ svayamдрузей, подданных, жён — [оделив], затем он [вкушал] сам; друзей подданных жён вкушал затем сам
अनुवाद

«Затем, когда наступила заря, петухов, кричащих, проклинали жёны Мадхавы, обнимаемые супругом за шею, измученные [страхом] разлуки. Птицы кричали, словно певцы, будящие Кришну, когда пели пчёлы, разбуженные ветрами из рощи мандары. Но той мухурты, весьма прекрасной, Вайдарбхи не стерпела — из-за расторжения объятия, [она], бывшая в кольце рук любимого. Встав в брахма-мухурту, коснувшись воды, Мадхава размышлял, с успокоенными орудиями [чувств], о Самости, что за пределами тьмы, — единой, самосветящейся, неиной, неубывающей, своим состоянием вечно отвергающей скверну, именуемой Брахманом, чьё блаженство бытия распознаётся по её собственным силам — причинам возникновения и гибели этого [мира]. Затем, омывшись в чистой воде по правилу, [совершив] круг обрядов, надев два одеяния, он совершил приближение к сандхье и прочее — праведнейший; возлив в огонь, шептал Брахман, обуздав речь. Почтив восходящее солнце, насытив свои доли — богов, провидцев, предков, — и почтив старших и брахманов, владеющий собою, дойных коров с золочёными рогами, добрых, в жемчужных венках, молочных, первотёлок, с телятами, в прекрасных покровах, с серебром на концах копыт, он давал вместе с льном, шкурами и кунжутом украшенным брахманам — по бадве и по бадве, изо дня в день. Коровам, брахманам, божествам, старшим, наставникам, существам — всячески поклонившись — [ибо они] его собственные проявления, — он касался благих [предметов]. Он украшал себя — украшение мира людей — одеждами, уборами, своими, дивными венками и умащениями; взглянув на топлёное масло, а также в зеркало, на коров, быков, дваждырождённых и божества, и желанное всех сословий — горожан и обитателей внутренних покоев — велев раздать, ублаготворив подданных желанным, он радовался [с ними]. Оделив прежде [всего] брахманов венками, тамбулой и умащениями, друзей, подданных, жён — [оделив], затем он [вкушал] сам».

संस्करण

2cff9cc763f5 · प्रकाशित 15 अग॰ 2026, 11:00:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से