श्रीमद्भागवतम्
The Lash Upon the Eye10.82.31-39
4829 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.82.31-39

śrī-śuka uvāca

देवनागरी

नन्दस् तत्र यदून् प्राप्तान् ज्ञात्वा कृष्ण-पुरोगमान्
तत्रागमद् वृतो गोपैर् अनः-स्थार्थैर् दिदृक्षया
तं दृष्ट्वा वृष्णयो हृष्टास् तन्वः प्राणम् इवोत्थिताः
परिषस्वजिरे गाढं चिर-दर्शन-कातराः
वसुदेवः परिष्वज्य सम्प्रीतः प्रेम-विह्वलः
स्मरन् कंस-कृतान् क्लेशान् पुत्र-न्यासं च गोकुले
कृष्ण-रामौ परिष्वज्य पितराव् अभिवाद्य च
न किञ्चनोचतुः प्रेम्णा साश्रु-कण्ठौ कुरूद्वह
ताव् आत्मासनम् आरोप्य बाहुभ्यां परिरभ्य च
यशोदा च महा-भागा सुतौ विजहतुः शुचः
रोहिणी देवकी चाथ परिष्वज्य व्रजेश्वरीम्
स्मरन्त्यौ तत्-कृतां मैत्रीं बाष्प-कण्ठ्यौ समूचतुः
का विस्मरेत वां मैत्रीम् अनिवृत्तां व्रजेश्वरि
अवाप्याप्य् ऐन्द्रम् ऐश्वर्यं यस्या नेह प्रतिक्रिया
एताव् अदृष्ट-पितरौ युवयोः स्म पित्रोः
सम्प्रीणनाभ्युदय-पोषण-पालनानि
प्राप्योषतुर् भवति पक्ष्म ह यद्वद् अक्ष्णोर्
न्यस्ताव् अकुत्र च भयौ न सतां परः स्वः
गोप्यश् च कृष्णम् उपलभ्य चिराद् अभीष्टं
यत्-प्रेक्षणे दृशिषु पक्ष्म-कृतं शपन्ति
दृग्भिर् हृदी-कृतम् अलं परिरभ्य सर्वास्
तद्-भावम् आपुर् अपि नित्य-युजां दुरापम्

लिप्यंतरण (IAST)

nandas tatra yadūn prāptān jñātvā kṛṣṇa-purogamān
tatrāgamad vṛto gopair anaḥ-sthārthair didṛkṣayā
taṃ dṛṣṭvā vṛṣṇayo hṛṣṭās tanvaḥ prāṇam ivotthitāḥ
pariṣasvajire gāḍhaṃ cira-darśana-kātarāḥ
vasudevaḥ pariṣvajya samprītaḥ prema-vihvalaḥ
smaran kaṃsa-kṛtān kleśān putra-nyāsaṃ ca gokule
kṛṣṇa-rāmau pariṣvajya pitarāv abhivādya ca
na kiñcanocatuḥ premṇā sāśru-kaṇṭhau kurūdvaha
tāv ātmāsanam āropya bāhubhyāṃ parirabhya ca
yaśodā ca mahā-bhāgā sutau vijahatuḥ śucaḥ
rohiṇī devakī cātha pariṣvajya vrajeśvarīm
smarantyau tat-kṛtāṃ maitrīṃ bāṣpa-kaṇṭhyau samūcatuḥ
kā vismareta vāṃ maitrīm anivṛttāṃ vrajeśvari
avāpyāpy aindram aiśvaryaṃ yasyā neha pratikriyā
etāv adṛṣṭa-pitarau yuvayoḥ sma pitroḥ
samprīṇanābhyudaya-poṣaṇa-pālanāni
prāpyoṣatur bhavati pakṣma ha yadvad akṣṇor
nyastāv akutra ca bhayau na satāṃ paraḥ svaḥ
gopyaś ca kṛṣṇam upalabhya cirād abhīṣṭaṃ
yat-prekṣaṇe dṛśiṣu pakṣma-kṛtaṃ śapanti
dṛgbhir hṛdī-kṛtam alaṃ parirabhya sarvās
tad-bhāvam āpur api nitya-yujāṃ durāpam

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
नन्दः तत्र यदून् प्राप्तान् ज्ञात्वा कृष्ण-पुरोगमान्nandaḥ tatra yadūn prāptān jñātvā kṛṣṇa-purogamānНанда, узнав, что туда прибыли Ядавы, ведомые Кришною,; Нанда там Ядавов прибывших узнав Кришноюведомых
तत्र अगमत् वृतः गोपैः अनः-स्थ-अर्थैः दिदृक्षयाtatra agamat vṛtaḥ gopaiḥ anaḥ-stha-arthaiḥ didṛkṣayāпришёл туда, окружённый пастухами, с добром на повозках, из желания увидеть; туда пришёл окружённый пастухами повозкахстоящедобрыми увидетьжеланием
तम् दृष्ट्वा वृष्णयः हृष्टाः तन्वः प्राणम् इव उत्थिताःtam dṛṣṭvā vṛṣṇayaḥ hṛṣṭāḥ tanvaḥ prāṇam iva utthitāḥувидев его, Вришни, ликующие, поднялись — как тела при [возвращении] дыхания,; его увидев Вришни ликующие тела дыхание словно поднявшиеся
परिषस्वजिरे गाढम् चिर-दर्शन-कातराःpariṣasvajire gāḍham cira-darśana-kātarāḥкрепко обняли [его], истомившиеся долгим [ожиданием] встречи; обняли крепко долголицезренияистомлённые
वसुदेवः परिष्वज्य सम्प्रीतः प्रेम-विह्वलःvasudevaḥ pariṣvajya samprītaḥ prema-vihvalaḥВасудева, обняв, весьма обрадованный, охваченный любовью,; Васудева обняв весьмаобрадованный любовьюохваченный
स्मरन् कंस-कृतान् क्लेशान् पुत्र-न्यासम् च गोकुलेsmaran kaṃsa-kṛtān kleśān putra-nyāsam ca gokuleвспоминая мучения, учинённые Камсою, и передачу сына в Гокулу; вспоминающий Камсоюсделанные мучения сынапередачу же в Гокулу
कृष्ण-रामौ परिष्वज्य पितरौ अभिवाद्य चkṛṣṇa-rāmau pariṣvajya pitarau abhivādya caКришна и Рама, обняв родителей и приветствовав [их],; Кришна-Рама обняв родителей приветствовав же
न किञ्चन ऊचतुः प्रेम्णा स-अश्रु-कण्ठौ कुरु-उद्वहna kiñcana ūcatuḥ premṇā sa-aśru-kaṇṭhau kuru-udvahaничего не сказали от любви, с горлом в слезах, о вождь Куру; не ничего сказали любовью слёзогорлые, Куру вождь
तौ आत्म-आसनम् आरोप्य बाहुभ्याम् परिरभ्य चtau ātma-āsanam āropya bāhubhyām parirabhya caусадив их обоих на своё сиденье и обняв руками,; их своёсиденье усадив руками обняв же
यशोदा च महा-भागा सुतौ विजहतुः शुचःyaśodā ca mahā-bhāgā sutau vijahatuḥ śucaḥи великоудачливая Яшода — [с ними] сыновья оставили скорби; Яшода же великоудачливая сыновья оставили скорби
रोहिणी देवकी च अथ परिष्वज्य व्रज-ईश्वरीम्rohiṇī devakī ca atha pariṣvajya vraja-īśvarīmРохини и Деваки затем, обняв владычицу Враджа,; Рохини Деваки же затем обняв Враджа владычицу
स्मरन्त्यौ तत्-कृताम् मैत्रीम् बाष्प-कण्ठ्यौ समूचतुःsmarantyau tat-kṛtām maitrīm bāṣpa-kaṇṭhyau samūcatuḥвспоминая оказанное ею дружество, с горлом в слезах, сказали:; вспоминающие ею оказанное дружество слёзогорлые сказали
का विस्मरेत वाम् मैत्रीम् अ-निवृत्ताम् व्रज-ईश्वरिkā vismareta vām maitrīm a-nivṛttām vraja-īśvari«кто забыл бы ваше непрестающее дружество, о владычица Враджа?; кто забыл бы ваше дружество непрестающее, Враджа владычица
अवाप्य अपि ऐन्द्रम् ऐश्वर्यम् यस्याः न इह प्रतिक्रियाavāpya api aindram aiśvaryam yasyāḥ na iha pratikriyāкоторому, даже обретя владычество Индры, здесь нет воздаяния; обретя также Индры владычество которому не здесь воздаяние
एतौ अ-दृष्ट-पितरौ युवयोः स्म पित्रोः सम्प्रीणन-अभ्युदय-पोषण-पालनानिetau a-dṛṣṭa-pitarau yuvayoḥ sma pitroḥ samprīṇana-abhyudaya-poṣaṇa-pālanāni«эти двое, не видевшие родителей, у вас, [бывших им] родителями, — ублажение, возрастание, вскармливание и охранение; эти невидевшиеродителей вас родителей ублажениевозрастаниевскармливаниеохранения
प्राप्य ऊषतुः भवति पक्ष्म ह यद्वत् अक्ष्णोः न्यस्तौ अ-कुत्र च भयौ न सताम् परः स्वःprāpya ūṣatuḥ bhavati pakṣma ha yadvat akṣṇoḥ nyastau a-kutra ca bhayau na satām paraḥ svaḥобретя, прожили; [они были] у вас — как ресницы у очей, вверенные, нигде не знавшие страха; у праведных нет чужого и своего»; обретя прожили у вас ресница же как очей вверенные нигдестрашные не праведных чужой свой
गोप्यः च कृष्णम् उपलभ्य चिरात् अभीष्टम् यत्-प्रेक्षणे दृशिषु पक्ष्म-कृतम् शपन्तिgopyaḥ ca kṛṣṇam upalabhya cirāt abhīṣṭam yat-prekṣaṇe dṛśiṣu pakṣma-kṛtam śapantiи пастушки, обретя после долгого [срока] желанного Кришну, — при взгляде на которого они проклинают создателя ресниц в очах, —; пастушки же Кришну обретя долгого желанного которого взгляде в очах ресницсоздателя проклинают
दृग्भिः हृदी-कृतम् अलम् परिरभ्य सर्वाः तत्-भावम् आपुः अपि नित्य-युजाम् दुर्-आपम्dṛgbhiḥ hṛdī-kṛtam alam parirabhya sarvāḥ tat-bhāvam āpuḥ api nitya-yujām dur-āpamвполне обняв [его], помещённого в сердце очами, все они обрели то состояние, труднодостижимое и для постоянно соединённых [йогою]; очами всердцепомещённого вполне обняв все тосостояние обрели также постоянносоединённых труднодостижимое
अनुवाद

«Нанда, узнав, что туда прибыли Ядавы, ведомые Кришною, пришёл туда, окружённый пастухами, с добром на повозках, из желания увидеть. Увидев его, Вришни, ликующие, поднялись — как тела при [возвращении] дыхания, крепко обняли [его], истомившиеся долгим [ожиданием] встречи. Васудева, обняв, весьма обрадованный, охваченный любовью, вспоминая мучения, учинённые Камсою, и передачу сына в Гокулу; Кришна и Рама, обняв родителей и приветствовав [их], ничего не сказали от любви, с горлом в слезах, о вождь Куру. Усадив их обоих на своё сиденье и обняв руками, и великоудачливая Яшода — [с ними] сыновья оставили скорби. Рохини и Деваки затем, обняв владычицу Враджа, вспоминая оказанное ею дружество, с горлом в слезах, сказали: „Кто забыл бы ваше непрестающее дружество, о владычица Враджа? Которому, даже обретя владычество Индры, здесь нет воздаяния. Эти двое, не видевшие родителей, у вас, [бывших им] родителями, — ублажение, возрастание, вскармливание и охранение обретя, прожили; [они были] у вас — как ресницы у очей, вверенные, нигде не знавшие страха; у праведных нет чужого и своего“. И пастушки, обретя после долгого [срока] желанного Кришну, — при взгляде на которого они проклинают создателя ресниц в очах, — вполне обняв [его], помещённого в сердце очами, все они обрели то состояние, труднодостижимое и для постоянно соединённых [йогою]».

संस्करण

37aa68cd4723 · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से