श्रीमद्भागवतम्
The Lash Upon the Eye10.82.40-48
4830 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 10.82.40-48
देवनागरी

भगवांस् तास् तथा-भूता विविक्त उपसङ्गतः
आश्लिष्यानामयं पृष्ट्वा प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत्
अपि स्मरथ नः सख्यः स्वानाम् अर्थ-चिकीर्षया
गतांश् चिरायिताञ् छत्रु- पक्ष-क्षपण-चेतसः
अप्य् अवध्यायथास्मान् स्विद् अकृत-ज्ञाविशङ्कया
नूनं भूतानि भगवान् युनक्ति वियुनक्ति च
वायुर् यथा घनानीकं तृणं तूलं रजांसि च
संयोज्याक्षिपते भूयस् तथा भूतानि भूत-कृत्
मयि भक्तिर् हि भूतानाम् अमृतत्वाय कल्पते
दिष्ट्या यद् आसीन् मत्-स्नेहो भवतीनां मद्-आपनः
अहं हि सर्व-भूतानाम् आदिर् अन्तो ऽन्तरं बहिः
भौतिकानां यथा खं वार् भूर् वायुर् ज्योतिर् अङ्गनाः
एवं ह्य् एतानि भूतानि भूतेष्व् आत्मात्मना ततः
उभयं मय्य् अथ परे पश्यताभातम् अक्षरे
अध्यात्म-शिक्षया गोप्य एवं कृष्णेन शिक्षिताः
तद्-अनुस्मरण-ध्वस्त- जीव-कोशास् तम् अध्यगन्
आहुश् च ते नलिन-नाभ पदारविन्दं
योगेश्वरैर् हृदि विचिन्त्यम् अगाध-बोधैः
संसार-कूप-पतितोत्तरणावलम्बं
गेहं जुषाम् अपि मनस्य् उदियात् सदा नः

लिप्यंतरण (IAST)

bhagavāṃs tās tathā-bhūtā vivikta upasaṅgataḥ
āśliṣyānāmayaṃ pṛṣṭvā prahasann idam abravīt
api smaratha naḥ sakhyaḥ svānām artha-cikīrṣayā
gatāṃś cirāyitāñ chatru- pakṣa-kṣapaṇa-cetasaḥ
apy avadhyāyathāsmān svid akṛta-jñāviśaṅkayā
nūnaṃ bhūtāni bhagavān yunakti viyunakti ca
vāyur yathā ghanānīkaṃ tṛṇaṃ tūlaṃ rajāṃsi ca
saṃyojyākṣipate bhūyas tathā bhūtāni bhūta-kṛt
mayi bhaktir hi bhūtānām amṛtatvāya kalpate
diṣṭyā yad āsīn mat-sneho bhavatīnāṃ mad-āpanaḥ
ahaṃ hi sarva-bhūtānām ādir anto 'ntaraṃ bahiḥ
bhautikānāṃ yathā khaṃ vār bhūr vāyur jyotir aṅganāḥ
evaṃ hy etāni bhūtāni bhūteṣv ātmātmanā tataḥ
ubhayaṃ mayy atha pare paśyatābhātam akṣare
adhyātma-śikṣayā gopya evaṃ kṛṣṇena śikṣitāḥ
tad-anusmaraṇa-dhvasta- jīva-kośās tam adhyagan
āhuś ca te nalina-nābha padāravindaṃ
yogeśvarair hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥ
saṃsāra-kūpa-patitottaraṇāvalambaṃ
gehaṃ juṣām api manasy udiyāt sadā naḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भगवान् ताः तथा-भूताः विविक्ते उपसङ्गतःbhagavān tāḥ tathā-bhūtāḥ vivikte upasaṅgataḥВладыка, подойдя к ним, бывшим в таком состоянии, в уединённом [месте],; Владыка их такобывших уединённом подошедший
आश्लिष्य अन्-आमयम् पृष्ट्वा प्रहसन् इदम् अब्रवीत्āśliṣya an-āmayam pṛṣṭvā prahasan idam abravītобняв, спросив о здравии, смеясь, сказал это:; обняв здравие спросив смеющийся это сказал
अपि स्मरथ नः सख्यः स्वानाम् अर्थ-चिकीर्षयाapi smaratha naḥ sakhyaḥ svānām artha-cikīrṣayā«помните ли вы нас, о подруги, — ушедших ради дела своих,; ли помните нас, подруги, своих делосделатьжеланием
गतान् चिरायितान् शत्रु-पक्ष-क्षपण-चेतसःgatān cirāyitān śatru-pakṣa-kṣapaṇa-cetasaḥпромедливших, с сознанием, [устремлённым] на истребление стороны врагов?; ушедших промедливших врагастороныистреблениесознательных
अपि अवध्यायथ अस्मान् स्वित् अ-कृत-ज्ञ-अविशङ्कयाapi avadhyāyatha asmān svit a-kṛta-jña-aviśaṅkayā«не думаете ли вы о нас дурно — по подозрению в неблагодарности?; ли думаете дурно о нас ли неблагодарностиподозрением
नूनम् भूतानि भगवान् युनक्ति वियुनक्ति चnūnam bhūtāni bhagavān yunakti viyunakti caвоистину, Владыка соединяет существа и разъединяет; воистину существа Владыка соединяет разъединяет же
वायुः यथा घन-अनीकम् तृणम् तूलम् रजांसि चvāyuḥ yathā ghana-anīkam tṛṇam tūlam rajāṃsi ca«как ветер — гряду туч, траву, хлопок и пылинки,; ветер как тучгряду траву хлопок пылинки же
संयोज्य आक्षिपते भूयः तथा भूतानि भूत-कृत्saṃyojya ākṣipate bhūyaḥ tathā bhūtāni bhūta-kṛtсоединив, вновь разбрасывает, так и творец существ — существа; соединив разбрасывает вновь так существа существтворец
मयि भक्तिः हि भूतानाम् अ-मृतत्वाय कल्पतेmayi bhaktiḥ hi bhūtānām a-mṛtatvāya kalpate«преданность мне у существ ведь служит бессмертию;; ко мне преданность ведь существ бессмертию служит
दिष्ट्या यत् आसीत् मत्-स्नेहः भवतीनाम् मत्-आपनःdiṣṭyā yat āsīt mat-snehaḥ bhavatīnām mat-āpanaḥпо счастью, у вас была любовь ко мне, приводящая ко мне; по счастью что была комнелюбовь ваша комнеприводящая
अहम् हि सर्व-भूतानाम् आदिः अन्तः अन्तरम् बहिःaham hi sarva-bhūtānām ādiḥ antaḥ antaram bahiḥ«я ведь у всех существ — начало, конец, внутреннее и внешнее,; я ведь всех существ начало конец внутреннее внешнее
भौतिकानाम् यथा खम् वाः भूः वायुः ज्योतिः अङ्गनाःbhautikānām yathā kham vāḥ bhūḥ vāyuḥ jyotiḥ aṅganāḥкак у [вещей] из первоэлементов — пространство, вода, земля, ветер и свет, о женщины; первоэлементных как пространство вода земля ветер свет, женщины
एवम् हि एतानि भूतानि भूतेषु आत्मा आत्मना ततःevam hi etāni bhūtāni bhūteṣu ātmā ātmanā tataḥ«так ведь эти существа [пребывают] в существах, и самость — самостью; потому; так ведь эти существа в существах самость самостью потому
उभयम् मयि अथ परे पश्यत आभातम् अ-क्षरेubhayam mayi atha pare paśyata ābhātam a-kṣareвидьте и то и другое во мне — высшем, неуничтожимом, — [лишь] являющимся»; оба во мне затем высшем видьте являющееся неуничтожимом
अध्यात्म-शिक्षया गोप्यः एवम् कृष्णेन शिक्षिताःadhyātma-śikṣayā gopyaḥ evam kṛṣṇena śikṣitāḥтак наставлением о самости пастушки были научены Кришною;; самостинаставлением пастушки так Кришною наученные
तत्-अनुस्मरण-ध्वस्त-जीव-कोशाः तम् अध्यगन्tat-anusmaraṇa-dhvasta-jīva-kośāḥ tam adhyagan[те], чья оболочка живого разрушена памятованием о нём, достигли его; егопамятованиемразрушенноживогооболочные его достигли
आहुः च ते नलिन-नाभ पद-अरविन्दम् योग-ईश्वरैः हृदि विचिन्त्यम् अगाध-बोधैःāhuḥ ca te nalina-nābha pada-aravindam yoga-īśvaraiḥ hṛdi vicintyam agādha-bodhaiḥи сказали: «о лотосопупый, твой лотос-стопа, помышляемый в сердце владыками йоги, чьё разумение неизмеримо,; сказали же твой лотосопупый стополотос йогивладыками в сердце помышляемый неизмериморазумными
संसार-कूप-पतित-उत्तरण-अवलम्बम् गेहम् जुषाम् अपि मनसि उदियात् सदा नःsaṃsāra-kūpa-patita-uttaraṇa-avalambam geham juṣām api manasi udiyāt sadā naḥопора для извлечения упавших в колодец круговорота, — да восходит он всегда в уме и у нас, приверженных дому»; круговоротаколодцаупавшихизвлеченияопора дому приверженных также в уме да восходит всегда наш
अनुवाद

«Владыка, подойдя к ним, бывшим в таком состоянии, в уединённом [месте], обняв, спросив о здравии, смеясь, сказал это: „Помните ли вы нас, о подруги, — ушедших ради дела своих, промедливших, с сознанием, [устремлённым] на истребление стороны врагов? Не думаете ли вы о нас дурно — по подозрению в неблагодарности? Воистину, Владыка соединяет существа и разъединяет; как ветер — гряду туч, траву, хлопок и пылинки, соединив, вновь разбрасывает, так и творец существ — существа. Преданность мне у существ ведь служит бессмертию; по счастью, у вас была любовь ко мне, приводящая ко мне. Я ведь у всех существ — начало, конец, внутреннее и внешнее, как у [вещей] из первоэлементов — пространство, вода, земля, ветер и свет, о женщины. Так ведь эти существа [пребывают] в существах, и самость — самостью; потому видьте и то и другое во мне — высшем, неуничтожимом, — [лишь] являющимся“. Так наставлением о самости пастушки были научены Кришною; [те], чья оболочка живого разрушена памятованием о нём, достигли его; и сказали: „О лотосопупый, твой лотос-стопа, помышляемый в сердце владыками йоги, чьё разумение неизмеримо, опора для извлечения упавших в колодец круговорота, — да восходит он всегда в уме и у нас, приверженных дому“».

संस्करण

508fe1371a7a · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 2:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से