श्रीमद्भागवतम्
Drowned in a Hoofprint11.4.17-23
4879 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 11.4.17-23
देवनागरी

हंस-स्वरूप्य् अवदद् अच्युत आत्म-योगं
दत्तः कुमार ऋषभो भगवान् पिता नः
विष्णुः शिवाय जगतां कलयावतिर्णस्
तेनाहृता मधु-भिदा श्रुतयो हयास्ये
गुप्तो ऽप्यये मनुर् इलौषधयश् च मात्स्ये
क्रौडे हतो दिति-ज उद्धरताम्भसः क्ष्माम्
कौर्मे धृतो ऽद्रिर् अमृतोन्मथने स्व-पृष्ठे
ग्राहात् प्रपन्नम् इभ-राजम् अमुञ्चद् आर्तम्
संस्तुन्वतो निपतितान् श्रमणान् ऋषींश् च
शक्रं च वृत्र-वधतस् तमसि प्रविष्टम्
देव-स्त्रियो ऽसुर-गृहे पिहिता अनाथा
जघ्ने ऽसुरेन्द्रम् अभयाय सतां नृसिंहे
देवासुरे युधि च दैत्य-पतीन् सुरार्थे
हत्वान्तरेषु भुवनान्य् अदधात् कलाभिः
भूत्वाथ वामन इमाम् अहरद् बलेः क्ष्मां
याच्ञा-च्छलेन समदाद् अदितेः सुतेभ्यः
निःक्षत्रियाम् अकृत गां च त्रिः-सप्त-कृत्वो
रामस् तु हैहय-कुलाप्यय-भार्गवाग्निः
सो ऽब्धिं बबन्ध दश-वक्त्रम् अहन् स-लङ्कं
सीता-पतिर् जयति लोक-मल-घ्न-कीऋतिः
भूमेर् भरावतरणाय यदुष्व् अजन्मा
जातः करिष्यति सुरैर् अपि दुष्कराणि
वादैर् विमोहयति यज्ञ-कृतो ऽतद्-अर्हान्
शूद्रान् कलौ क्षिति-भुजो न्यहनिष्यद् अन्ते
एवं-विधानि जन्मानि कर्माणि च जगत्-पतेः
भूरीणि भूरि-यशसो वर्णितानि महा-भुज

लिप्यंतरण (IAST)

haṃsa-svarūpy avadad acyuta ātma-yogaṃ
dattaḥ kumāra ṛṣabho bhagavān pitā naḥ
viṣṇuḥ śivāya jagatāṃ kalayāvatirṇas
tenāhṛtā madhu-bhidā śrutayo hayāsye
gupto 'pyaye manur ilauṣadhayaś ca mātsye
krauḍe hato diti-ja uddharatāmbhasaḥ kṣmām
kaurme dhṛto 'drir amṛtonmathane sva-pṛṣṭhe
grāhāt prapannam ibha-rājam amuñcad ārtam
saṃstunvato nipatitān śramaṇān ṛṣīṃś ca
śakraṃ ca vṛtra-vadhatas tamasi praviṣṭam
deva-striyo 'sura-gṛhe pihitā anāthā
jaghne 'surendram abhayāya satāṃ nṛsiṃhe
devāsure yudhi ca daitya-patīn surārthe
hatvāntareṣu bhuvanāny adadhāt kalābhiḥ
bhūtvātha vāmana imām aharad baleḥ kṣmāṃ
yācñā-cchalena samadād aditeḥ sutebhyaḥ
niḥkṣatriyām akṛta gāṃ ca triḥ-sapta-kṛtvo
rāmas tu haihaya-kulāpyaya-bhārgavāgniḥ
so 'bdhiṃ babandha daśa-vaktram ahan sa-laṅkaṃ
sītā-patir jayati loka-mala-ghna-kīṛtiḥ
bhūmer bharāvataraṇāya yaduṣv ajanmā
jātaḥ kariṣyati surair api duṣkarāṇi
vādair vimohayati yajña-kṛto 'tad-arhān
śūdrān kalau kṣiti-bhujo nyahaniṣyad ante
evaṃ-vidhāni janmāni karmāṇi ca jagat-pateḥ
bhūrīṇi bhūri-yaśaso varṇitāni mahā-bhuja

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
हंस-स्वरूपी अवदत् अच्युतः आत्म-योगम् दत्तः कुमारः ऋषभः भगवान् पिता नःhaṃsa-svarūpī avadat acyutaḥ ātma-yogam dattaḥ kumāraḥ ṛṣabhaḥ bhagavān pitā naḥ«в облике Лебедя изрёк Ачьюта йогу самости; Датта, Кумара, Ришабха, Владыка, отец наш;; Лебедьобличный изрёк Ачьюта самостийогу Датта Кумара Ришабха Владыка отец наш
विष्णुः शिवाय जगताम् कलया अवतीर्णः तेन आहृताः मधु-भिदा श्रुतयः हय-आस्येviṣṇuḥ śivāya jagatām kalayā avatīrṇaḥ tena āhṛtāḥ madhu-bhidā śrutayaḥ haya-āsyeВишну, ради блага миров нисшедший долею, — им, разбившим Мадху, возвращены шрути в [облике] Конеглавого; Вишну блага ради миров долею нисшедший им возвращённые Мадхуразбившим шрути Конеглавом
गुप्तः अप्यये मनुः इला ओषधयः च मात्स्ये क्रौडे हतः दिति-जः उद्धरता अम्भसः क्ष्माम्guptaḥ apyaye manuḥ ilā oṣadhayaḥ ca mātsye krauḍe hataḥ diti-jaḥ uddharatā ambhasaḥ kṣmām«в Рыбе при растворении охранены Ману, Ила и травы; в Вепре убит сын Дити — [им], поднимавшим землю из вод;; охранённый растворении Ману Ила травы же Рыбе Вепре убитый Дитисын поднимавшим из вод землю
कौर्मे धृतः अद्रिः अमृत-उन्मथने स्व-पृष्ठे ग्राहात् प्रपन्नम् इभ-राजम् अमुञ्चत् आर्तम्kaurme dhṛtaḥ adriḥ amṛta-unmathane sva-pṛṣṭhe grāhāt prapannam ibha-rājam amuñcat ārtamв Черепахе удержана гора на своей спине при пахтании нектара; от крокодила он освободил прибегшего царя слонов, страдающего; Черепахе удержанная гора нектарапахтании своейспине крокодила прибегшего слоновцаря освободил страдающего
संस्तुन्वतः निपतितान् श्रमणान् ऋषीन् च शक्रम् च वृत्र-वधतः तमसि प्रविष्टम्saṃstunvataḥ nipatitān śramaṇān ṛṣīn ca śakram ca vṛtra-vadhataḥ tamasi praviṣṭam«восхваляющих, павших подвижников и провидцев, и Шакру, вошедшего во тьму от убиения Вритры,; восхваляющих павших подвижников провидцев же Шакру же Вритрыубиения от во тьму вошедшего
देव-स्त्रियः असुर-गृहे पिहिताः अ-नाथाः जघ्ने असुर-इन्द्रम् अ-भयाय सताम् नृसिंहेdeva-striyaḥ asura-gṛhe pihitāḥ a-nāthāḥ jaghne asura-indram a-bhayāya satām nṛsiṃheжён богов, запертых в доме асура, беззащитных, — [ради них] он убил владыку асуров в Нрисимхе, ради бесстрашия праведных; боговжёны асурадоме запертые беззащитные убил асуроввладыку бесстрашия ради праведных Нрисимхе
देव-असुरे युधि च दैत्य-पतीन् सुर-अर्थे हत्वा अन्तरेषु भुवनानि अदधात् कलाभिःdeva-asure yudhi ca daitya-patīn sura-arthe hatvā antareṣu bhuvanāni adadhāt kalābhiḥ«и в битве богов и асуров, убив владык дайтьев ради богов, он в промежутках [манвантар] держал миры долями;; боговасуров битве же дайтьеввладык боговради убив в промежутках миры держал долями
भूत्वा अथ वामनः इमाम् अहरत् बलेः क्ष्माम् याच्ञा-छलेन समदात् अदितेः सुतेभ्यःbhūtvā atha vāmanaḥ imām aharat baleḥ kṣmām yācñā-chalena samadāt aditeḥ sutebhyaḥстав затем Ваманою, он отнял эту землю у Бали — под предлогом просьбы — [и] отдал сынам Адити; став затем Вамана эту отнял Бали землю просьбыпредлогом отдал Адити сыновьям
निः-क्षत्रियाम् अकृत गाम् च त्रिः-सप्त-कृत्वः रामः तु हैहय-कुल-अप्यय-भार्गव-अग्निःniḥ-kṣatriyām akṛta gām ca triḥ-sapta-kṛtvaḥ rāmaḥ tu haihaya-kula-apyaya-bhārgava-agniḥ«землю сделал бескшатрийской трижды семь раз Рама — Бхаргава-огонь, растворение рода Хайхаев;; бескшатрийскую сделал землю же триждысемь раз Рама же Хайхаеврастворениебхаргавогонь
सः अब्धिम् बबन्ध दश-वक्त्रम् अहन् स-लङ्कम् सीता-पतिः जयति लोक-मल-घ्न-कीर्तिःsaḥ abdhim babandha daśa-vaktram ahan sa-laṅkam sītā-patiḥ jayati loka-mala-ghna-kīrtiḥон связал океан, убил Десятиликого с Ланкою; побеждает супруг Ситы, чья слава губит скверну мира; он океан связал Десятиликого убил сЛанкою Ситысупруг побеждает мирасквернагубящеславный
भूमेः भार-अवतरणाय यदुषु अ-जन्मा जातः करिष्यति सुरैः अपि दुष्-कराणिbhūmeḥ bhāra-avataraṇāya yaduṣu a-janmā jātaḥ kariṣyati suraiḥ api duṣ-karāṇi«ради снятия бремени земли у Яду нерождённый, родившись, совершит [дела], трудные и для богов;; земли бременяснятия ради у Яду нерождённый рождённый совершит богами также труднодеемые
वादैः विमोहयति यज्ञ-कृतः अ-तत्-अर्हान् शूद्रान् कलौ क्षिति-भुजः न्यहनिष्यत् अन्तेvādaiḥ vimohayati yajña-kṛtaḥ a-tat-arhān śūdrān kalau kṣiti-bhujaḥ nyahaniṣyat anteречами он обморочит совершающих жертвы, того недостойных; шудр-царей в Кали он истребит в конце; речами обморочивает жертвусовершающих тогонедостойных шудр в Кали землевладетелей истребит в конце
एवम्-विधानि जन्मानि कर्माणि च जगत्-पतेःevam-vidhāni janmāni karmāṇi ca jagat-pateḥ«такого рода рождения и деяния владыки мира —; такогорода рождения деяния же мира владыки
भूरीणि भूरि-यशसः वर्णितानि महा-भुजbhūrīṇi bhūri-yaśasaḥ varṇitāni mahā-bhujaобильные, [у него], чья слава обильна, — описаны, о долгорукий»; обильные обильнославного описанные, долгорукий
अनुवाद

«В облике Лебедя изрёк Ачьюта йогу самости; Датта, Кумара, Ришабха, Владыка, отец наш; Вишну, ради блага миров нисшедший долею, — им, разбившим Мадху, возвращены шрути в [облике] Конеглавого. В Рыбе при растворении охранены Ману, Ила и травы; в Вепре убит сын Дити — [им], поднимавшим землю из вод; в Черепахе удержана гора на своей спине при пахтании нектара; от крокодила он освободил прибегшего царя слонов, страдающего. Восхваляющих, павших подвижников и провидцев, и Шакру, вошедшего во тьму от убиения Вритры, жён богов, запертых в доме асура, беззащитных, — [ради них] он убил владыку асуров в Нрисимхе, ради бесстрашия праведных. И в битве богов и асуров, убив владык дайтьев ради богов, он в промежутках [манвантар] держал миры долями; став затем Ваманою, он отнял эту землю у Бали — под предлогом просьбы — [и] отдал сынам Адити. Землю сделал бескшатрийской трижды семь раз Рама — Бхаргава-огонь, растворение рода Хайхаев; он связал океан, убил Десятиликого с Ланкою; побеждает супруг Ситы, чья слава губит скверну мира. Ради снятия бремени земли у Яду нерождённый, родившись, совершит [дела], трудные и для богов; речами он обморочит совершающих жертвы, того недостойных; шудр-царей в Кали он истребит в конце. Такого рода рождения и деяния владыки мира — обильные, [у него], чья слава обильна, — описаны, о долгорукий».

संस्करण

9c97bd79438b · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 5:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से