श्रीमद्भागवतम्
The Song of the Swan11.13.15-21
4924 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 11.13.15-21

śrī-uddhava uvāca

देवनागरी

यदा त्वं सनकादिभ्यो येन रूपेण केशव
योगम् आदिष्टवान् एतद् रूपम् इच्छामि वेदितुम्
पुत्रा हिरण्यगर्भस्य मानसाः सनकादयः
पप्रच्छुः पितरं सूक्ष्मां योगस्यैकान्तिकीम् गतिम्
गुणेष्व् आविशते चेतो गुणाश् चेतसि च प्रभो
कथम् अन्योन्य-सन्त्यागो मुमुक्षोर् अतितितीर्षोः
एवं पृष्टो महा-देवः स्वयम्भूर् भूत-भावनः
ध्यायमानः प्रश्न-बीजं नाभ्यपद्यत कर्म-धीः
स माम् अचिन्तयद् देवः प्रश्न-पार-तितीर्षया
तस्याहं हंस-रूपेण सकाशम् अगमं तदा
दृष्ट्वा माम् त उपव्रज्य कृत्व पादाभिवन्दनम्
ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा पप्रच्छुः को भवान् इति
इत्य् अहं मुनिभिः पृष्टस् तत्त्व-जिज्ञासुभिस् तदा
यद् अवोचम् अहं तेभ्यस् तद् उद्धव निबोध मे

लिप्यंतरण (IAST)

yadā tvaṃ sanakādibhyo yena rūpeṇa keśava
yogam ādiṣṭavān etad rūpam icchāmi veditum
putrā hiraṇyagarbhasya mānasāḥ sanakādayaḥ
papracchuḥ pitaraṃ sūkṣmāṃ yogasyaikāntikīm gatim
guṇeṣv āviśate ceto guṇāś cetasi ca prabho
katham anyonya-santyāgo mumukṣor atititīrṣoḥ
evaṃ pṛṣṭo mahā-devaḥ svayambhūr bhūta-bhāvanaḥ
dhyāyamānaḥ praśna-bījaṃ nābhyapadyata karma-dhīḥ
sa mām acintayad devaḥ praśna-pāra-titīrṣayā
tasyāhaṃ haṃsa-rūpeṇa sakāśam agamaṃ tadā
dṛṣṭvā mām ta upavrajya kṛtva pādābhivandanam
brahmāṇam agrataḥ kṛtvā papracchuḥ ko bhavān iti
ity ahaṃ munibhiḥ pṛṣṭas tattva-jijñāsubhis tadā
yad avocam ahaṃ tebhyas tad uddhava nibodha me

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यदा त्वम् सनक-आदिभ्यः येन रूपेण केशवyadā tvam sanaka-ādibhyaḥ yena rūpeṇa keśava«[Уддхава сказал:] «когда ты Санаке и прочим, в каком облике, о Кешава,; когда ты Санакеипрочим каким обликом Кешава
योगम् आदिष्टवान् एतत् रूपम् इच्छामि वेदितुम्yogam ādiṣṭavān etat rūpam icchāmi veditumпреподал йогу, — этот облик я желаю узнать»; йогу преподал этот облик желаю узнать
पुत्राः हिरण्यगर्भस्य मानसाः सनक-आदयःputrāḥ hiraṇyagarbhasya mānasāḥ sanaka-ādayaḥ«сыновья Хираньягарбхи, рождённые умом, Санака и прочие,; сыновья Хираньягарбхи умомрождённые Санакаипрочие
पप्रच्छुः पितरम् सूक्ष्माम् योगस्य एकान्तिकीम् गतिम्papracchuḥ pitaram sūkṣmām yogasya ekāntikīm gatimспросили отца о тонкой, безраздельной цели йоги:; спросили отца тонкую йоги безраздельную цель
गुणेषु आविशते चेतः गुणाः चेतसि च प्रभोguṇeṣu āviśate cetaḥ guṇāḥ cetasi ca prabho««сознание входит в гуны, и гуны — в сознание, о владыка;; гуны входит сознание гуны сознании же владыка
कथम् अन्योन्य-सन्त्यागः मुमुक्षोः अतितितीर्षोःkatham anyonya-santyāgaḥ mumukṣoḥ atititīrṣoḥкак же взаимно оставить их желающему освободиться и переправиться?»; как взаимнооставление освободитьсяжелающего переправитьсяжелающего
एवम् पृष्टः महा-देवः स्वयम्-भूः भूत-भावनःevam pṛṣṭaḥ mahā-devaḥ svayam-bhūḥ bhūta-bhāvanaḥ«так спрошенный, великий бог Самосущий, творец существ,; так спрошенный великийбог самосущий существтворец
ध्यायमानः प्रश्न-बीजम् न अभ्यपद्यत कर्म-धीःdhyāyamānaḥ praśna-bījam na abhyapadyata karma-dhīḥразмышляя, не достиг зерна вопроса, ибо ум его был в деянии; размышляющий вопросазерно не достиг деяниеразум
सः माम् अचिन्तयत् देवः प्रश्न-पार-तितीर्षयाsaḥ mām acintayat devaḥ praśna-pāra-titīrṣayā«тот бог помыслил обо мне, желая переправиться на другой берег вопроса;; он меня помыслил бог вопросаберегпереправитьсяжеланием
तस्य अहम् हंस-रूपेण सकाशम् अगमम् तदाtasya aham haṃsa-rūpeṇa sakāśam agamam tadāи я тогда предстал перед ним в облике Хамсы; его я лебедяобликом близость пришёл тогда
दृष्ट्वा माम् ते उपव्रज्य कृत्वा पाद-अभिवन्दनम्dṛṣṭvā mām te upavrajya kṛtvā pāda-abhivandanam«увидев меня, они подошли и, поклонившись в ноги,; увидев меня они подойдя сделав ногамипоклон
ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा पप्रच्छुः कः भवान् इतिbrahmāṇam agrataḥ kṛtvā papracchuḥ kaḥ bhavān itiпоставив Брахму впереди, спросили: «кто ты?»; Брахму впереди поставив спросили кто ты так
इति अहम् मुनिभिः पृष्टः तत्त्व-जिज्ञासुभिः तदाiti aham munibhiḥ pṛṣṭaḥ tattva-jijñāsubhiḥ tadā«так спрошенный тогда мудрецами, желавшими познать суть, —; так я мудрецами спрошенный сутьпознатьжелающими тогда
यत् अवोचम् अहम् तेभ्यः तत् उद्धव निबोध मेyat avocam aham tebhyaḥ tat uddhava nibodha meчто я им ответил, о том, Уддхава, внемли мне; что сказал я им то Уддхава внемли моё
अनुवाद

Уддхава сказал: «Когда ты преподал йогу Санаке и прочим — в каком облике, о Кешава? Этот облик я желаю узнать». Господь сказал: «Сыновья Хираньягарбхи, рождённые умом, Санака и прочие, спросили отца о тонкой, безраздельной цели йоги: „Сознание входит в гуны, и гуны — в сознание, о владыка; как же взаимно оставить их желающему освободиться и переправиться?“ Так спрошенный, великий бог Самосущий, творец существ, размышляя, не достиг зерна вопроса, ибо ум его был в деянии. Тогда тот бог помыслил обо мне, желая переправиться на другой берег вопроса; и я предстал перед ним в облике Хамсы. Увидев меня, они подошли и, поклонившись в ноги и поставив Брахму впереди, спросили: „Кто ты?“ Так спрошенный тогда мудрецами, желавшими познать суть, — что я им ответил, о том, Уддхава, внемли мне».

संस्करण

910832e4a8bf · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 6:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से