श्रीमद्भागवतम्
The Duties of Class and Stage11.17.50-58
4957 / 5136
Linuxपन्ने पलटें
श्रीमद्भागवतम् · 11.17.50-58
देवनागरी

वेदाध्याय-स्वधा-स्वाहा- बल्य्-अन्नाद्यैर् यथोदयम्
देवर्षि-पितृ-भूतानि मद्-रूपाण्य् अन्व्-अहं यजेत्
यदृच्छयोपपन्नेन शुक्लेनोपार्जितेन वा
धनेनापीडयन् भृत्यान् न्यायेनैवाहरेत् क्रतून्
कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्ब्य् अपि
विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट-वत्
पुत्र-दाराप्त-बन्धूनां सङ्गमः पान्थ-सङ्गमः
अनु-देहं वियन्त्य् एते स्वप्नो निद्रानुगो यथा
इत्थं परिमृशन् मुक्तो गृहेष्व् अतिथि-वद् वसन्
न गृहैर् अनुबध्येत निर्ममो निरहङ्कृतः
कर्मभिर् गृह-मेधीयैर् इष्ट्वा माम् एव भक्तिमान्
तिष्ठेद् वनं वोपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत्
यस् त्व् आसक्त-मतिर् गेहे पुत्र-वित्तैषणातुरः
स्त्रैणः कृपण-धीर् मूढो ममाहम् इति बध्यते
अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बालात्मजात्मजाः
अनाथा माम् ऋते दीनाः कथं जीवन्ति दुःखिताः
एवं गृहाशयाक्षिप्त- हृदयो मूढ-धीर् अयम्
अतृप्तस् तान् अनुध्यायन् मृतो ऽन्धं विशते तमः

लिप्यंतरण (IAST)

vedādhyāya-svadhā-svāhā- baly-annādyair yathodayam
devarṣi-pitṛ-bhūtāni mad-rūpāṇy anv-ahaṃ yajet
yadṛcchayopapannena śuklenopārjitena vā
dhanenāpīḍayan bhṛtyān nyāyenaivāharet kratūn
kuṭumbeṣu na sajjeta na pramādyet kuṭumby api
vipaścin naśvaraṃ paśyed adṛṣṭam api dṛṣṭa-vat
putra-dārāpta-bandhūnāṃ saṅgamaḥ pāntha-saṅgamaḥ
anu-dehaṃ viyanty ete svapno nidrānugo yathā
itthaṃ parimṛśan mukto gṛheṣv atithi-vad vasan
na gṛhair anubadhyeta nirmamo nirahaṅkṛtaḥ
karmabhir gṛha-medhīyair iṣṭvā mām eva bhaktimān
tiṣṭhed vanaṃ vopaviśet prajāvān vā parivrajet
yas tv āsakta-matir gehe putra-vittaiṣaṇāturaḥ
straiṇaḥ kṛpaṇa-dhīr mūḍho mamāham iti badhyate
aho me pitarau vṛddhau bhāryā bālātmajātmajāḥ
anāthā mām ṛte dīnāḥ kathaṃ jīvanti duḥkhitāḥ
evaṃ gṛhāśayākṣipta- hṛdayo mūḍha-dhīr ayam
atṛptas tān anudhyāyan mṛto 'ndhaṃ viśate tamaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वेद-अध्याय-स्वधा-स्वाहा-बलि-अन्न-आद्यैः यथा-उदयम्veda-adhyāya-svadhā-svāhā-bali-anna-ādyaiḥ yathā-udayam«чтением Веды, свадхой, свахой, бали, пищею и прочим — по достатку —; ведачтениесвадхасвахабалипищаипрочими подостатку
देव-ऋषि-पितृ-भूतानि मत्-रूपाणि अनु-अहम् यजेत्deva-ṛṣi-pitṛ-bhūtāni mat-rūpāṇi anu-aham yajetпусть ежедневно чтит богов, риши, предков и существ, что суть мои облики; богиришипредкисущества моиоблики ежедневно чтил бы
यदृच्छया उपपन्नेन शुक्लेन उपार्जितेन वाyadṛcchayā upapannena śuklena upārjitena vā«богатством, доставшимся само собою или добытым честно,; случайностью доставшимся белым добытым или
धनेन अ-पीडयन् भृत्यान् न्यायेन एव आहरेत् क्रतून्dhanena a-pīḍayan bhṛtyān nyāyena eva āharet kratūnне притесняя домочадцев, пусть по правилу совершает обряды; богатством непритесняющий домочадцев правилом же совершал бы обряды
कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्बी अपिkuṭumbeṣu na sajjeta na pramādyet kuṭumbī api«пусть не прилепляется к семейным и, будучи семейным, не впадает в беспечность;; семейных не прилеплялся бы не беспечествовал бы семейный также
विपश्चित् नश्वरम् पश्येत् अ-दृष्टम् अपि दृष्ट-वत्vipaścit naśvaram paśyet a-dṛṣṭam api dṛṣṭa-vatмудрый пусть видит тленным и невиданное — как виденное; мудрый тленное видел бы невиденное также виденноеподобно
पुत्र-दार-आप्त-बन्धूनाम् सङ्गमः पान्थ-सङ्गमःputra-dāra-āpta-bandhūnām saṅgamaḥ pāntha-saṅgamaḥ«встреча с сыновьями, жёнами, близкими и родичами — встреча путников;; сыновьяжёныблизкиеродичей встреча путниковвстреча
अनु-देहम् वियन्ति एते स्वप्नः निद्रा-अनुगः यथाanu-deham viyanti ete svapnaḥ nidrā-anugaḥ yathāс каждым телом они расходятся, как сон, следующий за дремотой; потелам расходятся эти сон дремотезаследующий как
इत्थम् परिमृशन् मुक्तः गृहेषु अतिथि-वत् वसन्ittham parimṛśan muktaḥ gṛheṣu atithi-vat vasan«так рассудив, свободный, живя в домах как гость,; так рассуждающий свободный домах гостеподобно живущий
न गृहैः अनुबध्येत निर्ममः निर्-अहङ्कृतःna gṛhaiḥ anubadhyeta nirmamaḥ nir-ahaṅkṛtaḥпусть не связывается домами — без «моего» и без самости; не домами связывался бы безмоего безсамости
कर्मभिः गृह-मेधीयैः इष्ट्वा माम् एव भक्तिमान्karmabhiḥ gṛha-medhīyaiḥ iṣṭvā mām eva bhaktimān«почтив меня домохозяйскими обрядами, преданный,; деяниями домохозяйскими почтив меня же преданный
तिष्ठेत् वनम् वा उपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत्tiṣṭhet vanam vā upaviśet prajāvān vā parivrajetпусть остаётся, или удалится в лес, или, имея потомство, странствует; оставался бы лес или вступил бы потомствоимеющий или странствовал бы
यः तु आसक्त-मतिः गेहे पुत्र-वित्त-एषणा-आतुरःyaḥ tu āsakta-matiḥ gehe putra-vitta-eṣaṇā-āturaḥ«а кто умом привязан к дому, томим жаждою сыновей и богатства,; который же привязанныйум доме сыновьябогатстважаждойтомимый
स्त्रैणः कृपण-धीः मूढः मम अहम् इति बध्यतेstraiṇaḥ kṛpaṇa-dhīḥ mūḍhaḥ mama aham iti badhyateбабник, скудоумный, глупый, — связывается [мыслью] «моё» и «я»; бабник скудныйразум глупый моё я так связывается
अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बाल-आत्मजा-आत्मजाःaho me pitarau vṛddhau bhāryā bāla-ātmajā-ātmajāḥ««увы, мои родители стары, жена, малые дети и внуки; увы мои родители старые жена малыедетидетидети
अ-नाथाः माम् ऋते दीनाः कथम् जीवन्ति दुःखिताःa-nāthāḥ mām ṛte dīnāḥ katham jīvanti duḥkhitāḥбез меня беззащитны и жалки; как они будут жить, страдая?»; беззащитные меня без жалкие как живут страдающие
एवम् गृह-आशय-आक्षिप्त-हृदयः मूढ-धीः अयम्evam gṛha-āśaya-ākṣipta-hṛdayaḥ mūḍha-dhīḥ ayam«так, с сердцем, увлечённым домашними помыслами, этот тупоумный,; так домашниепомыслыувлечённоесердце тупоумный этот
अ-तृप्तः तान् अनुध्यायन् मृतः अन्धम् विशते तमःa-tṛptaḥ tān anudhyāyan mṛtaḥ andham viśate tamaḥненасытившийся, помышляя о них, умерев, входит в слепую тьму; ненасытившийся тех помышляющий умерший слепую входит тьму
अनुवाद

«Чтением Веды, свадхой, свахой, бали, пищею и прочим — по достатку — пусть ежедневно чтит он богов, риши, предков и существ, что суть мои облики. Богатством, доставшимся само собою или добытым честно, не притесняя домочадцев, пусть по правилу совершает обряды. Пусть не прилепляется к семейным и, будучи семейным, не впадает в беспечность; мудрый пусть видит тленным и невиданное — как виденное. Встреча с сыновьями, жёнами, близкими и родичами — встреча путников: с каждым телом они расходятся, как сон, следующий за дремотой. Так рассудив, свободный, живя в домах как гость, пусть не связывается домами — без „моего“ и без самости. Почтив меня домохозяйскими обрядами, преданный пусть остаётся, или удалится в лес, или, имея потомство, странствует. А кто умом привязан к дому, томим жаждою сыновей и богатства, бабник, скудоумный, глупый, — связывается мыслью „моё“ и „я“: „Увы, мои родители стары, жена, малые дети и внуки без меня беззащитны и жалки; как они будут жить, страдая?“ Так, с сердцем, увлечённым домашними помыслами, этот тупоумный, ненасытившийся, помышляя о них, умерев, входит в слепую тьму».

संस्करण

4a0e1ca03f9a · प्रकाशित 16 अग॰ 2026, 7:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से