भविष्यपुराण
The Shravana Nagapanchami Vow1.36.1-10
261 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.36.1-10
देवनागरी

॥ गौतम उवाच ॥ ॥ कीदृशं सर्पदष्टस्य सर्पिण्याः कीदृशं भवेत् ॥ कुमारदष्टः कीदृक्स्यात्सूतिकादंशितस्य च
रूपं नपुंसकेनेह व्यंतरेण च कीदृशम् ॥ एतदाख्याहि मे सर्वमेभिर्दष्टस्य लक्षणम्
॥ ॥ कश्यप उवाच ॥ ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि नागानां रूपलक्षणम् ॥ सर्पदष्टस्य च तथा समासाद्द्विजपुंगव
अथ सर्पेण दष्टस्य ऊर्ध्व दृष्टिः प्रजायते ॥ सर्पीदष्टस्य च तथा अधोदृष्टिः प्रजायते
कन्यादष्टस्य वामा स्यादृष्टिर्द्विजवरोत्तम ॥ कुमारेणापि दष्टस्य दक्षिणा एव जायते
गर्भिण्या वाथ दष्टस्य तथा स्वेदश्च जायते ॥ रोमांचः सूतिकायास्तु वेपथुश्चापि जायते ॥ नपुंसकेन दष्टस्य अंगमर्दः प्रजायते
पन्नग्यः प्रभवो रात्रौ दिवा सर्पो विषाधिकः ॥ नपुंसकस्तु संध्यायां कश्यपेन तु भाषितम्
अंधकारे तु दष्टो य उदके गहने वने ॥ सुप्तो वा चेत्प्रमत्तो वा यदि सर्पं न पश्यति ॥ दष्टरूपाण्यजानन्वै कथं वैद्यचिकित्सितम्
चतुर्विधा इह प्रोक्ताः पन्नगास्तु महात्मना ॥ दर्वीकरा मंडलिनो राजिला व्यंतरास्तथा
दर्वीकरा वातविषा मंडला पैत्तिकाः स्मृताः ॥ श्लेष्मला राजिल्रा ज्ञेया व्यंतराः सान्निपातिकाः

लिप्यंतरण (IAST)

|| gautama uvāca || || kīdṛśaṃ sarpadaṣṭasya sarpiṇyāḥ kīdṛśaṃ bhavet || kumāradaṣṭaḥ kīdṛksyātsūtikādaṃśitasya ca
rūpaṃ napuṃsakeneha vyaṃtareṇa ca kīdṛśam || etadākhyāhi me sarvamebhirdaṣṭasya lakṣaṇam
|| || kaśyapa uvāca || || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi nāgānāṃ rūpalakṣaṇam || sarpadaṣṭasya ca tathā samāsāddvijapuṃgava
atha sarpeṇa daṣṭasya ūrdhva dṛṣṭiḥ prajāyate || sarpīdaṣṭasya ca tathā adhodṛṣṭiḥ prajāyate
kanyādaṣṭasya vāmā syādṛṣṭirdvijavarottama || kumāreṇāpi daṣṭasya dakṣiṇā eva jāyate
garbhiṇyā vātha daṣṭasya tathā svedaśca jāyate || romāṃcaḥ sūtikāyāstu vepathuścāpi jāyate || napuṃsakena daṣṭasya aṃgamardaḥ prajāyate
pannagyaḥ prabhavo rātrau divā sarpo viṣādhikaḥ || napuṃsakastu saṃdhyāyāṃ kaśyapena tu bhāṣitam
aṃdhakāre tu daṣṭo ya udake gahane vane || supto vā cetpramatto vā yadi sarpaṃ na paśyati || daṣṭarūpāṇyajānanvai kathaṃ vaidyacikitsitam
caturvidhā iha proktāḥ pannagāstu mahātmanā || darvīkarā maṃḍalino rājilā vyaṃtarāstathā
darvīkarā vātaviṣā maṃḍalā paittikāḥ smṛtāḥ || śleṣmalā rājilrā jñeyā vyaṃtarāḥ sānnipātikāḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कीदृशं सर्पदष्टस्य सर्पिण्याः कीदृशं भवेत्kīdṛśaṃ sarpadaṣṭasya sarpiṇyāḥ kīdṛśaṃ bhavet«каково у ужаленного змеем, каково — змеёю?; каково змеёмужаленного змеи каково бывает
अन्धकारे तु दष्टो य उदके गहने वनेandhakāre tu daṣṭo ya udake gahane vane«а кто ужален во тьме, в воде, в чаще, в лесу,; вотьме ужаленный который вводе вчаще влесу
सुप्तो वा चेत्प्रमत्तो वा यदि सर्पं न पश्यतिsupto vā cetpramatto vā yadi sarpaṃ na paśyatiили спящий, или беспечный, если змеи он не видит, —; спящий или если беспечный или если змею не видит
दष्टरूपाण्यजानन्वै कथं वैद्यचिकित्सितम्daṣṭarūpāṇyajānanvai kathaṃ vaidyacikitsitamне зная обличий укуса, каково будет врачебное лечение?; укусаобличий незнающий как врачалечение
दर्वीकरा मण्डलिनो राजिला व्यन्तरास्तथाdarvīkarā maṇḍalino rājilā vyantarāstathā«дарвикары, мандалины, раджилы и вьянтары; дарвикары мандалины раджилы вьянтары также
दर्वीकरा वातविषा मण्डला पैत्तिकाः स्मृताःdarvīkarā vātaviṣā maṇḍalā paittikāḥ smṛtāḥ«дарвикары — с ветряным ядом, мандалы помнятся жёлчными,; дарвикары ветряноядные мандалы жёлчные помнимые
श्लेष्मला राजिला ज्ञेया व्यन्तराः सान्निपातिकाःśleṣmalā rājilā jñeyā vyantarāḥ sānnipātikāḥраджилы да будут признаны слизистыми, вьянтары — сложносоставными; слизистые раджилы признаваемые вьянтары сложносоставные
अनुवाद

«Гаутама сказал: „Каково у ужаленного змеем, каково — змеёю? Каков бывает ужаленный змеёнышем и каков ужаленный только что родившею? Каково обличье здесь от бесполого и каково от вьянтары? Всё это поведай мне — примету ужаленного ими“. Кашьяпа сказал: „Отныне поведаю обличье и примету змей, а также ужаленного змеёю, вкратце, о бык среди дваждырождённых. Итак, у ужаленного змеем рождается взор вверх; а у ужаленного змеёю рождается взор вниз. У ужаленного змеёй-девицей взор бывает влево, о лучший из дваждырождённых; а у ужаленного змеёнышем рождается вправо. У ужаленного же беременной рождается испарина; от только что родившей — мурашки, и рождается дрожь; у ужаленного бесполым рождается ломота в членах. Змеи сильны ночью, днём змей превосходит ядом, а бесполый — в сумерки: так сказано Кашьяпою. А кто ужален во тьме, в воде, в чаще, в лесу, или спящий, или беспечный, если змеи он не видит, — не зная обличий укуса, каково будет врачебное лечение? Четвероякими возглашены здесь ползучие великим духом: дарвикары, мандалины, раджилы и вьянтары. Дарвикары — с ветряным ядом, мандалы помнятся жёлчными, раджилы да будут признаны слизистыми, вьянтары — сложносоставными“».

संस्करण

e9d03340b478 · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 8:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से