भविष्यपुराण
The Shravana Nagapanchami Vow1.36.21-29
263 / 3103
Linuxपन्ने पलटें
भविष्यपुराण · 1.36.21-29
देवनागरी

वैश्येनापि हि दष्टस्य शृणु रूपाणि यानि तु ॥ श्लेष्मप्रकोपो लाला च न चोद्वहति चेतनाम्
मूर्छा च प्रबला यस्य आत्मानं नाभिनंदति ॥ तस्य कुर्यात्प्रतीकारं येन संपद्यते सुखम्
अश्वगंधा सगोमूत्रा गृह धूमं सगुग्गुलम् ॥ शिरीषार्कपलाशेन श्वेता च गिरिकर्णिका
गोमूत्रेण समायुक्तं पानं नस्यं च दापयेत् ॥ एष वैश्येन दष्टानामगदः परिकीर्त्तितः
शूद्रेणापि हि दष्टस्य शृणु तत्त्वेन गौतम ॥ कुथ्यते वेपते चैव ज्वरः शीतं च जायते
अंगानि चुलुचुलायंते शूद्रदष्टस्य लक्षणम् ॥ तत्रागदं प्रवक्ष्यामि येन संपद्यते सुखम्
पद्मं च लोध्रकं चैव क्षौद्रं पद्मस्य केसरम् ॥ मधूकसारं मधु च श्वेतां च गिरिकर्णिकाम्
एतानि समभागानि पेषयेच्छीतवारिणा ॥ पानलेपांजनैर्नस्यैः सुखी भवति मानवः
पूर्वाह्णे चरते विप्रो मध्याह्ने क्षत्रियश्चरेत् ॥ अपराह्ने चरेद्वैश्यः शूद्रः संध्याचरो भवेत्

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśyenāpi hi daṣṭasya śṛṇu rūpāṇi yāni tu || śleṣmaprakopo lālā ca na codvahati cetanām
mūrchā ca prabalā yasya ātmānaṃ nābhinaṃdati || tasya kuryātpratīkāraṃ yena saṃpadyate sukham
aśvagaṃdhā sagomūtrā gṛha dhūmaṃ saguggulam || śirīṣārkapalāśena śvetā ca girikarṇikā
gomūtreṇa samāyuktaṃ pānaṃ nasyaṃ ca dāpayet || eṣa vaiśyena daṣṭānāmagadaḥ parikīrttitaḥ
śūdreṇāpi hi daṣṭasya śṛṇu tattvena gautama || kuthyate vepate caiva jvaraḥ śītaṃ ca jāyate
aṃgāni culuculāyaṃte śūdradaṣṭasya lakṣaṇam || tatrāgadaṃ pravakṣyāmi yena saṃpadyate sukham
padmaṃ ca lodhrakaṃ caiva kṣaudraṃ padmasya kesaram || madhūkasāraṃ madhu ca śvetāṃ ca girikarṇikām
etāni samabhāgāni peṣayecchītavāriṇā || pānalepāṃjanairnasyaiḥ sukhī bhavati mānavaḥ
pūrvāhṇe carate vipro madhyāhne kṣatriyaścaret || aparāhne caredvaiśyaḥ śūdraḥ saṃdhyācaro bhavet

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
श्लेष्मप्रकोपो लाला च न चोद्वहति चेतनाम्śleṣmaprakopo lālā ca na codvahati cetanām«возмущение слизи и слюна, и не держит он сознания; слизивозмущение слюна не держит сознание
अश्वगन्धा सगोमूत्रा गृहधूमं सगुग्गुलम्aśvagandhā sagomūtrā gṛhadhūmaṃ saguggulam«ашвагандха с коровьей мочой, домашняя сажа с гуггулом,; ашвагандха скоровьеймочой домашняясажа сгуггулом
क्रुश्यते वेपते चैव ज्वरः शीतं च जायतेkruśyate vepate caiva jvaraḥ śītaṃ ca jāyate«его корчит, и он дрожит, и рождается жар и озноб; корчится дрожит жар холод рождается
अङ्गानि चुलुचुलायन्ते शूद्रदष्टस्य लक्षणम्aṅgāni culuculāyante śūdradaṣṭasya lakṣaṇam«члены его зудят — вот примета ужаленного шудрой; члены зудят шудройужаленного примета
एतानि समभागानि पेषयेच्छीतवारिणाetāni samabhāgāni peṣayecchītavāriṇā«эти в равных долях да разотрёт на холодной воде; эти равнодольные пустьразотрёт холоднойводой
पूर्वाह्णे चरते विप्रो मध्याह्ने क्षत्रियश्चरेत्pūrvāhṇe carate vipro madhyāhne kṣatriyaścaret«до полудня ходит брахман, в полдень да ходит кшатрий,; дополудня ходит брахман вполдень кшатрий пустьходит
अपराह्ने चरेद्वैश्यः शूद्रः सन्ध्याचरो भवेत्aparāhne caredvaiśyaḥ śūdraḥ sandhyācaro bhavetпосле полудня да ходит вайшья, а шудра бывает ходящим в сумерки; послеполудня пустьходит вайшья шудра сумеркоходящий бывает
अनुवाद

«„У ужаленного вайшьей слушай, каковы обличья: возмущение слизи и слюна, и не держит он сознания; и у кого сильное беспамятство, тот не радуется себе. Да сотворит ему противодействие, от которого наступает облегчение: ашвагандха с коровьей мочой, домашняя сажа с гуггулом, с ширишей, арком и палашей, и белая гирикарника — соединив с коровьей мочой, да даст питьём и в нос: вот снадобье, возглашённое для ужаленных вайшьей. И об ужаленном шудрой слушай по существу, о Гаутама: его корчит, и он дрожит, и рождается жар и озноб; члены его зудят — вот примета ужаленного шудрой. Поведаю тут снадобье, от которого наступает облегчение: лотос и лодхра, мёд и тычинки лотоса, мадхукасара и мёд, и белая гирикарника — эти в равных долях да разотрёт на холодной воде: питьём, намазыванием, мазью для глаз и в нос человек делается благополучен. До полудня ходит брахман, в полдень да ходит кшатрий, после полудня да ходит вайшья, а шудра бывает ходящим в сумерки“».

संस्करण

4f31141d7a5d · प्रकाशित 19 अग॰ 2026, 8:00:00 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से